Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Asaari Bibang. Aktorea eta umorista

«Arrazismoaren arazoa da sistemikoa dela»

Umoreak eta emakumezkoa eta beltza izateak «zeharkatzen» dute Bibang, eta horien inguruan ondu du 'Humor Negra' ikuskizuna. Jasaten duten «zapalkuntza bikoitzaz» mintzo da. Hernanin ariko da, igandean.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Enekoitz Telleria Sarriegi -

2022ko ekainak 24

Bere azalean eta azalaren koloreak eragindakoez, eta umorez. Horixe da Asaari Bibangen (Malabo, Ekuatore Ginea, 1985) Humor Negra ikuskizuna. Aktore, umorista, idazle eta artikulugilea da Bibang: «Emakumezkoa eta beltza». Hernaniko (Gipuzkoa) Biteri kultur etxean ariko da igandean (18:00).

Badago zurientzako eta beltzentzako umorerik?

Ez. Umorea da existitzen dena. Eta bakoitzak egiten du umorea norbera zeharkatzen duen horrekin: umoreak zeharkatzen nau ni, eta emakumea eta beltza izateak zeharkatzen nau ni.

Irribarrez denok gara berdinak?

Irribarrez denok ez gara berdinak. Denok daukagu umorea, baina ez ditugu gure aurreiritziak aurretik jarri behar, eta pentsatu emakumezko beltzek eguna prostituitzen edo pateretatik jaisten pasatzen dugula, hori baita hezurretaraino sartu diguten iruditeria kolektiboa.

Zuretzat ezaguna den esaldi bat: «Baina ni ez naiz arrazista».

Askotan entzun dut, bai. Baina, arrazismoaz hitz egiten denean, normalena da defentsarako posizioan jartzen den jendearekin topo egitea. Eta defentsarako posizioaren ostean, ukazio fasea dator. Guk zera defendatzen dugu: defentsaren eta ukazioaren ostean, birplanteatzea eta pentsatzea agian norberaren errealitatea ez dela existitzen den bakarra. Abiatuko bagina pentsatuz arrazista izateko ez dagoela pertsona gaiztoa izan beharrik, beste perspektiba batetik ikusiko genuke dena. Eta egia da: ez dago zertan pertsona gaiztoa izan arrazista izateko. Nahikoa da hainbat aurreiritzi sartu dizkigun testuinguru kultural batean hezitakoak izatea. Ni neu barne.

Iragarki batek dio: «Neska beltz bat behar da...». Nola segitzen du?

Putetxe baterako?

Aldatzen ari da hori?

Aldatu beharra dauka, halabeharrez. Fikzioak sekulako kaltea egin dio emakumezko beltzaren iruditeriari: estigmatizatu egin du, beti agertu da erosita edo salduta. Eta behin eta berriz irudi hori erakustea, axolagabekeria galanta izateaz gain, krudelkeria ere bada, ez baitu errealitatea islatzen.

Chimamanda Ngozik zioen: «Historia bakarraren arriskua».

Hori da: emakumezkoak eta beltzak garenez, denok historia eta arazo berberak ditugula pentsatzea. Hark dioenez, historia hori beti pertsona berdinek kontatzen badute, ikuspuntu bera erakutsiko dute. Afrikan badago esaera zahar bat: «Lehoiek euren historialari propioak ez dituzten bitartean, ehiza istorioek beti goratuko dute ehiztaria».

Zuk diozu zurea antirrazismo aktiboa dela, baina ez aktibista.

Aurrekoan, lagun batek txantxetan esan zidan: «Ez baduzu ziegarik zapaldu, ez zara aktibista». Nik beti diot ez naizela aktibista, ez datorrela bat egiten dudanarekin. Aktibistak dira heriotza mehatxuak jaso dituzten lagunak, Espainiatik kanpora joan behar izan dutenak, jaiki eta euren bizitza eta euren familiarena arriskuan jartzen dutenak... Nik komedia egiten dut, eta aktorea naiz. Eskaintzen dizkidate espazio batzuk eta iristen naiz espazio batzuetara nire lagun aktibista horientzat iritsi ezinak direnak. Nire erantzukizuna da espazio horietara mezu antirrazista hori eramatea.

Borroka antirrazista eta feminista eskutik helduta doaz?

Hala joan behar lukete. Ni beltza naiz eta emakumezkoa naiz. Bi gauza horiek banaezinak dira, eta modu bikoitzean zeharkatzen naute. Emakumezko beltzen zapalkuntza bikoitza baita: matxismoa arrazismoaren bidez iristen zaigu, eta arrazismoan matxismoa inplizitua da. Niri puta deitzen didatenean, ez didate puta bakarrik deitzen. Puta negra deitzen didate.

Zure liburuko esaldi bat: «Ginearra izateko espainiarregia, eta espainiarra izateko ginearregia».

Migranteentzat oso ohikoak dira identitate arazoak, batez ere beltzak garenontzat eta kanpotar egiten gaituen aurpegiera dugunontzat. Une oro «nongoa?» galderari erantzunez aritu behar dugu, eta, jada «nongoa?» gehiago ez dagoenean eta asimilatzen dutenean espainiarra zarela, galdera izaten da: «Baina nongoak dira zure gurasoak?» [barrez]. Morad rap abeslariak aurreko batean zioen: «Ni marokoarra sentitzen naiz, nahiz eta Espainian jaiotakoa izan. Zergatik? Espainian inork ez nauelako espainiar gisa ikusi nahi izan».

«Mundua ez da sekula antirrazista izango». Oraindik hori pentsatzen duzu?

Oraindik hori pentsatzen dut. Arrazismoa ez baita bakarrik auzi soziala: arrazismoa auzi ekonomikoa da, geopolitikoa da, politikoa da... Arrazismoa ez litzateke zerbait larria seigarren solairuko nire bizilagunaren eta nire arteko auzi bat balitz bakarrik. Arrazismoaren arazoa da auzi sistemikoa dela. Sistema ekonomikoak, politikoak eta sozialak bermatua eta legitimatua. Horregatik ez da mundua sekula antirrazista izango, baina pertsonak bai.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©MAIALEN ANDRES / FOKU

«Operak egokitu egin du bere mezua»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Opus Liricak sasoi berria aurkeztu du. Emakumeak jarri dituzte «erdian», eta indarkeria matxistari buruzko «eztabaida kritikoa» proposatu. «Bai noski: egin daiteke hori operaren bidez», ziurtatu du Garmendiak.
1 ©IDOIA ZABALETA / FOKU

Infusio tantak loratzeko

Olaia L. Garaialde

Josenea enpresak hogei urte daramatza lanean, eta infusioak eta teak egiten dituzte batez ere. Nafarroan egiten dute ekoizpena, hasieratik amaierara arte. Ekonomia zirkularraren Europako lehenengo parkea izateko bidean da.
Urtantan parte hartuko duten musikarietako batzuk, antolatzaileekin eta babesleekin batera. ©AMAIA JIMENEZ LARREA

Musika eta natura uztartuz

Amaia Jimenez Larrea

Uztailaren 22tik 24ra Urtanta jaialdia egingo dute, Urmugaren bertsio murriztua. Mendia eta itsasoa lotuko ditu ibilaldiak, eta Pasaiatik Azkainera sei musika emanaldi izango dira
Ehun urte igaro dira Howard Carter arkeologoak Tutankamonen hilobiaren sarrera aurkitu zuenetik. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Faraoiaren lehen bisitariak

Unai Etxenausia

Tutankamonen hilobia aurkitu zutenean hainbat lagun joan ziren Euskal Herritik hura bisitatzera. Gasteizko Bibat museoak bildu ditu haien ingurukoak.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...