Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Arantza Santesteban. Zinemagilea

«'Ama Lur' filmeko karga sinbolikotik libratu behar dugu oraindik»

Nestor Basterretxea eta Fernando Larrukerten 'Ama Lur' filmak euskalduntasunaren ikuspegi estereotipatua eskaintzen duela uste du Santestebanek, eta ikuspegi horri aurre egin behar zaiola dio.
IÑIGO URIZ / ARGAZKI PRESS Tamaina handiagoan ikusi

Lander Muñagorri Garmendia -

2018ko martxoak 9

Iruñeko Ikuspuntu jaialdian buru-belarri dabil azken egun hauetan Arantza Santesteban (Iruñea, 1979) zinemagilea. Euritan film laburra aurkeztu zuen asteartean Irati Gorostidirekin batera, eta Ama Lur dokumentalaren inguruko hitzaldia eskaini zuen atzo. Zintak 50 urte bete dituenean, bertako pertsonaien estereotipazioa eta maskulinitatearen gehiegizko presentzia aztertu zituen.

Zenbaterainokoa da Ama lur filmeko gizonen presentzia eta euskalduntasunaren estereotipazioa?

Nik ez dut ezer berririk aurkitu. 1968an Donostiako Zinemaldian aurkeztu zutenean, orduko egunkari batek ere aipatzen zuen zein emakume gutxi agertzen ziren pelikulan. Garai horretan, eta kontzientzia feminista beste puntu batean zegoenean.

Bere garaian mugarri bat izan zen, eta gaur egun oraindik erreferentzia ere bada...

Ikuspegi jaialdian 1968 osteko iraultzak izeneko sail bat dago, eta horietako ziklo batean esaten zen 1968ko karga gainetik kendu behar genuela. Zergatik jotzen dugu hainbeste aldiz Ama Lur-era? Ez gara libratu beharko akaso bere karga historikoaz? Nik uste dut neurri batean baietz. Ama Lur-en karga sinbolikotik libratu behar dugu oraindik, euskalduntasunaren errepresentazio horretatik. Oso mugatua, esentzialista, estereotipatua, eta karga heroiko handia duelako.

Zein zentzutan?

Gaur egun euskalduntasuna oraindik Ama Lur-en agertzen diren elementu askorekin lotzen dira: natura, landa eremua, folklorea, eta neurri handi batean gizonaren nagusitasunarekin. Beharrezkoa da berrikuspen kritiko bat egitea, aztertzeko, baita ere, nola iritsi garen paradigma kultural horretara.

Iruditeriaren sorkuntzan aita hil behar da?

Bai, hori da. Kaltetua egon ondoren, 2008an berrargitaratu zuten Ama Lur, eta horren harira emanaldi ezberdinak egin ziren. Eta horietan bazegoen halako tentazio moduko bat euskalduntasunaren lehen irudikapen eta sinbolo bezala hartzeko. 2008an. Badago begirada nostalgiko bat, eta etengabe dago bertara itzultzeko saiakera bat.

Zergatik izan daiteke?

Oso konplexua delako euskalduntasuna zer den eta zer ez azaltzea. Asko zaildu zaigu errepresentazio modu inklusiboak egitea, eta zailtasun horren aurrean iraganerako ariketa nostalgiko bat egiten da.

Euritan film laburra aurkeztu duzue Ikuspuntu jaialdian. Itxaro Borda 1985ean idatzi zuen ipuin baten aurrean jarri duzue, bere berrinterpretazioa egiteko. Harreman periferikoa berrikusteko. Zerbait aldatu da?

Bai. Itxaro Borda bezalako erreferentzia gehiago bazeuden ez direnak hain zentralak, eta ez ditugu gehiegi ezagutzen. Baina hegemonia kultural berri horren barruan gaitegi ezberdinak proposatzen zituzten, neurri handi batean fikziotik. 1985eko ipuin horretan Bordak euskal literaturako lehen eszena lesbikoa idatzi zuen. Egun, seguruaski erreferentzia gehiago daude, baina hortik gatoz, erreferentzia maskulino eta heterosexualetik. Arrakalak badaude, ordea, eta polita da hori aztertzea.

Periferikoak diren ahotsak indarra irabazten ari dira?

Elkarrekin bizi dira errelato ezberdinak. Erdigunea-periferia paradigma baino gehiago, hainbat errelato daude elkar bizitzen. Erdigune berri bat egituratzen ari da, baina esango nuke ez dagoela oso egituratuta.

Zer falta zaio?

Gauzak aurreko paradigma batzuen arabera ulertzen saiatzen gara, eta sormen ekoizpenak asko aldatu dira. Errealitate berri bat egituratzen ari da, ez dakit nora doan, baina ari da sortzen.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©ANDONI CANELLADA / @FOKU

«Ahituta amaitzen dugu, baina zoriontsu»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Klasikoetan klasikoena da Arnoldo izozkitegia Donostian. 1935ean hasi ziren, eta laugarren belaunaldiko kidea da Alustiza: «Hauxe da txikitatik edoski duguna; gure odola da, eta ezin genuen hiltzen utzi».
Mariana Etxegarairen hilobia, Hazparnen (Lapurdi). ©HAZPARNEKO HERRIKO ETXEA

«Kantuan hastean hein bat lotsatua nintzen, baina ahantzia nuen berehala»

Miel A. Elustondo

Julien Vinsoni zor bide zaio bertsolaritzari buruzko aipurik zaharrenetakoa, 1869ko irailean Saran egindako Lore Jokoetakoa. Hantxe dira ageri Jatsuko Piarres Ibarrart 'Bettiri', Azkaineko Mari Luixa Erdozio eta Joanes Etxeto 'Senpereko errienta' koplariak. Usteak ustel, Erdozio ez da salbuespen. Garaian, beste bi emakumezko ere nabarmendu ziren kantuan, Mariana Etxegarai 'Aña Debrua' eta Marie Hargain, bertsolari txapeldunak.
Uribarri Ganboako Garaioko hondartza. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Barnealdeko hondartzak

Eider Etxeberria Soria

Uribarri Ganboako urtegia urte osoan bisitatzeko leku aproposa da, uda sasoian batez ere. Garaioko eta Landako hondartzak daude han, eta bainua hartzea baimendurik dago

Julia Murat, atzo, Urrezko Lehoinabarra eskuetan duela. ©URS FLUEELER / EFE

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...