Albistea entzun

Kalimotxoa, nazioarteko edari

50 urte dira Antzarrak kuadrillak kalimotxoa sortu zuela, Algortako Portu Zaharreko jaietan. Egindakoa eskertzeko, omenaldi bat egingo diete abuztuaren 12an, Getxon.
Algortako Antzarrak kuadrilla, Jai Batzordearen tabernako botilak lekualdatu bitartean, jolasten, 1975. urtean.
Algortako Antzarrak kuadrilla, Jai Batzordearen tabernako botilak lekualdatu bitartean, jolasten, 1975. urtean. ANTZARRAK Tamaina handiagoan ikusi

Iraia Vieira Gil -

2022ko abuztuak 11

Algortako Portu Zaharra (Bizkaia), 1972ko abuztuaren 12a. Herriko jaietako lehenengo eguna da, eta Antzarrak kuadrillak ardoa zerbitzatzeari ekin dio, Etxetxu eraikinaren atarian inprobisatutako tabernan. Txikiteroak dira lehen bezeroak, eta, ardoari zurrutada pare bat eman bai, baina ez dira edaria bukatzeko gai: «Arratoiak hiltzeko pozoia dirudi!». Orduan konturatu dira Antzarrak kuadrillakoak ardoa ozpindurik dagoela. Jakin badakite horrelako edaririk inork ez duela erosiko, baina ezin dute ardoa bota. «Festak finantzatzeko saldu behar genuen, eta horretarako konponbidea bilatzen hasi ginen», kontatu du Agustin Martinez Txintxu Antzarrak taldeko kideak. «Tabernan geneuzkan osagai gutxiekin koktel bat egitea otu zitzaigun, baina izen erakargarri bat behar genuen»; horra hor kalimotxo.

50 urte dira Portu Zaharreko jaietan 16 eta 19 urte bitarteko gazteek kalimotxo hitza asmatu zutela. Garai hartan bezain gazteak ez badira ere, Martinezek ongi gogoratzen du izena nondik datorren: «Koktelaren izena bilatzen ari ginela, berandu zetozen bi kide sartu ziren tabernan». Kalimero zen bata; Motxongo bestea. «Oihuka hasi zen norbait: 'Kali eta Motxo datoz!'». Kalimotxo. «Guztioi gustatzen zitzaigun». Behin izena lortuta, koktelaren osagai sekretuak bainuontzi batean nahastu zituzten: ardo ozpindua, Coca Cola, izotza, eta laranja eta limoi azalak. «Bero handia egiten zuen, eta jendeak gogoz eskatzen zuen kalimotxoa». Are gehiago: «Urte horretan gehien eskatu zen edaria izan zen».

Mundu osora

Edonork daki egun kalimotxoa zer den, baina sortu zen garaian ez zen batere ezaguna. «Sanferminetara joan, eta kalimotxo bat eskatu genuen txosnetan. Inork ez zekien zer zen», azaldu du Martinezek. Urtebete geroago, sanferminetara bueltatu zirenean, txosna denek eskaintzen zuten kalimotxoa.«Nazioarteko ateak ireki zizkigun», oroitu du Martinezek.

Kalimotxoa hain nazioarteko bihurtu zen, ezen Coca Colak hitza berea balitz bezala erregistratu baitzuen. Pepsik, bestalde, 2017ko iragarki batean erabili zuen termino hori: 1893. The kalimotxo. Eta, hori gutxi balitz, Kaliforniako enpresa bat Motxo izeneko edaria saltzen hasi da AEBetan. Dudarik gabe, kalimotxoaren ospea hazi besterik ez da egiten: «Leku askotan egondakoa naiz ni, eta edonon ezagutzen dute kalimotxoa orain. New Yorkeko egunkarietarako elkarrizketak ere egin ditut, eta, behin, nazioarteko kalimotxo koktel lehiaketa batera gonbidatu ninduten».

Antzarrak taldeko kideek inoiz ez zuten pentsatu nazioartean hainbesteko oihartzuna izango zutenik, baina jaiak salbatzeko edari gisa jaio zenak ahaztezin bihurtu ditu haiek guztiak. Hala, 50. urteurrenaren harira, Getxoko herriak omenaldi bat egingo die bihar 15:30ean, Algortako Portu Zaharrean. «Getxoko Udalak eman dezakeen saririk garrantzitsuena da Aixerrotako errotaren figura». Hori nahiko lukete jaso, hain zuzen, Antzarrak kuadrillakoek. «Bestela, omenaldira ez joatearekin mehatxatzen dute», esan du Martinezek, irribarrez.

Etxetxu eraikin historikoa

Biharko omenaldia ez da Antzarrak kuadrillaren eta kalimotxoaren omenez egiten den lehenengoa. Duela urte batzuk, Ignacio de la Torrek eta Natxo Ugartek Etxetxu eraikina erosi zuten, kalimotxoaren inguruko museo bat egiteko helburuarekin.

Etxetxuk izugarrizko garrantzi historikoa du herrian oraindik ere: «400 urte baino gehiago ditu. Arrantzaleen kofradia, lemarien eskola eta udaletxea ere izan zen», azaldu du Ugartek. Orain, eraikinaren goialdea apartamentu turistiko bihurtu dute jabeek, baina ez dute bertan behera utzi nahi behealdeko atarian museoa irekitzeko proiektua. «Lasaitasunez hartu nahi dugu proiektua, Bizkaiko Foru Aldundiak eskatzen dizkigun baldintzak betetzeko».

Zer erakutsi nahi duten, ordea, argi dute: «Auzoaren historiaren nondik norakoak, bertako tradizio arrantzalea...». Eta, nola ez, kalimotxoa sortu zenekoa.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Geu elkartearen herri bazkaria, atzo, Landatxon. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Loratzen jarraitzeko

Edurne Begiristain

Geu elkartearen 30. urtemuga ospatzeko, egun osoko jaia egin dute Gasteizen. Elkarteko kideen ustez, «mugarri» bat ezarri da euskarak hiriburuan dituen erronkei heltzeko.
 ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

«Dena dut gogoan: iruditzen zait italiarrak ikusten ari naizela zubitik etortzen»

Amaia Igartua Aristondo

Ederto gogoratzen ditu Basabek 1936ko gerran eta frankismoan bizi izandakoak: hegazkin bonbardatzaileak, italiarrak, beldurra eta gosea; egur eta ikatz bila joan behar izatea txikitan, amari ezer ez faltatzeko. «Bizitza osoan eraman behar da hori».
 ©BERRIA

Hamaikak telebista adimendunetarako bere aplikazioa estreinatu du

Enekoitz Telleria Sarriegi

Hamaikaren digitalizazioan «beste jauzi bat» da aplikazioa. Ostiralean jarri zuten eskuragarri

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...