Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Idoia Lahidalga eta Oihane Puertas. Dokumentalgileak

«Transmititu ez den memoria berreskuratu nahi izan dugu»

Erronkaribarko emakumeen ahotik, eskualde horren historian murgildu dira Lahidalga eta Puertas, 'Tenpraren guarpena' dokumentalean. Gradu amaierako lanerako ondu dute proiektua.
JAGOBA MANTEROLA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Olatz Esteban Ezkati -

2021eko ekainak 24

Ikus-entzunezko Komunikazioko Gradua amaitu berri dute Idoia Lahidalgak (Eibar, Gipuzkoa, 1999) eta Oihane Puertasek Mondragon Unibertsitatean (Lasarte-Oria,Gipuzkoa, 1999). Azken proiektu gisa ondu duten dokumentalak, berriz, orain ekingo dio jendaurreko bideari. Erronkaribarko emakumeen bizipenak izan dituzte ardatz Tenpraren guarpena-n, eta larunbatean emango dute Izaban (Nafarroa).

Zer bizipen jaso dituzue dokumentalean?

IDOIA LAHIDALGA: Lau emakumek ardazten dute dokumentala; eskualdeko hainbat herritakoak dira, eta belaunaldi ezberdinetakoak. Bakoitzak bizi duenetik, sentitzen duenetik edo jaso duenetik kontatzen du. Testigantza horiek ere lagundu digute XIX. mendeko emakumeen errealitatea ulertzen.

Badute loturarik elkarren artean?

I.L.: Erronkaribartar sentitzen diren emakumeak dira, harro daudenak beren aurrekoez, baina ez dute lotura zehatzik. Hainbat belaunaldi erakutsi nahi izan ditugu, bizipen ezberdinak jasotzeko.

OIHANE PUERTAS: Bakoitzaren kontakizunak bestearena osatzen du, eta, horrela, guztiak koherentzia bat lortzen du.

Eta nola aldatu dira bizipenak belaunaldien artean?

O.P.: Helduenak, adibidez, ez dio garrantzirik ematen berak bizi izan duenari. Gazteenak, berriz, goraipatu egiten du bere aurrekoek egin zutena. Miresmen puntu batez hitz egiten du. Ondorengo belaunaldientzat, garrantzitsua da jakitea zeintzuk izan ziren gure aurrekoak.

Ahanzturatik abiatu den proiektu bat da, beraz?

O.P.: Bai. Horregatik du izena Trenparen guarpena (Denboraren oroimena). Erronkarieraz bada esaldi bat: «Guarpenari etzau akabatan trenpa». Hau da, oroimenari ez zaio amaitzen denbora. Hortik sortu da izenburua: ahaztua dagoen edo transmititu ez den memoria hori berreskuratzetik.

I.L.: Proiektua Kurruska kultur elkartearekin egin dugu, eta esaten ziguten bertako emakumeak isilak eta isilduak izan zirela. Orain arte, emakumeen lana bigarren mailan geratu da, ez zaie ahotsa eman.

Memoria hori berreskuratzen ari da apurka-apurka?

O.P.: Duela hogei urte hasi ziren enaren inguruko informazioa dokumentatzen, baina horrek ez dio ibarreko emakume guztiei erreferentzia egiten. Enarak 11 eta 18 urte bitarteko neskak ziren, Zuberoara joaten zirenak espartin fabriketan lan egitera. Guk arreta jarri nahi izan dugu eskualdean geratzen ziren emakumeengan. Haiei buruz ez baita orain arte hitz egin.

I.L.: XIX. mendean hasi zen batez ere alpargaten gorakada, eta emakumeak neska gazte eta gizon gabe geratzen hasi ziren ibarrean.

Emakumeen ibar bat izan zen Erronkaribarra garai hartan?

I.L.: Bai. Gizonak neguan lanera joaten ziren, eta emakumeen ibartxo bat sortzen zen.

O.P.: Guztia aurrera atera dutenak emakumeak izan dira, baita hizkuntza ere, erronkariera.

Izenburua erronkarieraz dago. Hautu kontzientea izan da?

I.L.: Bai. XIX. mendean erronkarieraz hitz egiten zen, eta batez ere emakumeek erabiltzen zuten. Erronkaribarko emakumeen historia kontatu nahi bagenuen, garai hartan erabiltzen zen hizkuntzan izan behar zuen.

O.P.: Keinu polita iruditzen zitzaigun belaunaldi hori omentzeko.

Nolatan amaitu dute bi gipuzkoarrek Erronkarin?

O.P.: [Barreak]. Galdera hori zen gure beldurretako bat.

I.L.: Bai, jendeak pentsatzea zer egiten duten bi gipuzkoarrek Erronkaribarko historia kontatzen. Nik etxea dut Izaban, eta nire familia oso sartua dago bertako bizitzan. Nik argi nuen Erronkarin zerbait egin nahi nuela. Eta Oihanek esan zidan emakumeen inguruan egin behar genuela.

Dokumentala izango zela argi zenuten?

O.P.:Produktu bat eduki nahi genuen, zerbait mugitu daitekeena. Jarraipena eman nahi genion lanari, eta jendeak ikustea. Gure herriko historia eta kultura da, eta garrantzitsua da gizarteak hori ezagutzea.

Nolakoa izan da elkarlana bertako jendearekin?

I.L.: Izugarria. Topatu dugun jendea prest zegoen edozertarako. Interes handia dute beren historiaren inguruan, eta kanpoko jendeak ere interes hori duela ikusteak ilusioa pizten die.

O.P.: Izugarrizko plazera izan da.

Zer sortzen dizue lana haien aurrean aurkezteak?

I.L.: Bertigo pixka bat ematen du. Ea gustatzen zaien.

O.P.: Urduri gaude. Lehenengo aldia da horrelako zerbait egiten dugula.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Gasteizko Txosna Batzordeak gaur eginiko agerraldia. ©Raul Bogajo / FOKU

Gasteizko txosnek dei egin dute abuztuaren 5ean kaleak hartzeko

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Kolektiboek jakinarazi dutenez, lehentasuna «krisi egoerari modu kolektiboan» aurre egitea da, guztien «osasuna eta zaintza ezinbestekoak» baitira. Halere, argi dute Gasteizko Txosnak «behar bat» direla; beraz, egun osoko egitaraua antolatu dute abuztuaren 5erako.

 ©JON URBE / FOKU

«Musikak lanbidea eta herriaren nortasuna ematen die moxostarrei»

Ane Markina Auzmendi

Toño Puerta Taupadak GKEko kide eta San Ignacio de Moxoseko Musika Eskolako zuzendari artistikoa da, eta eskola hartakoen zazpigarren diskoa aurkeztu du: 'Majara´iwa-Resplandor'.
Lau herritar Aizkolegi ibilbidean, Bertizen (Nafarroa). ©IÑIGO URIZ / FOKU

Natura ukitzeko bidea

Olaia L. Garaialde

Zortzi ibilaldi egin daitezke Bertizko oihanean. Horrez gain, Lorategi Historikoa egunero bisitatu daiteke; ehun urte baino gehiago ditu

Gorobel mendilerroan hasi, eta Hiru Erregeen Mahaian amaituko da Urmuga. Hemeretzi egunez, 380 kilometroko mendi zeharkaldia egingo dute. ©URMUGA

Urmuga 2021 artikulu bilduma

Berria

Egitasmoak mendia eta musika uztartuko ditu bigarrenez. Uztailaren 13tik 31ra arte, ibilbideak Euskal Herri osoa zeharkatuko du, 19 etapatan. BERRIAk egunero argitaratuko ditu Urmugarekin lotutako iritzi artikuluak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Olatz Esteban Ezkati

Informazio osagarria

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna