Albistea entzun

IRLEN SAREA

Kaos maitagarria

Gorka Julio -

2022ko ekainak 4

Ezer esateko ez dugunean, eguraldia hitzaspertu bihurtzen dugu. Klima aldaketa, uda giroa edo postpandemia dela eta, meteosentsibleago gaudela esatera ausartuko nintzateke. Kalean, baina, bada zurrumurru bat: eguraldi iragarleek bezala, teknologia berriek ere ez dute eguraldiarekin asmatzea lortzen. Ez da egia, baina egiatik badu, egiarik bada...

Egia esan, iragarpen modeloek ez dute hain gaizki egiten. Ehunka webgune eta aplikazio topatuko dituzu sarean eguraldia iragartzeko, baina hartu bat, Windy. Windy instalatuz gero, mapa batean haizea, euria, tenperatura, olatuak... agertzen direla ikusiko duzu. Azpian, erabilitako modeloa ere aipatzen du ECMWF erabiltzen du lehenetsi bezala, baina GFS, MBLBUE, ICON-EU eta AROME aukera ditzakezu eta alderatu. Denak ezberdinak, fidagarritasun maila ezberdinekin. Nola fidatu bada?

Eguraldiaren iragarpena sistema kaotiko bat da. Epe laburrerako iragarpenak txukunak izan badaitezke ere—zure bizilagunaren iritziaren kontra—, epe luzera huts egiten dute maiz. Eta informazio eta tresna asko izanda ere, ezin da 14 egun baino gehiagorako iragarpenik egin. Sistema kaotikoek hiru ezaugarri betetzen dituzte: linealtasunik eza, hasierako egoeran oso aldaketa txikiak gertatzen direnean duten sentikortasun izugarria, eta sistemaren portaera aurreikusteko zailtasuna prozesatu edo kalkulatu arte. Baina, portaera aurre esanezin hori izan arren, sistema determinista da. Hau da, parametro jakin batzuetarako, sistema zehatzagoa izango da, probabilitate handiarekin.

Gakoetako bat datuetan dago, estazio meteorologikoak, sateliteak eta gainerako teknologiak ditugu: hezetasuna, haizea, tenperatura, presioa, prezipitazioa eta beste aldagai batzuk neurtzeko. Hegazkinek ere informazio baliagarria ematen dute, bereziki haizeari dagokionean.

Ondoren, eredu matematikoak eta analizatuko dituzten ordenagailuak behar ditugu, baina inoiz ez da perfektua izango. Horietako batzuek adimen artifiziala erabiliko dute, iraganeko datu eta portaerak, iragarpen batera proiektatzeko; sorpresa: adimen artifiziala iragana da! Neurketa bakoitzean erroreak daude eta gero eta hobeagoak izanik ere, sistema konplexuek duten propietate batekin egingo dugu topo, aldaketa txiki batek, aldaketa handiak sortzeko aukerarekin; kaos maitagarria!

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

 ©BERRIA

«Urtubiaren gertukoei gustatu zaie filma»

Urtzi Urkizu

Netflixek Lucio Urtubiaren bizitzari buruzko filma estreinatuko du gaur: 'Un hombre de acción'. Amezkua da gidoilaria, eta azaldu du Urtubiaren bizitzeko moduari eta pentsamenduari fidelak izatea funtsezkoa zela.
 ©EZEZAGUNA / EZEZAGUNA

Iruindarren euritakoak dantzan

Itsaso Jauregi

Iruñean San Saturnino eguna ospatu dute, aterkien azpian. Erraldoirik eta prozesiorik gabeko hirugarren urtea izan da herritarrentzat, baina euriaren azpian kantuan jarraitu dute.
Ezkerretik eskuinera: Ane Garai eta Maialen Oleaga. ©BERRIA

'Kuirpunk' doinuen eztanda

Unai Etxenausia

Perlata eta La Soga del Muerto taldeetako partaideek dena ematen dute oholtzara igotzen diren bakoitzean. Argi daukate jotzeak ematen dien askatasunaz bizi behar dituztela kontzertuak, beti arduraz bizi beharrean.
Hilabete honetan bi aldiz agertu da Belharra, Donibane Lohizune parean. Europako uhinik handiena da. Matt Etxebarne ageri da argazkian, foil taula <em>hegalaria</em> lagun. ©FRANCK LAPUYADE

Belharra: hogei urteko mugarria

Ainize Madariga

Hogei urte bete dira Donibane Lohizuneko Belharra uhin erraldoiaren gainean surf egin zutela lehen aldikoz. Axi Muniainek arraunean ere igan zuen lehentze, 2013. urtean. Gero eta haboro dira ausartzen direnak orain: Matt Etxebarne da haietako bat. Baina denek oroitarazi dute lanjer handia.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...