Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Marie Lallier. Ikertzailea

«Euskarak ingelesez leitzen lagun diezaioke ume dislexikoari»

Dislexiaren eta elebitasunaren arteko harremana ikertu du Lallierrek; esan du lagungarria dela umetan hizkuntza opaku bat eta garden bat batera ikastea, eta ezinbestekotzat jo du dislexia garaiz antzematea.
GUK Tamaina handiagoan ikusi

Itziar Ugarte Irizar -

2018ko ekainak 13

Ikerketa batek baieztatu berri du: idazten den bezala ahoskatzen den hizkuntza bat (gardena) eta letrako soinu ugari izan ditzakeen beste hizkuntza bat (opakua) batera ikasten dituzten haur dislexikoek alterazio gutxiago dituzte irakurtzean. BCBL Basque Center on Cognition, Brain and Language ikerketa zentroak egin du aurkikuntza, eta Marie Lallier ikerlaria (Blois, Frantzia, 1982) aritu da tartean buru-belarri.

Zein da gakoa dislexiaren eta elebitasunaren arteko loturan?

Gure hipotesia zen hizkuntza garden batean irakurtzen ikasteak hizkuntza opaku batean irakurtzen laguntzen duela, baldin eta umetan bi hizkuntzak aldi berean ikasten badira. Gakoa hizkuntzen arteko transferentzian dago; bati esker lortutako gaitasunak beste hizkuntza bereganatzen lagundu diezaieke dislexia duten umeei.

Zein zen hipotesiaren abiapuntua?

Jakina da hizkuntza garden bateko elebakarrak hobeto moldatu ohi direla irakurketan hizkuntza opaku bateko elebakarrak baino; orokorrean, ez dislexikoetan soilik. Dislexikoek arazoak dituzte zeinua eta soinua lotzeko, hitzak deskodetzeko, eta opakuetan kaotikoagoa da hori.

Ingelesa (opakua) eta galesa (gardena) erabili dituzue ikerketan. Parekoa litzateke ingelesa-euskara?

Bai. Euskara oso gardena da, eta harekin garatzen denak ingelesa deskodetzeko balio dezake. Alegia, euskarak ingelesez leitzen lagun diezaioke ume dislexikoari. Hizkuntza gardena praktika gehigarri bat bihurtzen da hizkuntza opaku eta —nahi bada— konplikatuago batean irakurtzen ikasteko.

Alderantziz gerta daiteke?

Prozesuaren arabera. Gure ikerketaren arabera, gardenak lagunduko luke opakua irakurtzen, hau da, euskarak ingelesa. Baina pentsatzekoa da alderantziz ere gerta daitekeela; badaude hipotesi batzuk.

Dislexiari aurre egiteko bide berri bat izan daiteke?

Tira, ez du dislexia sendatzen. Esaten diguna da umetan halako bi hizkuntza ikastea ona dela haientzat, irakurtzeko zailtasunak apaltzen direlako. Horrek aurreiritzi bat puskatzen du: guraso batzuek esaten dute beren umeak irakurtzeko arazoak dituela, eta, beraz, bigarren hizkuntza batekin hastea nahasgarria izango dela harentzat. Egongo dira haurrari mesede egingo ez dioten hizkuntza konbinazioak, frantsesa eta ingelesa, adibidez; baina opaku eta garden banaren kasuan, kontrakoa dela erakutsi dugu.

Eta halako bi hizkuntza geroago ikasiz gero?

Oinarrian hizkuntza garden bat badago, eta gero ikasten bada opaku bat, ingelesa, kasurako, lagunduko lukeela esango nuke, hasieran kaos uneak egon arren seguru. Halere, ikertu egin beharko litzateke, ez baita gauza bera, inondik ere, hizkuntza bat umetan edo helduaroan ikastea.

Oro har, zer leku hartzen du dislexiaren gaiak gaurko gizartean, zure ustez?

Gizarteak badaki dislexia irakurtzeko zailtasuna dela. Diagnostikatzeko orduan, baina, ez dago argi zein diren benetan kontuan izan behar diren sintomak. Irakasleetan ikusten dut hori maiz; askok esaten dute ikasgeletan ez dagoela dislexikorik, baina populazioaren %3-10ek du dislexia; hori ia ume bat da ikasgela bakoitzean. Kontua da ez dakigula alarma noiz piztu, eta pentsatzen dugu umea ez dela nahikoa saiatzen. Hori asko zaindu behar da.

Zenbaterainoko zama izan daiteke eguneroko bizitzan?

Arazoa izaten da maiz berandu diagnostikatzen dela. Diagnostikoa garaiz jasotzen ez dutenek ez dute astirik izan lantzeko eta dislexia dutela onartzeko; horientzat, pisutsuagoa da gero egunerokoan horrekin bizitzen ikastea.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Iruñeko Braulia erraldoia Udaletxe plazan dantzan, 2019ko irudi batean. ©Jagoba Mantero, FOKU

Braulia erraldoiaren dantza, haurren izu

Berria

Herritarrak hunkitu ditu azken egunotan Iruñerrian zabaldutako bideo batek: irudiotan, Iruñeko Braulia erraldoiaren dantza, lau begi gazte balkoian, eta ate danbateko bat, izuaren izuz.

Txikiren ama Antonia Maria Manot, haren semearen hiletan. ©BERRIA

Ez ahanzteko ariketak

Gotzon Hermosilla

Natalia Ginzburg idazleak testu bat argitaratu zuen garai hartako prentsan 1975eko irailaren 27ko fusilamenduen harira. Orain, testu hori euskarara ekarri du Josu Zabaletak; itzultzaileak FRAPeko hiru kondenatuak ezagutu zituen espetxean.

 ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Emakume informatikari erreferenteak behar dira»

Unai Etxenausia

II. Gladys saria jasoko du gaur Perez de Viñasprek. Gaztea izan arren, ibilbide oparoa du informatikan. Nabarmendu duenez, gustatzen zaizkion ikerketak egiten aritu nahi du aurrerantzean ere.
Fusilamenduen 40. hurrenarekin batera Vigon herri-harpidetzaz ezarritako iragarkia. ©INFO.NODO50.ORG

Fusilaturik isilgordeena, Garcia Sanz

Miel A. Elustondo

1975eko irailak 27 beti. Frankismo garaiko azkeneko bost fusilatuak. Sanchez Bravo, Garcia Sanz, Baena, Txiki, Otaegi. Haien ondoan militante ez gutxi, heriotzara kondenatuak izanak, zigorra kommutatuak. Askoren artean, Manuel Blanco Chivite. Bizi-bizirik du egun haietako oroitza samina. Ilun beltzaren muturrerainoko bidaia. Azkena.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Itziar Ugarte Irizar

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Irakurleen babesa ezinbestekoa da kazetaritza independente eta konprometitua egiten jarraitzeko.