Albistea entzun

ATZEKOZ AURRERA. Argitxu Camus. Ikertzailea

«Zuberera bazterreko hizkera bat da»

Zubererak izan duen gainbehera ulertzeko, alde ekonomikoari eta sozialari begiratu behar zaio, Camusek dioenez. Gazteengan hizkuntza bultzatzearen garrantziaz ere ohartarazi du.
GUILLAUME FAUVEAU Tamaina handiagoan ikusi

Jone Arruabarrena -

2021eko martxoak 17

Renoko unibertsitatean (AEB) eta Parisko Sorbonne-Nouvelle unibertsitatean euskararen inguruan ikertzen ibili izan da Argitxu Camus (Donapaleu, Nafarroa Beherea, 1980). Zubererari buruzko hitzaldi bat emango du gaur, Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean, 19:00etan.

Nolakoa da zubereraren egoera gaur egun?

Hizkuntzaren egoera ulertzeko, beharrezkoa da hizkuntzaren egoera ekonomiko eta kulturala nolakoa den aztertzea. Izan ere, zuberera bazter hizkera bat da.

Zer esan nahi duzu zubereraren egoera ekonomikoaz ari zarenean?

Zuberoaren zatirik handiena hiri handietatik urrun dago, nekazaritza eremuetan. Baina orain gazteak hirietara edo beste herri batzuetara joaten dira, eta geroz eta zuberotar gutxiago dago Zuberoan. Beraz, hori esan nahi dut: egoera ekonomiko eta sozialak nabarmen eragiten duela hizkuntzaren egoeran.

Zer erronka dauzka hizkerak gaur egun?

Batetik, Euskal Herriaren bazter batean dagoela, eta gainera populazio gutxi daukan leku batean. Bestetik, batutik urrunen dagoen euskalkia da, eta egoera diglosiko batean dago. Hau da, bi hizkuntza daudela leku berean, euskara eta frantsesa, eta frantsesak gain hartzen diola euskarari.

Nolakoa izan da frantsesak zubereran izan duen eragina?

Eragin nabarmena izan du, bistan denez. Baina, horrez gain, Biarnok ere muga egiten du Zuberoarekin, eta bertan gaskoia edo biarnesa mintzatu izan da tradizionalki, orain galtzen ari dena. Zubererak hizkuntza horretatik ere mailegu ugari hartu izan ditu mendeetan zehar.

Zenbat hiztun dauzka gaur egun zubererak?

Azken inkestek Zuberoa eta Nafarroa Beherea elkartzen dituzte datuak ateratzeko orduan, eta, horren arabera, biztanleen erdiak mintzatzen dute, gutxi gorabehera. Zuberoa historikoan 15.000 biztanle gara, eta, inkesten arabera, 8.000 lagun inguruk mintzatuko lukete.

Badago ezberdintasunik adinari dagokionez?

Bai. Adin tarte zaharragoek daukate portzentaia handiagoa. Beraz, gazteetan hobekuntzak dauden arren, oraindik bada lan egiteko zerbait.

Zeintzuk dira gainbeheraren arrazoiak?

Gehienbat, etxeko transmisioa, familietakoa, ez dela egin azken mendeetan. Gelditu egin da.

Aipatu duzu zuberera bazterreko hizkera bat dela. Zer ondorio izan ditu horrek hizkuntzaren egoeran?

Bazter hizkera bat izateak oso interesgarria den zerbait ekartzen digu: historian zehar molde zahar batzuk atxiki dituela, linguistek berezitasun arkaiko bezala izendatzen dituztenak. Baina, aldi berean, euskara ez den beste hizkuntza batzuekin nahastu denez, horrek berrikuntza batzuk ere ekarri dizkio.

Zeintzuk dira berezitasun arkaiko horiek?

Adibidez, h letra ahoskatzea. Hau da, h hizkia beste lekuetan baino gehiago ahoskatzen dugu. Eta badira ere h batzuk ez direnak idazten, baina guk ahoskatzen ditugunak, eta beste leku batzuetan ere lehen ahoskatzen ziren arren, orain galdu direnak.

Hizkerak kultura jakin bat dakar berarekin?

Agian mitoari jarraitzen dion zerbait da, baina uste dut zuberotarrentzat oso garrantzitsua dela kantua. Gainera, kanpokoek ere esaten dute zubereraz hitz egiten dugunean ere abesten dugula, badelako hor ahoskera oso berezi bat. Azentu tonikoa beste leku batzuetan jartzen ez den tokian jartzen dugu, azken aurreko silaban. Beraz, esan daiteke kantatzen dugula zubereraz mintzo garenean, kar-kar.

Badago egitasmorik zuberera biziberritzeko?

Bai. Azken urteetan joera bat egon da, hizkuntzaren egoeraz ohartu, eta bultzada bat emateko. Instituzioek ere argi diote hizkuntza salbatu behar dela. Baina lan handia dago hor: oraindik ere zuberotarra mintzo dutenen gehiengoa, adin tarte zaharragoetakoa da.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

 ©ARITZ LOIOLA / FOKU

«Juan Beistegi oso zintzoa zen bere buruarekin eta besteekin»

Jakes Goikoetxea

Altxor bat izan du esku artean: Juan Beistegi komandantearen memoriak, 1936ko gerran oinarrituak. Kontaketa soila, baina oso aberatsa.
Jose Otanoren bizi-heriotzen argitaratzaile Josu Aldai, Hernaniko hilerriko kriptan. ©ZALDI ERO

Oroitzapena eta Gorazarrea

Miel A. Elustondo

Elizgizon klaretarra zen Jose Otano Miqueliz nafarra. 1936ko urriaren 23an fusilatu zuten Hernanin, hainbat apaiz abertzalerekin bateratsu. Laurogeitaka urte geroago, kongregaziokidearen urratsak berregin ditu Josu Aldai Otxoa de Olanok (Agurain, 1944), Lergan hasi eta Hernaniko kripta izugarriraino.
<em>3 Ene kantak</em> saioko aurkezle eta pertsonaiak. ETB1en eta ETB3n ematen dute. ©ETB

Ene Kantak taldekoek marrazki berriak eskatu dituzte ETBrako

Urtzi Urkizu

Ene Kantak-ek bat egin du Pantailak Euskaraz egitasmoarekin. Babes handia jaso du egitasmoak

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.