Albistea entzun

ARGI ALDIAN

Zelulen sexua

Izortze Santin - EHUko irakaslea eta Biocruces Bizkaia Institutuko ikertzailea

2021eko urriak 1

Urteetan zehar medikuntzaren ikuspegi androzentrikoak emakumeon osasunari kalte egin diola jakin badakigu, gaixotasun askoren diagnosia eta tratamendua gizonen biologia eta gizonek pairatutako sintomak kontuan hartuz zehaztu izan baitira. Baina jakina da gaixotasun gehienak ez direla berdin garatzen eta adierazten gizon eta emakumeetan, eta, ondorioz, zenbait gaixotasunen diagnosi eta tratamendurako ezinbestekoa dela sexuaren araberako estrategiak definitzea.

Sexuen arteko ezberdintasun horiek hormonekin, sexu-kromosometan dauden geneekin edota ingurune-faktoreekin lotu izan dira, baina horren erantzule izan daitezkeen mekanismo molekularrak ez dira guztiz identifikatu. Bide horretan, Science aldizkarian argitaratu berri den lan bati esker, jakin dugu sexu biologikoak zenbait giza ehunetako geneen adierazpenean eragina duela. Ikerlan horretan, ikerlariak Genotype-Tissue Expression (GTEx) proiektuko datuez baliatu dira, 44 giza ehunetan sexu biologikoak transkriptoman (hau da, geneen adierazpen globalean) izan dezakeen efektua aztertzeko.

Ikerlanaren emaitzen arabera, giza geneen %37k sexu biologikoaren araberako adierazpena du gutxienez ehun batean, gene-adierazpen maila absolutuan diferentziak handiegiak ez badira ere. Adierazpenean ezberdintasunak erakusten dituzten geneek mota ezberdinetako funtzio biologikoetan parte hartzen dute; farmakoen metabolismoan, hormonek erregulatutako prozesuetan, erantzun immunean eta minbizian, besteak beste.

Ikerlarien arabera, lan honek erakusten du, sexu biologikoaren araberako adierazpena duten geneen bilduma osatzeaz gain, oso garrantzitsua dela biomedikuntzako proiektuetan sexu biologikoa aldagaitzat hartzea. Izan ere, sexu biologikoaren araberako analisiak eginda, gaixotasun eta ezaugarri konplexuekin lotutako aldagai genetikoak identifikatu dituzte, bi sexuak elkarrekin aztertuz antzeman ezin zirenak.

Emaitza hauek etorkizunean aplikazio ezberdinak izango dituztela uste dute ikerlariek: sexua aintzat hartuta gaixotasunak iragartzeko ereduen garapena, gaixotasunaren progresioa zehazten lagunduko duten sexuarekiko espezifikoak diren biomarkatzaileen identifikazioa, edota gizonei eta emakumeei modu desberdinean eragiten dieten botiken eragina ulertzeko erantzun-mekanismoen deskribapena, besteak beste.

Ikerketa honek argi uzten du sexu biologikoaren eragina aintzat hartzeak berebiziko garrantzia duela gizakietan izaten diren zenbait prozesu biologiko — gaixotasunak barne—, behar bezala karakterizatu eta ulertu ahal izateko. Lan honetan plazaratutako ondorioak ikerketa biomedikoetan aplikatzea premiazkoa da, beraz, etorkizun hurbilean medikuntza eta zientziaren ikuspuntu androzentrikoa bukatzeko, eta denon beharrei erantzungo dien osasungintza eraikitzeko bidean.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Erroskillak, opilak eta kordoiak nagusi, San Blas azokan. ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

Kordoiak eta pankartak

Olatz Silva Rodrigo

San Blas azokak 76 ekoizle eta 160 abelburu elkartu ditu Abadiñon. Goizetik bildu da jendetza, ekintzaz betetako programazioaz gozatzeko. Protesta egiteko eguna ere izan da.
Herritar bat, Gasteizko Arriaga parkean. Barruko eraztun berdearen parte da eremu hori. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Eremu berdeetatik egotziak

Amaia Igartua Aristondo

Azpiegitura berdeek etxebizitzen prezioa garestitu dezakete, eta, hala, goi klaseko bizilagunek ordezka ditzakete langile klasekoak. Prozesuari 'gentrifikazio berdea' deritzo, eta jada gertatu da munduko hiri batzuetan.
Gorka Rico eta Javi Rivero, Tolosako Ama jatetxeko sukaldariak. Ama jatetxea lekuz aldatuko dute aurten. ©JON URBE / FOKU

«Herritarrek saria eurena balitz bezala sentitu dute»

Amaia Jimenez Larrea

XXI. Madrid Fusion kongresuaren sukaldari berririk onenen saria jaso zuten joan den astean Javi Riverok eta Gorka Ricok. Oraindik ere oihartzun mediatikoa gainditzen ari direla esan dute.
 ©DEAR EDWARD

Hutsunearekin bizitzen ikasten

Mikel Yarza Artola

'Dear Edward' telesailean hegazkin istripu batetik bizirik irten den mutiko bat da protagonista. Hamar ataleko drama bat da, eta Apple TV Plusen dago

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.