Ahotsa entzunarazi teknologia otzanerako

Librezale taldeak hiru eguneko auzolan digitalera deitzen ditu euskaldunak: bozak grabatzera. Common Voice proiektuak pribatutasuna errespetatzen duten eta hizkuntza orotara iristen diren ahotsaren ezagutzaren teknologiak ditu xede.
Mozilla Fundazioak bultzatzen du Common Voice proiektua eta Librezale taldeak dakar euskarara.
Mozilla Fundazioak bultzatzen du Common Voice proiektua eta Librezale taldeak dakar euskarara. LIBREZALE Tamaina handiagoan ikusi

Ainize Madariaga -

2020ko apirilak 25

«Dei ezazu Xune», «Labea pitz», «Zer da nazioa?», boz ozenez erratearekin aski izanen da araberako erantzunaren ukaiteko: obedientzia, hots. Obedientzia tokiz batere mugitu behar izan gabe; eginahaletan bakarra boza dantzan ezartzea datekeelarik. Eta, euskaraz.

Oraingo eguneko teknologiak ahalbidetzen duena da: ahotsaren ezagutzaren teknologia; makinekin elkar eragiteko, hots. Euskaraz egin ahal izateko, Common Voice auzolan digitalean parte hartzeko deia egin diote euskaldun orori: datozen astearte, asteazken eta ostegunean ahal bezainbat lagunek ahal bezainbat erranaldi labur irakurri eta grabatuz.

Librezale taldeak Firefox software librea euskaraz mantentzen du duela hainbat urte, kide guziek manera boluntarioan egiten dute beraien ekarpena. Asier Iturralde Sarasola Iametza enpresako langilea da, zeinak Librezalen parte hartzen baitu: «Makinekin hainbat moduz komunika gaitezke: sagu edo teklatuaren bidez... Baina gero eta gehiago ahotsaren bidez, ahotsa baita elkarren artean komunikatzeko dugun modurik naturalena. Kontua da hori garatzen duten enpresa handiek ez dutela pribatutasuna errespetatzen, eta bestetik, hizkuntza nagusiak bakarrik kontuan hartzen dituztela, euskara kanpo utziz».

Izan ere, Google, Apple, Facebook, Amazon eta Microsoftek onartu zuten iaz grabazio pribatuak baliatu egin zituztela. «Medikuarengana joan, eta nahigabe sakatu duzu botoia elkarrizketa osoa grabatuz. Enpresa handi horietako langileek entzun zezaketen, nahiz eta ez onartu», erantsi du Iturraldek.

Horregatik, arazo horiei aitzi egiteko, Mozilla Fundazioak Common Voice proiektua abian jarri zuen: ahotsaren ezagutzaren teknologiak hobetzeko, denen eskura uzteko; pribatutasuna errespetatuz, eta ahalik eta hizkuntza gehienetara hedatuz.

Eman berriz hartzeko

Nahi duen orori mikroa zabaldua zaio, bere boza sirenarena bezala preziatuko baitu Common Voice proiektuak. Berez, ahots teknologiek egiten dutena da ahotsa testu bilakatzea. Hain zuzen ere, Iturraldek azpimarratu du fase hori dela «konplikatuena», horregatik, teknologia «entrenatu» beharra dela, grabazio ordu asko dela medio. Urrats honetan du esku hartzen euskarazko software librearen aldeko mugimenduak: bortz hitzeko erranaldiak bildu ditu, milaka batzuk, Argia astekariak eskainirik, bai ere Wikipedia-tik hartuak. Testu ipotx horiek ozen leituko dituzten ahots mota anitzen xerka ari da mugimendua: gazteenak, adin, sexu eta jatorri geografiko ezberdinetakoenak.

Euskararen ahozkotasunaren aniztasuna islatu nahi du proiektuak. Hartara, erranaldiak batuan badira ere, irakurleen ahoskera ezberdinen bila dabiltza, «tonalitate desberdinekin». Xedea dute 10.000 grabazio orenen biltzea: horregatik auzolan digitala abiatu zuten iaz, «pentsatu dugu konfinamendu momentua egokia izan daitekeela bigarren grabazio maratoi honetarako. Oso erraza da; voice.mozilla.org/eu helbidean sartu, eta kito», argitu du Iturraldek. Sakelako telefonotik egitea komeni da, mikroa integratua baitu berez. Hala, berdin Lexantzu (Zuberoa) edo Ondarroan (Bizkaia) norberak bere euskalkira egoki lezake hitzen fonetika, «benetako erabilera emango zaion modua azaltzeko». Hori bai, hitzak aldatu gabe. Grabatzeaz gain, helbide horretan sartzen denak, entzun botoiari sakatuz gero, bertzeen irakurketak entzun eta balioztatzeko parada ukanen du; beharrezkoa den urratsa proiektua gauza dadin.

Grabazio oren horiek guziak denen eskuragarri egonen dira, baina helburua da enpresek balia ditzaten, hain zuzen ere, ahots laguntzaileak euskaraz treba ditzaten, bai eta unibertsitateek ikerketarako ere.

Hiru egun horietan parte hartzera deitu du Iturraldek: «Inurri lana da hau, epe luzekoa. Zenbat eta jende gehiagok parte hartu, orduan eta lasterrago iritsiko gara behar den kopuru horretara».

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Larry King telebista aurkezle eta irrati esataria ©

Larry King irrati esatari eta telebista aurkezlea hil da

Uxue Gutierrez Lorenzo

Los Angeleseko Cedar Sinai Medical Center ospitalean zendu da, 87 urterekin. 'Larry King Night' gaueko irrati saioak egin zuen ezagun.

Lanaren aurkezpen ekitaldia. ©@bizipoza_org

'Mundu berri bat guztiontzat' lana aurkeztu du Bizipozak

Berria

Hamabi abestiz eta 11 ikus-entzunekoz osatutako lan bat da, eta Bizipoza osatzen duten elkarteen errealitatea erakustea du helburu.

Angel Azkorbebeitia artzaina, bere Abadiñoko baserrian, Gorbeiako euskal artzain txakurra ondoan duela. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Euskal arraza, galzorian

Jone Arruabarrena

Euskal Artzain Txakurraren Adiskideak elkarteak bultzatuta, EHUko Biomics ikerketa taldeak egin duen azterlanean ondorioztatu dute euskal artzain txakurra egoera larrian dagoela. Endogamia handia dauka arraza horrek, eta gaur egun 470 banako daude erregistratuta. Nazioartera jauzi egin du ikerketak orain.

 ©JAGOBA MANTEROLA / FOKU

«Denek gaizki pasatuko genuke zortzikoa jo eta ezin dantzatuta»

Iker Tubia

Irakaslea eta abeslaria da Onsalo, eta musika beti du erdigunean. Erromeria taldea izanik, egoerara moldatu behar izan dute, baina ez da hain txarra izan 2020a: «Urtea gazi hasi zen, baina goxo akitu da».

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.