Noiz sortua: 2020-05-23 00:30:00

TXAPELA BURUAN. Natalia Tajadura. Casamancen bizi den iruindarra

«Herri borrokalaria da diola etniarena»

Caprandoulen herriko hondartza ertzeko «paradisu txikian» bizi da Tajadura. Diola kultura «oso sustraiturik» duen herri bat dela esan du, naturari estu lotua. Basoan egiten dute kultura transmisioa, ahoz.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Iker Tubia -

2020ko maiatzak 23

Abenduaz geroztik Casamancen bizi da Natalia Tajadura (Iruñea, 1979). Egun, Senegal estatuaren menpeko lurraldea da, eta diola etnia da nagusi han. Oussouyetik Caprandoulen herrira lekualdatu da, Ginea Bissauko mugara. Zinemagileak Martxan GKEarekin joan zen.

Nola daramazue COVID-19aren pandemia Casamancen?

Orain ramadana da; beraz, gobernuak erabaki du meskitak irekitzea. Etxeratzeko agindua dugu 21:00etatik 05:00ak arte. Jendea kalean ibiltzen da maskarak jantzita, eta herrietako sarreretan Gurutze Gorriko jendea dabil tenperatura hartzen eta eskuak garbitzeko produktuekin. Arraroa da.

Nolakoa da Caprandoulen?

Oso turistikoa da, baina baditu bere auzotxoak, eta betiko jendea bizi da hor. Niretzat paradisu txiki bat da.

Ezagutzen zenuen herrialdea?

Duela bost urte etorri nintzen lehenengoz, GKE batekin. Aurretik hirutan etorri eta gero, orain, gelditzeko etorri naiz. Oso lurralde interesgarria iruditu zitzaidan, bereziki Casamance. Gambiaren azpian egonda, Senegaldik aparte dago.

Zergatik Casamance? Zerk erakarri zintuen?

Kultura oso sustraiturik daukate. Haien bizitzaren kontzepzioa da gehien gustatzen zaidana: animistak dira, eta bitxia egiten zait bizitza eta natura nola ikusten dituzten.

Zer lan egiten duzu Zinemagileak Martxan GKEarekin?

Traba handia izan dut hizkuntzarekin, ez nekielako frantsesez; beraz, batez ere lan administratiboa egin dut. Jendearekin egoteko, zuzendariarekin edo gizarte langilearekin joan behar dut beti.

Nolako hartu-emana duzu hango biztanleekin?

Hitz egitea ikaragarri gustatzen zaie: hitz egitera etortzen zaizkizu, bat-batean etxean sartzen dira... erraza da jendearekin harremana egitea. Haurrekin eta emakume taldeekin ere aritu gara proiektuetan. Baina ez da erraza lagunak izatea, gu zuriak baikara, eta kostatzen zaie konfiantza hartzea.

Normala izan daiteke...

Bai, bai. Hona etorri, dena hartu eta alde egin genuen. Orain berriz gaude hemen gauzak lapurtzen. Batzuetan harritzen nau zein ongi onartzen dituzten europarrak historia zein izan den kontuan izanda.

Diola etnia da nagusi zuenean. Zerk bereizten ditu?

Eremu hau oso urruti dago Dakarretik; orduan, beti izan dituzte aldarriak Senegalgo gobernuarekiko, oso zona deprimitua delako. Horrekin lotuta, hemengo identitatea oso indartsua da: diolak dira. Batzuk oso independentistak dira, beren kultura babestu nahi dutelako. Hemengo tradizio eta ohiturak oso ezberdinak dira beste guneekin alderatuta; beraz, sentimendu hori badute. Bertako jendearentzat, natura oso garrantzitsua da: haien basoekin, arrozaren kulturarekin oso loturik bizi dira. Horretaz gainera, Senegalgo beste lekuetako baldintza berak nahi dituzte. Pentsa, duela hamabost urte ez zuten errepiderik.

Atzendu egin dituztela, alegia?

Bai, eta diola gisa kontuan hartu behar dituztela exijitzen dute.

Zein da dioleraren egoera?

Eskolan ez da irakasten, eta oso gauza gutxi daude idatzita. Transmisioa ahozkoa da, eta basoan egiten dute: hilabetez edo bi hilabetez basoan sartzen dira gaztetxoei kultura transmititzeko. Han bizi dira, gizonak alde batetik eta bilerak egiten dituzten emakumeak bestetik.

Nolakoa da emakumeen eta gizonen arteko harremana?

Diola kulturan matriarkatu afrikarra zegoela esaten da; hori interesatzen zait, baina ez dira oso irekiak horretaz hitz egiteko.

Emakumearen rola zertan da ezberdina?

Haiek diote emakumeek erabakiak hartzen dituztela herrietan. Hemengo biztanleek errege propioak dituzte, eta erregeak emakume talde batengana jotzen du erabakiak hartzeko. Esaten dute emakumea zutabe garrantzitsua dela beren komunitatean, baina kanpotik genero rolak oso finkatuta ikusten ditut.

Eta hizkuntzei dagokienez, nolakoa da egoera?

Edozeinek lau hizkuntza hitz egiten ditu: frantsesa, wolofa, diola, eta mandinkera, fula edo balantera. Badira zazpi edo zortzi hizkuntza egiten dutenak. Trebeak dira hizkuntzekin; harrigarria da, euskarazko edozein hitz berehala harrapatzen dute.

Borroka armatua alde batera utzi zuten 2014an. Nola dago egoera? Zer ondorio izan ditu gatazkak?

Badirudi oraindik errebeldeak bizi direla eremu batzuetan. Hemendik hurbil omen daude. Herrietan jendeak asko sufritu du armadaren erruz, eta mina oraindik hor dago. Herrialde borrokalaria da hau, eta hori subkontzientean dute. Orain militar asko daude hemen, baina politikoki lasaiagoa da egoera. Erregeek bake prozesuan parte hartu zuten, eta, nolabait, hori itxi zuten. Dena den, zerbait gertatuz gero, argi dute borroka egingo dutela.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Maiatzaren 28an eguneratua, 18:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Azkeneko 24 orduetan hiru pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, 23 positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta sei gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.976 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.037 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Baionako ospitalea, artxiboko irudi batean. ©Guillaume Fauveau

Mugak irekitzeko eskariak ugaritu egin dira

Berria

Edouard Philippek aipatu du mugako kontrolak kentzeko aukera. Ekainaren 15etik aitzinera izanen litzateke. Iñigo Urkulluk eta Alain Roussetek eskari horixe egin dute; Urkullu Espainiako presidenteari zuzendu zaio, eta Rousset, Frantziakoari, gutun bidez. «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna errazteko» eskatu diete. Nafarroako Gobernuak ere bat egin du eskari horrekin.

Gipuzkoaren eta Lapurdiren arteko mugako saltokiak. Muga ekainaren 15ean zabaltzea «litekeena» dela esan du Edouard Philippe Frantziako lehen ministroak. ©Jon Urbe / Foku

Ipar Euskal Herria bigarren fasean sartuko da ekainaren 2tik aitzina

Oihana Teyseyre Koskarat

Ostatuak zabalduko dituzte, baina neurri zorrotzak errespetatzeko baldintzarekin. Hirugarren fasea ekainaren 22an hastea espero dute.

Irun eta Hendaia arteko muga, apirila erdian ©Guillaume Fauveau

«Mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko» eskatu dute Urkulluk eta Roussetek

Berria

Gutun bat bidali dio Iñigo Urkullu EAEko lehendakariak Espainiako Gobernuko presidenteari, «Akitania Berria-Euskadi-Nafarroa Euroeskualdean mugaz gaindiko mugikortasuna zabaltzeko». Gutun beraren kopia helarazi dio Alain Rousset Akitania Berriko presidenteak Edouard Philippe Frantziako Gobernuko lehen ministroari.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna
Iker Tubia

Informazio osagarria