Albistea entzun

IRLEN SAREA

Portmanteau

Gorka Julio -

2020ko abenduak 12

Frantsez jatorria du hitzak, baina ingelesez erabiltzen da, hitz baten hasiera eta beste baten amaiera kontratatuz, tarteko silabak alde batera utzita, osatzen diren hitzak identifikatzeko. Euskaraz grekera nahiago dugu eta akronimo deitzen diegu, ἄκρος, akros, «muturra», eta ὄνομα, onoma, «izena». Fedibertsoa bi hitzen, federazioak eta unibertsoak osatutako portmanteau edo akronimoa da.

Fedibertsoa, egunero erabiltzen baditugu ere, gero eta arazo gehiagoren iturburu diren Interneteko sare zentralizatu, ez federatu eta jabedunek sortzen dituzten arazoei aurre egiteko modu bat da. Tresna zentralizatu, sortzen eta kudeatzen zailen aurrean, irlen sare bat proposatzen duen ekosistema moduko bat.

Irlak bai, baina elkar konektatzeko aukera duten irlak. Fedibertsoa osatzen duten tresnek,elkarren artean hitz egiten dezakete, Facebooken dagoen erabiltzaile batek Twitterren dagoen batekin elkarreragitea ezinezkoa da, Fedibertsoko tresnen artean aldiz, posible litzateke.

Pribatutasuna zaintzeaz gain, aniztasuna kudeatzen ere laguntzen dute. Tresna bakoitzaren instantzia bakoitza (ez beldurtu hitzarekin, tresna bera hainbat aldiz eta hainbat lekutan instala daitekeenez bakoitzari horrela deitzen diogu) ezberdina da. Bere arauak erabaki ditzake, hizkuntza, gaiak, onarpen politika... Gustuko ez baduzu, beste instantzia batera joan zaitezke edo zurea sortu, eta hala ere handik ere beste instantzia batzuetako pertsonek idazten dutena jarrai dezakezu.

Era horretako gero eta tresna gehiago sortzen ari dira. Software librea direnez, mundu mailan komunitate ezberdinek beren instantzia propioak sortu dituzte. Gurean, Mastodon (mikroblogintzareako sare soziala) egin zen ezaguna, Mastodon.eus-en sorrerarekin, baina Peertube (bideoak), Pixelfed (irudiak), Funkwhale (audioak) edota Lemmy (foroak) sortzeko tresnak ere badaude. Duela gutxi, azken biek ere instantzia propioak dituzte euskaraz: Baleafunk.eus eta Lemmy.eus.

Hori dena posible egiten duena software libreko tresna horiek dira, baina bereziki horien artean harremana eta elkarrekintza ahalbidetzen duen protokoloa. Federazioa kodetu daitekeela erakusten dute, dibertsitatea mantenduz elkarlana posible egiteaz gain, eskala handiagoak sortzeko baliagarri dela. Handien aurrean, arrain txikien baturak sare handiak eraiki ditzakeela, alegia.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Zorion eta ilusio eztanda, mantangorriaren milagarrena ospatzeko

Berria

BERRIAk haurrentzako argitaratzen duen Mantangorri gehigarriak mugarria pasatu du: 1.000 zenbaki. Jai batekin ospatu dute eginiko bidea, Txillida Lekun.

Gasteizko liburu zaharren eta bigarren eskukoen azokaren 27. aldia da aurtengoa; Urrezko Zeledonen plazan dago. ©RAUL BOGAJO / FOKU

Iragana, liburu zaharretan jasoa

Unai Etxenausia

XX. mendean idatzitako liburuez gozatzeko aukera dago Gasteizko liburu zaharren azokan. Tokiko eta nazioarteko sei erakusmahai daude guztira, eta ekainaren 5era arte izango dira zabalik.
Ontziak badian sartzen, herenegun arratsaldean. <em>Shtandart</em> ontzia da handiena, eta <em>Piueiro</em> haren atzetik doana. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Lehorreko kresala

Enekoitz Telleria Sarriegi

Hasi da Pasaiako Itsas Festibala. 160 ontzi tradizional baino gehiago daude ikusgai badian, eta bihar arte egongo da handienak bisitatzeko aukera. Itsasoari begira eta itsasoaren bueltan atondu dute jaialdia, ondare horren erreferente bihurtzeko asmoz. Ikusmin handia sortu du bigarren ekitaldiak ere, eta jendetza espero dute asteburuan.

 ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

«Sukaldaritza tradizionalean ez zen haragi asko erabiltzen»

Amaia Igartua Aristondo

Sukaldari beganoa da Losada; hau da, bakarrik produktu begetalak erabiltzen ditu bere menuak ontzeko. Animalia jatorriko osagairik gabe jaki «zaporetsuak» egin daitezkeela aldarrikatzen du.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...