Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Andoni Salamero. Heriotza agurren ospatzailea

«Hitza ez da nahikoa doluan denarentzat»

Heriotzari aurrez aurre begiratu; doluan dagoena entzun, lagundu; Andoni Salamero poeta agur omenaldien bideratzaile moduan dabil aspaldion. Urretxuko herrian hildakoak agurtuko ditu gaur.
JON URBE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Gorka Erostarbe Leunda -

2022ko martxoak 16 - Urretxu

Irakasle gisa zuen lanpostua utzi, eta duela zortzi bat urte ekin zion heriotza agurren eta dolu prozesuen bideratzaile, laguntzaile eta ospatzaile jardunari Andoni Salamero poetak (Zumarraga, Gipuzkoa, 1966). «Edurne Salegi eta Ione Eizagirreren laguntza izan nuen hasieran». Bere kabuz dihardu orain. Gaur, zeregin berezia du: Urretxun (Gipuzkoa) hildako guztiei agur omenaldia egingo die herriko portaloian (18:00etan). Lehenago, hitzaldia emango du.

Heriotza alboratzea bizitza alboratzea da?

Niretzat heriotza da bizitzaren zati bat. Badakigu gertatu behar den zerbait dela, eta amankomuna dela. Nahiko presente izan behar genukeen zerbait da, eta patxada osoz hitz egiten ikasi behar genuke...

Galdu egin da heriotzaz hitz egiteko patxada?

Bai, aspaldi samarrean galdu zen. Gure aititita etxean hil zen, adibidez, eta hil kutxa eduki genuen gurasoen logelan. Han agurtu zuten familiakoek, gertukoek... Ohikoa zen hildakoa ikustea eta heriotza aurrez aurre izatea.

Errespetu gehiegi zaio heriotzari edo errespetua galdu zaio erabat?

Errespetua baino gehiago, beldurra zaio heriotzari. Hitz egiten hasten garen orduko ikara sortzen zaigu, eta baztertu egiten dugu. Hitz egin ere, ez da hitz egin nahi.

Poetaren begirada lagungarri izan zaizu heriotzari beste sosegu batez erreparatzeko?

Ez dakit den poetaren begirada, den sinestun izatea, baina beti egin dut bizitzaren alde. Niretzat bizitza da samurtasuna, beratasuna, gertutasuna... Ezin dugu galdu goxotasun hori. Elkarri hurbildu behar gatzaizkio. Eta heriotza agurrak ere badira horretarako bide.

Isiltasunetik askotan?

Bai, isiltasunaren aldarri egiten dut: doluan dena entzuteko. Eta garrantzitsuak dira hitzez besteko keinuak ere: ferekak, besarkadak, muxuak. Dolu prozesuan dagoenari laguntzeko hurbiltzea garrantzitsua da, eta horretarako keinuak ezinbestekoak dira. Mina duenarentzat, shock egoeran dagoenarentzat, hitza ez da nahikoa. Behar ditu beste keinu horiek. Keinuek gizakiagotzen gaituzte.

Doluaren beharraz noiz ohartu zinen?

Zehazki ez dakit, baina zortzi urte-edo badira ohartu nintzela dolurako eta agurrerako erritualak zaharkituak geratzen ari zirela. Neure behaketa pertsonala eginez, beste zerbait egin behar zela jabetzen hasi nintzen. Garrantzitsua zela hildakoaren senideekin, ingurukoekin hitz egitea. Jasotzea haiek transmititu nahi zutena. Eta jasotako horrekin gero agur duin bat prestatzea. Familiaren, gertukoen dolu prozesua errespetatu egin behar da, eta gero ia onarpenetik, agurra prestatu liteke. Agurrak izan behar du presiorik gabekoa, taxuz eta desorden emozionalik gabe prestatua.

Zeu horren bitartekaria zara?

Bai, halako zerbait litzateke, agurraren ospatzaile bat. Mina duenak, doluan dagoenak esan ezin dituen horiek hartu eta neuk neuretik plazaratzea, agur duin eta gertuko bat emateko.

Erritu berriak behar ditu doluak, agurrak?

Oso nabarmena da hori. Lehen erlijioak baitzuen ardura hori. Erritu berriak behar dira, baina bateratuko gaituzten errituak: gaur egun norbanakoaren bidea gailentzen da, indibidualki egiten diegu aurre bizitzaren kontuei: baina baditugu bestelako adibide ederrak. Gure asabek cromlechak borobilean egiten zituzten, egun oraindik Urretxun, adibidez, San Joan gauean suaren inguruan dantza egiten da, biribilean eta abar...

Agur ospakizuna, taldean, baina dolua, bakarka ala kolektiboki?

Nire ustez dolu prozesuan dagoenak lehenik bere baitara begiratu behar du. Hori ezinbestekoa da. Eta zaila da, gaur egun ez baitakigu askotan. Barne kontzientzia hori lortzeko hiru ate badaude: bat da arnasketa; bestea da eskertzaren keinua, zintzoki egina hori bai; eta hirugarrena da norberaren dohainen bidearen lanketa, nork bere konfiantzak eta segurtasunak sendotzeko eta beldurrak uxatzeko.

Agur handi bat egingo duzu gaur Urretxun: zer-nolako ardura da?

Ardura bada, baina ez naiz bortxaz sentitzen, oso neure baitako jardueratzat daukat. Gainera, taldean egingo dugu, herriko pertsona eta eragile desberdinen laguntzaz: dantza, bertso, hitz... Herria gutako bakoitza da, gutako bakoitzean gorpuzten da herria deitzen duguna, eta dolua pasatzen ari diren hautsitako gorputz eta arima horiei babes kolektiboa emango diegu, izanagotzen gaituen hori partekatuz.

Agur esatea, mina gainditzeko ezinbestekoa?

Bai, propio erabiltzen dut agur hitza. Euskaraz oso esanahi ederrekoa baita. Agurra ez da lineala. Ume bat jaiotzean agur esaten diogu, eta norbait hiltzean ere bai, ziklo zirkular bat osatuz, berriro gugan jaioz.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©GORKA RUBIO / FOKU

«Argazkiak badauka benetakoaren zigilua, eta hitzek ez»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Argazkilaritza dokumentalean sinisten du Morelesek: «Informazioa edukitzea kontzientzia edukitzea da, eta horrek ekitera eramaten zaitu». 'Urtzearen aztarna' paratu du Donostian, klima aldaketaz ohartarazteko.

 ©JON URBE / ARGAZKI PRESS

Basogintza eredu berri baterantz

Unai Etxenausia

Ez dago «baso perfektua» sortzeko errezeta magikorik, aldakorra baita Euskal Herriko paisaia. Errez kooperatibako kideak eredu berri bat ari dira lantzen eta proposatzen: baso bakoitzak espezie autoktonoak eta genetika ezberdinekoak izan behar dituela diote, «baso irregularrak» bihur daitezen.
Kotoi markak Irizarren autobusetako ehuna erabiliz sortutako jantziak. ©GORKA RUBIO/ FOKU

Moda egiteko beste modu bat

Amaia Jimenez Larrea

'Ekomoda' erakusketa jarri dute Ezkioko Igartubeiti baserri-museoan, maiatz hasierara arte. Autobusetan erabili gabeko ehunekin egindako jantziak daude ikusgai.
Naizen elkartearen aurkezpen eguneko argazkia, Donostiako Antzoki Zaharrean. ©GORKA RUBIO / FOKU

Naizendarren festa

Ane Insausti Barandiaran

Naizen elkarteak Bigarren Hezkuntzarako sortutako ikus-entzunezkoak eta kamiseta berriaren diseinua aurkeztuko ditu gaur, urteroko festan

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Gorka Erostarbe Leunda

Informazio osagarria

Iruzkinak kargatzen...