Albistea entzun

Gizonentzat ate, emakumeentzat murru

Emakumezko artistak ikusarazteko hitzaldi zikloa antolatu du EHUko Arte Ederren Fakultateak, eta Naia del Castillo eta Erreakzioa taldeko Azucena Vieites eta Estibaliz Sadaba izan dira hizlari.
Naia del Castillo artista atzo EHUko Arte Ederren fakultatean, hitzaldia ematen.
Naia del Castillo artista atzo EHUko Arte Ederren fakultatean, hitzaldia ematen. MARISOL RAMIREZ / ARGAZKI PRESS

Iñigo Astiz -

2015eko urriak 29 - Leioa

Murru batek itxita deskribatu du museoetako ateak Txaro Arrazola artista eta EHUko Arte Ederren fakultateko irakasleak. «Fakultate honetan matrikula egiten duten ikasleen %70 dira emakumezkoak, eta %30 soilik gizonezkoak, baina gizartean eta museoetan nabarmen aldatzen dira datu horiek. Euskal Herriko museo nagusietan ere bai. Gasteizko Artium museoan, esaterako, azken hamar urteotan egindako banakako erakusketetan %83 inguru izan dira gizonezko artistei buruzkoak, eta Bilboko Arte Ederren museoan, berriz, %100 da portzentajea. 44 banakako erakusketa egin dira azken 12 urteetan, eta guztiak izan dira gizonezkoei eskainitakoak». Aurkezpen modura aipatu zituen datu horiek Arrazolak atzo Leioako fakultatea. Izan ere, Euskal Herriko emakumezko artisten ahotsak entzunarazi eta ikasleentzako erreferenteak eskaintzea da saio horien asmoa. Horregatik gonbidatu zituzten atzo hitzaldi bana ematera Naia del Castillo (Bilbo, 1975) artista, eta Erreakzio taldea osatzen duten Azucena Vieites (Hernani, Gipuzkoa, 1967) eta Estibaliz Sadaba (Bilbo, 1963).

«Garai hartan ez zegoen ezer ere». Desertu bat deskribatu zuten atzo Vieitesek eta Sadabak beren hitzaldian. Haien hitzetan, 90eko hamarkadan urriak ziren feminismoa eta artea lotzen zituzten zubiak, eta hutsune horren aurkako erreakzio modura sortu zuten Erreakzioa taldea 1994an. «Beharra ikusten genuen artean ikuspegi feminista hori txertatzeko. Ez zegoen diskurtsorik, ez gogoetarako baliabiderik, ez libururik... eta ezinbestekoa iruditzen zitzaigun gai horien inguruan gogoeta egiteko gune bat sortzea. Gertatzen zena ikusten genuen, baina zergatik gertatzen zen aztertu nahi genuen, eta horren aurrean beste jende batzuek egiten zutena ere ezagutu nahi genuen». Genealogia eta debate falta ikusi, beraz, eta genealogia eta debatea sortzeko hasi ziren gai horiei buruzko fanzineak publikatzen.

Garai hartan, baziren mugimendu feministak kaleratutako fanzine batzuk — Sorginak eta Geu emakumeok, adibidez—, eta baziren arteari buruzko argitalpenak ere, baina bidegurutzeko ezer ere topatu ez, eta horregatik sortu zuten Erreakzioa. «Ikusten ez duzun zerbait ikusi nahi baduzu, ba zuk zeuk egiten duzu, hain zuzen ere, halako zerbait ikusi nahi duzulako». Vieitesek eta Sadabak zehaztutakoaren arabera, anglosaxoiak ziren beren erreferenteak: Guerrilla Girls, Women Artist Coallition (WAC), Judy Chicago...

Artisten zerrenden eske

Umore puntu batez kontatu zuen Sadabak lehen zenbakia egin zutenekoa. «Euskal Herriko emakumezko artisten zerrenda bat eskatu genion Emakunderi, eta Gipuzkoako Foru Aldundiari diru laguntza eskatu genion. Garai gatazkatsuak ziren, eta elkarrizketa bat pasatu behar izan genuen diru hura jasotzeko. Pentsatuko zuten akaso ezker muturrekoak ginela eta auskalo zer egin nahi genuela, baina ikusi gintuztenean ohartu ziren artistak ginela, eta ez ezker muturrekoak». Eta Vieitesek albotik: «Edo bai!». Barreak.

Itzulpenak egin dira geroztik, hitzaldiak egiten dira, eta badaude feminismoa eta artea lantzen duten argitalpenak, baina oro ez dela urre gogorarazi zuen Sadabak. «Unibertsitatean genero ikasketak sortu behar lirateke, ze hemen sentsazioa da eztabaida guztiak gaindituta ditugula, eta unibertsitateko moldaketekin baliteke alor hori urtuz joatea, eta 90eko hamarkada hasierako amateurismora itzultzen aritzea. Eta pena da hori».

Espazioen agintea

Bere arte jardunaz aritu zen Naia del Castillo ere. «Eguneroko gauzak interesatzen zaizkit, uste baitut egunerokoen atzean ezkutatzen dela absurdoa eta eguneroko horrek beti daukala alde bortitz bat». Eguneroko objektuak dira maiz Del Castilloren artelanetan ageri direnak, baina beti izaten dute mehatxu aire bat. Aulki bati itsatsita dagoen gona bat, erdi soineko den ohe bat... Onartu zuen atzokoan, gainera, askotan jotzen duela historikoki emakumezkoenak izan diren gune eta objektuetara ere bere obretan, eta adibide sorta baten bidez azaldu zien bere sorkuntza prozesua hitzaldira gerturatutakoei.

Espazio domestikoaz aritu zen, adibidez, altzariekin sortutako pieza sorta bat erakutsi bitartean. «Funtzioak definitutako espazio pilaketa bat da funtsean espazio domestikoa. Jangela dago jateko, logela dago lotarako, sukaldea kozinatzeko... Espazio horien premisen arabera mugitzen gara etxean. Eta horrek sortzen dit galdera: zenbateraino gara espazio horren jabe, eta zenbateraino da berak ezarritakoaren arabera jokatzera behartzen gaituen espazio hori gure jabe?».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

«Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz»

«Areto txikiak maite ditut; hor, bazara edo ez zara, eta ni banaiz»

Edurne Elizondo - Nafarroako Hitza

Aitak oparitutako gitarrak jarri zuen Aurora Beltran musikaren bidean, duela 50 urte. Tahures Zurdos taldeak markatu du bide hori, nahiz eta musikariak bakarrik grabatu dituen bere azken diskoak. Tahures 2019an itzuli zen; Beltran ez da inoiz joan.

1 ©RAUL BOGAJO / @FOKU

Artea hezkuntzari so

Aitor Biain

'Pentsatzeko leku bat. Arte eskola eta praktika esperimentalak Euskal Herrian 1957-1979' erakusketa jarri du Artiumek. Ekainaren 5era arte egongo da zabalik
<em>Zura eta ura</em> egitasmoaren sortzaile eta sustatzaileak, Aquariumeko atzoko aurkezpen agerraldian. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Itsas portuen erradiografia bat

Alex Uriarte Atxikallende

Argazkilaritza eta literatura uztartzen dituen 'Zura eta ura' egitasmoa aurkeztu dute Aquariumean
Langile bat Donostiako Trueba zinema aretoak desinfektatzen. ©GORKA RUBIO / FOKU

Kulturak 2021ean emandakoaren errepasoa dakar 'Jakin' berriak

Erredakzioa

Ismael Manterolak eta Ainhoa Urienek idatzi dituzte 247. zenbakiko artikulu nagusiak. Beste hainbat sinadura ere bildu dituzte

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.