HIZTEGIA

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
 

dagoena dago, hauxe daukagu, ez dago besterik (hau da dagoena*).

 

dagoeneko. Espero baino lehen gertaturikoei buruz mintzatzeko erabiltzen da. Ez nahasi 'honezkero'-rekin. Dagoeneko bukatua du lana.

 

dagokionean. Denbora adierazten du. Beraz, ez nahasi 'dagokionez' formarekin. Dagokionean egingo du, baina ez lehenago.

 

dagokionez. Tenperaturari dagokionean, neguak leunagoak izango dira*[e.] Tenperaturari dagokionez, neguak leunagoak izango dira.

 

Dail Eireann. Irlandako Errepublikako behe ganbera. Hobe ez erabiltzea.

 

Daimler Chrysler.

 

Dakar rallya, -a. Kontuz deklinatzean. Moto gidari bat hil da Dakarrean*[e.] Moto gidari bat hil da Dakar rallyan. Moto gidari bat hil da Dakarren.

 

dalai-lama. Tibeteko buruzagi espiritual eta politikoa.

 

damu-domaia. Kalte-ordaina.

 

dance. Musika mota. Musika dancea*[e.] Dance musika.

 

dandy.

 

dantesko. Gehienetan, hobe 'lazgarri', ikaragarri', 'izugarri'...

 

dantzagarri. Musikaz mintzatuz, dantzatzeko ona dena.

 

dantzak. Almute dantza, arku dantza, aurreskua, azeri dantza, Bizkai-dantza, brokel dantza, edate dantza, esku dantza, ezpata dantza, gizon dantza, godalet dantza, irri dantza, jorrai dantza, karrika dantza, kaxarranka, kontradantza, larrain dantza, madari dantza, makil dantza, mutil dantza, mutxikoak, pordondantza, sokadantza, sorgin dantza, txino dantza, zahagi dantza, zinta dantza. Dantza askatua eta dantza lotua, biak ditu gogoko.

 

dantzatu. Kontuz aditz laguntzailearekin. Etengabe dantzatu zuten arratsalde guztian*[e.] Etengabe dantzatu ziren arratsalde guztian. // Aurreskua beste inork baino hobeki dantzatzen du Lizeagak. Mingaina ederki dantzatu duzu.

 

darrai* e. jarraitzen du, segitzen du. Munduak bere martxan darrai*[e.] Munduak bere martxan jarraitzen du.

 

darraite* e. jarraitzen dute, segitzen dute. Musika ontzen darraite, betiko estilo berean*[e.] Musika ontzen segitzen dute, betiko estilo berean.

 

data. Gehiegi erabiltzen da. Eztabaidaren hasiera data zehaztu gabe dute*[e.] Eztabaida noiz hasiko den zehaztu gabe dute. // Ertzaintza Bilboko egoitzara sartu zen data hartan, abuztuaren 27an*[e.] Ertzaintza Bilboko egoitzara sartu zen egun hartan, abuztuaren 27an.

 

datu base.

 

Datuak Babesteko Euskal Bulegoa, -a (Datuen Babeserako Euskal Agentzia*).

 

de facto. Latinez, 'egitez'.

 

de iure. Latinez, 'zuzenbidez'.

 

De Niro, Robert. Italiar abizenetako artikuluak eta preposizioak letra larriz idazten dira beti. Robert de Niro*[e.] Robert De Niro.

 

deabru gorri. Manchester Unitedeko jokalariak izendatzeko modua. San Mames txiki geratuko da lehoien eta deabru gorrien partida ikusteko.

 

deabrutu (demonizatu*, satanizatu*). Islama deabrutzea leporatu dio Malaysiako lehen ministroak Mendebaldeari. ERCko idazkari nagusi Josep Lluis Carod-Rovira deabrutu ondoren, orain inoiz ez bezalako eraso mediatikoa egiten ari zaizkio Kataluniari.

 

Deba, Debako hondartza.

 

Debabarrena, -a (Deba Beherea*, Behe Deba*). Debabarrenean, Debabarreneko, Debabarrenetik.

 

Debagoiena, -a (Deba Garaia*, Goi Deba*). Debagoienean, Debagoieneko, Debagoienetik.

 

debut, debuta egin, debutatu.

 

debutari* e. hasiberri.

 

default* e. ordainketa etendura, ordainketa etenaldi, ordainketak eten, ez ordaindu, pagatzeari utzi... Hamahiru urtean bigarren aldiz, default egoeran dago Argentina *[e.] Hamahiru urtean bigarren aldiz, ordainketak eten ditu Argentinak.

 

defendatu, defenditu. Ez dira esatezko aditzak, eta ez dute onartzen perpaus osagarririk. Teknikari gehienek defendatzen dute badela egoerara egokitzeko gai*[e.] Teknikari gehienek diote badela egoerara egokitzeko gai.

 

defentsa egin. Zerbaiten alde egin.

 

defizit, defizitario.

 

deforestazio. Baso soiltzea.

 

dei / apelazio auzitegiak. Gora jotzeko eta helegiteak aurkezteko auzitegiak.

 

Deitoreen harresia, -a. Jerusalemen dago, eta toki sakratua da juduentzat.

 

deitu. Bi erregimen ditu: 'Aneri deitu dio' (mendebaldean) eta 'Ane deitu du' (ekialdean). Gogoan izan zein den joskera egokia: 'bilerara deitu', 'grebara deitu', 'elkarretaratzera deitu', 'hauteskundeetara deitu'. Beste aditz batzuk ere ezin ahaztu ditugu: 'greba antolatu', 'batzarra prestatu'... Manifestazioa eta greba deitu dituzte*[e.] Manifestaziora eta grebara deitu dute. // Hauteskundeak deitu nahi dituzte*[e.] Hauteskundeetara deitu nahi dute.

 

déjà vu.

 

dekatloi, dekatloilari. Hauek dira dekatloiko hamar probak: 100 metrokoa, luzerako jauzia, pisu jaurtiketa, gorako jauzia, 400 metrokoa, 110 metroko hesiduna, disko jaurtiketa, pertika jauzia, xabalina jaurtiketa eta 1.500 metrokoa.

 

deklaratu, deklarazio 1. Epaileen aurrean mintzatu.

 

deklaratu, deklarazio 2. Gerrari buruz mintzatuz, estatu batek beste bati erasoko diola esan. Alemaniak gerra deklaratu zion.

 

deklaratu, deklarazio 3. Adierazi, batez ere munta handiko gauzak, hala nola independentzia eta maitasuna. Kataluniaren independentzia deklarazioa. Nire sentimendua nahi dut deklaratu.

 

delegaritza* e. ordezkaritza, delegazio.

 

deletreatu* e. letraz letra esan, letreiatu.

 

delfin. Frantziako erregegaia.

 

deliberatu. Erabaki. Ez erabili 'gogoeta egin' adierazteko.

 

delikatu 1. Erraz minberatzen dena.

 

delikatu 2. Arazoez mintzatuz, kontuz ibili beharrekoa; gai labaina, korapilatsua. Informazio delikatua da hori.

 

delineatzaile (delineante*).

 

delirium tremens. Alkoholismoak sorturiko psikosia.

 

delitugile (delinkuente*).

 

delta hego.

 

demanda 1. Liskarra.

 

demanda 2. Errieta.

 

demanda 3* e. auzi eske.

 

DeMille, Cecil B. Cecil B. deMille*[e.] Cecil B. DeMille.

 

demo. Demo taldeko kidea.

 

demo. Musika maketa.

 

Demo taldea, -a. Desobedientzia zibileko taldea. Kideak 'demoak' dira, letra xehez.

 

Demokrazia 3.000.000. Laburturik, 'D3M'.

 

demokristau (demokratakristau*).

 

demonizatu* e. deabrutu. Islama demonizatzea leporatu dio Malaysiako lehen ministroak Mendebaldeari*[e.] Islama deabrutzea leporatu dio Malaysiako lehen ministroak Mendebaldeari.

 

denbora-pasa. Izena eta adizlaguna. Egunkarietako denbora-pasak. Berriketan aritzen ziren, denbora-pasa.

 

denboraldi. Kontuz urteekin jostean. 2008-2009 denboraldia*[e.] 2008-2009ko denboraldia.

 

denboraldi-aurre (aurredenboraldi*).

 

denda. Bereiz idatziko ditugu denden izenak: 'altzari denda', 'belar denda', 'erloju denda', 'liburu denda', 'zapata denda'... Salbuespen bat egingo dugu: 'loradenda'. Euskaltzaindiaren Hiztegian aukeran utzi dute marra, salbuespen batekin: 'loradenda'.

 

Deng Xiaoping (Teng Hsiao-p'ing*).

 

denuntzia. h. salaketa.

 

departamendu. Frantziako administrazio barrutia.

 

departamentu. Saila. AEBetako Estatu Departamentua.

 

Depresio Handia, -a. 1929an hasitako krisi ekonomikoa.

 

derbi (derby*).

 

dervixe (derviche*, dervish*, derbitxe*, derbixe*).

 

desabantaila. Ez erabili 'alde' adierazteko. Alonsorekiko duen desabantaila beste pixka bat laburtzen saiatuko da Raikkonen*[e.] Alonsok kentzen dion aldea beste pixka bat laburtzen saiatuko da Raikkonen.

 

desagerpen (desagerketa*).

 

desagertarazi* e. desagerrarazi.

 

desagertu (itsasoan, mendian). h. galdu. Zortzi marinel desagertu dira Bizkaiko golkoan*[e.] Zortzi marinel galdu dira Bizkaiko golkoan.

 

desalojatu* e. bota, hustu. Gaztetxea desalojatu zuten*[e.] Gaztetxea hustu zuten. Gaztetxetik bota zituzten. // Londresko aireportua desalojatu zuten, Al-Qaedaren abisua zela eta*[e.] Londresko aireportua hustu zuten, Al-Qaedaren abisua zela eta.

 

desarmatu, desarmatze (desarme*). Armagabetu, armagabetzea.

 

desarrollismo. Ekonomia hazkundea beste ezeren gainetik defendatzen duen jarrera edo joera. AHTaren aurkako taldeek desarrollismoa salatu dute.

 

desautorizatu. Norbaiti edo norbaiten esanei itzala edo sinesgarritasuna kendu. Desautorizatu nautela? Neronek desautorizatu nuen neure burua atzera egin nuenean.

 

desazkunde 1 (deshazkunde*). Politika, ekonomia eta gizarte mugimendu bat, produktibismoaren eta neurririk gabeko kontsumoaren kontrakoa eta ingurumena zaintzearen aldekoa. Desazkundearen aldekook iraultza kultural eta ekonomikoa nahi dugu.

 

desazkunde 2* e. atzera egin, txikitu... Italiako ekonomiak %0,3ko desazkundea izan du*[e.] Italiako ekonomiak %0,3 egin du atzera.

 

desberdin. Askotan, kalko hutsa da, eta guztiz anbiguoa, gainera: ez dago jakiterik 'guzti' edo 'batzuk' adierazi nahi duen. Maiatzean eratu genuen taldea, alderdi desberdinetako jendearekin*[e.] Maiatzean eratu genuen taldea, alderdi guztietako jendearekin. Maiatzean eratu genuen taldea, zenbait alderditako jendearekin. // Sari asko irabazi ditu zinemaldi desberdinetan*[e.] Sari asko irabazi ditu hainbat zinemalditan. Sari asko irabazi ditu zenbait zinemalditan.

 

desberdintasun. Ez erabili 'desadostasun' adierazteko. Desberdintasunen gainetik, oinarriak hitzartzen ahalegindu ginen*[e.] Desadostasunen gainetik, oinarriak hitzartzen ahalegindu ginen.

 

desdoblatu* e. banatu, bikoiztu. Errepideak 'bikoiztu' egiten dira. Diru horrekin, zenbait azpiegitura egin nahi dituzte; adibidez, Errenteriako Portomoko desdoblatu*[e.] Diru horrekin, zenbait azpiegitura egin nahi dituzte; adibidez, Errenteriako Portomoko bikoiztu.

 

desgrabatu. Zerga arindu.

 

desgravable* e. zerga-aringarri.

 

desintoxikatu.

 

deskafeinatu 1. Kafeinagabea. Bi deskafeinatu hartzen ditu goizero.

 

deskafeinatu 2* e. mamigabe, urardotu, epel... Gure diskurtsoaren kopia deskafeinatu bat egiten ari dira*[e.] Gure diskurtsoaren kopia urardortu bat egiten ari dira.

 

deskalifikatu, deskalifikazio.

 

deskapotable* e. kabriolet.

 

desklasifikatu. Sekretua kendu. Dokumentua desklasifikatu egin dute. Dokumentuari sekretua kendu diote.

 

deskodetu, deskodegailu (dekodetu*, dekodifikatu*).

 

deskodifikatu* e. deskodetu.

 

deskuelge klausula* e. ezarritakoa ez aplikatzeko klausula, ituna ez betetzeko klausula.

 

deslokalizatu, deslokalizazio. h. alde egin, lekutu, lekuz aldatu, eraman. Deslokalizazioa da Hernandoren kezka nagusia*[e.] Enpresek alde egitea da Hernandoren kezka nagusia. // Gero eta industria gehiago deslokalizatzen ari dira Euskal Herrian*[e.] Gero eta industria gehiago eramaten ari dira Euskal Herritik.

 

desordena publiko (desorden publiko*).

 

despieze* e. zatidura. Prentsan, informazio elementu bat da.

 

desplazatu. Lekualdatu. Bere bizitokitik aterarazitako pertsonari esaten zaio 'desplazatu' edo 'lekualdatu'. Bizitokitik ez ezik herrialdetik ere aterarazitako pertsonak 'iheslari' edo 'errefuxiatu' dira.

 

deszentralizatu, deszentralizazio (dezentralizatu*, dezentralizazio*).

 

determinazio 1. Zehaztea.

 

determinazio 2* e. asmo sendo. Aurrera segitzeko determinazioa*[e.] Aurrera segitzeko asmo sendoa.

 

deuce* e. berdindurik. Tenisean.

 

deun* e. done, san, santu, santa. Joan deuna*[e.] San Joan.

 

deuseztatu (deuseztu*).

 

DeVito, Danny. Italiar abizenetako artikuluak eta preposizioak letra larriz idazten dira beti. Danny deVito*[e.] Danny DeVito.

 

dezente.

 

dezibel (dezibelio*). Soinua neurtzeko unitatea.

 

dezimo. Loteria txartelaren hamarrena.

 

diabetes, diabetiko.

 

Diada. Kataluniako aberri eguna, irailaren 11.

 

diagnosia egin. h. aztertu. Medikuntzan erabiltzekoa. Gainerakoan, hobe 'aztertu'.

 

diana 1. Arlo militarrean, soldaduak jaikitzeko doinua.

 

diana 2* e. itu, jomuga. Bi tiroz jo du itua.

 

DiCaprio, Leonardo. Italiar abizenetako artikuluak eta preposizioak letra larriz idazten dira. Leonardo diCaprio*[e.] Leonardo DiCaprio.

 

didjeridu (didgeridoo*). Musika tresna.

 

diese (sostenidu**). Musikan, nota mota; hura adierazten duen ikurra. Hegoaldean, 'sostenitu' deritzo.

 

diesel. Motor diesela*[e.] Diesel motorra.

 

dieselgate. Volkswagenen diesel autoen isuri faltsutuen auzia.

 

diligentzia. Zuzenbidean erabiltzen da, 'eginbidea' adierazteko.

 

dilista (tilista*).

 

dimentsio. Hobe ez erabiltzea 'garrantzi', 'eragin', 'oihartzun', 'larritasun', 'alderdi' adierazteko. Dimentsio anitzeko arazoa da, besteak beste lurzoru politikarekin, etxe hutsekin, bigarren etxebizitzekin eta abarrekin baitu zerikusia*[e.] Alderdi anitzeko arazoa da, besteak beste lurzoru politikarekin, etxe hutsekin, bigarren etxebizitzekin eta abarrekin baitu zerikusia. // Gaia ezin da bazter utzi halako eztabaida batean, dimentsio handikoa delako*[e.] Gaia ezin da bazter utzi halako eztabaida batean, garrantzi handikoa delako.

 

dimititu. h. dimisioa aurkeztu, dimisioa eman, kargua utzi...

 

Dina. Pinocheten diktadurako Polizia sekretua.

 

Dinamo Kiev, Dinamo Mosku, Dinamo Tbilisi, Dinamo Volgograd (Dynamo*).

 

diplomatiko 1. Diplomaziari dagokiona. Izenondoa da.

 

diplomatiko 2* e. diplomazialari. Diplomazian aritzen den pertsona.

 

diplomazialari (diplomatiko*). Diplomazian aritzen den pertsona.

 

diputatugai nagusi (diputatu nagusigai*).

 

diputatuorde nagusi (diputatu nagusiorde*).

 

direktiba 1. Arau mota.

 

direktiba 2* e. zuzendaritza.

 

direkzio lagundua, -a (lagundutako direkzio*, lagunduriko direkzio*). Autoak errazago gidatzeko sistema mota.

 

diru beltz. Legez kontrako bidetik bilduriko dirua.

 

diru bereiziak, -ak (fondo erreserbatu*).

 

diru laguntza (dirulaguntza*).

 

dirua zuritu. Diru beltzari legezko itxura eman.

 

disc-jockey* e. disko jartzaile.

 

disekatu. Lastoztatu.

 

disfrutatu. Gozatu. Haurrek gogotik disfrutatu zuten mendian.

 

diska* e. disko.

 

disko (diska*). Disko konpaktua. Disko-liburu ederra.

 

disko hernia.

 

disko jartzaile (disc-jockey*). Laburturik, 'DJ'. Euskal Herriko DJak gero eta hobeak dira.

 

diskoetxe (disketxe*).

 

diskoteka. Dantzalekua.

 

disolbatu 1. Kimikan.

 

disolbatu 2* e. desegin. Hamasen adar armatua disolbatu arte itxarongo dute*[e.] Hamasen adar armatua desegin arte itxarongo dute. // Ez du nahi parlamentua disolbatzea*[e.] Ez du nahi parlamentua desegitea.

 

distritu (distrito*). Barrutia.

 

disziplina* e. diziplina.

 

diva, divismo, divo.

 

divertimento. Musikan, lan mota, batez ere XVIII. mendean landua.

 

diwan. Bretoieraz erakusten duen eskola. Haien federazioa izendatzen duenean, letra larriz idazten da. Diwan eskolen aldeko jaialdia egin zuten.

 

diziplina (disziplina*).

 

diziplinarteko, diziplinartekotasun (diziplina artekotasun*).

 

djembe (yembe*, djimbe*, jembe*). Perkusio tresna.

 

Djoser edo Zoser (Dyeser*, Djeser*). Antzinaroko Egiptoko erregea.

 

DNA froga* e. DNA proba.

 

Dniester (Dniestr*, Dnestr*). Moldaviako ibaia.

 

do it yourself. 'Zuk zeuk egin' leloa. Laburturik, 'DIY'.

 

doan, doako, doakotasun.

 

dohainik, dohainikako.

 

doktoretza (doktoradutza*).

 

doktrinatu (adoktrinatu*).

 

dokudrama. Zinema, irrati eta telebistako generoa, egiaz gertaturikoak teknika dramatikoekin kontatzen dituena.

 

dolarizazio, dolarizatu. Herrialde batek atzerriko diru bat hartzea, gehienetan AEBetako dolarra, barruko transakzio ekonomikoetan erabiltzeko.

 

domeinu. Webgune bati dagokion izena, bereziki azken puntuak bereizten duen partea.

 

domina. Medaila.

 

Domu Santu, Domu Santuru. Santu Guztien Eguna, Omiasaindu. Domu Santu egunean biltzen gara. Domu Santu biharamunean.

 

Donapea. Deklinatzean, ez du galtzen 'a'. Donapeako, Doneapeatik.

 

donazio. Dohaintza. Donazio zerga igotzekoak dira.

 

Done Jakueren urtea, -a (urte jakobeoa*).

 

Done Mikel Aralarkoa, -a (Aralarko San Migel*).

 

Done Petri basilika, Done Petri plaza (San Pedro*).

 

Donejakue bidea, -a (Santiago bidea*).

 

Donostia 2016. Laburturik, 'D2016'. Bakegintzari buruzko ikerketak sustatuko ditu D2016ren Ehunberri proiektuak.

 

Donostia Arena (San Sebastian Arena*). Illunberi 2009an jarritako izena.

 

Donostia eguna* e. San Sebastian eguna.

 

Donostia ospitalea.

 

Donostia saria.

 

Donostiako Aste Nagusia, -a.

 

Donostiako auzo nagusiak. Aiete, Altza, Amara, Añorga, Antigua (Antiguo*), Bidebieta, Egia, Erdialdea (Zentroa*), Gros, Ibaeta, Igeldo, Intxaurrondo, Loiola, Martutene, Miramon-Zorroaga, Parte Zaharra, Ulia, Zubieta. Auzo handi horien parte batzuk: Amara Berri, Amara Zaharra, Bentaberri, Berio, Buenavista, Errotaburu, Herrera, Ibaeta, Igara, Landarbaso, Lorea, Mateoerrota, Mirakontxa, Ondarreta, San Roke, Tolaregoia, Zapatari, Zorroaga.

 

Donostiako Orfeoia, -a (Orfeoi Donostiarra*).

 

Donostiako Piratak, -ak. Taldearen izena letra larriz idazten da; kideak aipatzen direnean, letra xehez. Donostiako Piratek prentsaurreko bat egingo dute bihar. La Flamenkan egon ginen, kuadrillako pirata guztiekin.

 

Donostiako Zinemaldia. Hona hemen sailak: Sail Ofiziala, Zuzendari Berriak, Zabaltegi, Perlak, Horizontes Latinos, Made in Spain, Zinemira (Estreinaldiak, Panorama, Kimuak), Culinary Zinema, Big Friday, Haurrentzako Zinema, Amerikar Komedia Berria, Eraikitzeko Bidean, Zinema Eraikitzen, Zinema Mugimenduan, Savage Cinema.

 

dopatu, dopin, dopin analisi, dopin kontrol (doping*).

 

Dordoina (Dordogne*). Frantziako departamendua, departamendu horretako hiriburua eta ibaia.

 

doriar, joniar, korintoar. Tenplu doriarrak, joniarrak eta korintoarrak.

 

dorpe. Astuna, gogorra, zaila.

 

dosier (dossier*).

 

Dostoievski, Fedor Mikhailovitx (Dostoyevski, Fiodor*).

 

Dow Jones indizea. New Yorkeko burtsaren indizea.

 

Downen sindromea.

 

Downing Street. Erresuma Batuko lehen ministroaren egoitza.

 

Dracula kondea, -a (Drakula*). Vlad Tepes, 'Enpalatzailea' ere deitua.

 

draft. NBAn, jokalari hasiberriak hautatzeko sistema.

 

drag.

 

drag king.

 

drag queen.

 

drakma (dracma*).

 

dreamer. h. ameslari. Umetan edo gaztetan gurasoekin batera AEBetara legezko paperik gabe sartu eta han hazitakoa. Letra etzanez idatziko dugu 'ameslari' adiera honetan.

 

dribbling egin*, dribble egin* e. izkin egin, driblin egin, driblatu.

 

driblatu, driblin egin.

 

drive. Tenisean, kolpe mota bat.

 

driver. Golfean, makila mota.

 

droga mendekotasun (drogomenpekotasun*).

 

drone. Piloturik gabeko hegazkina, normalean helburu militarretarako erabilia.

 

duatloi, duatloilari.

 

duce. Benito Mussolinik harturiko titulua. Letra xehez idazten da.

 

Duerer, Albrecht (Durero*).

 

Duintasunaren Batzordea, -a (Comissio de la Dignitat*). Kataluniako elkartea.

 

Duintasunaren Kolunbarioa, -a.

 

Duma. Errusiako behe ganbera. Hobe ez erabiltzea.

 

Dumas, Alexandre (Alejandro*).

 

dumping. Prezioaren azpitik saltzea, konkurrentziari kalte egiteko.

 

Durangoko Azoka. Lehen, 'Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azoka'. Durangoko 48. Azoka.

© Berria.eus - Euskal Editorea SM    •   Martin Ugalde kultur parkea, Andoain 20140
Telefonoa: 943-30 40 30  •   Faxa: 943-59 01 72  •  Posta elektronikoa: estiloliburua@berria.eus
webgunearen mapa