Albistea entzun

Gailurreko teknologia, magaleko jendearentzat

AEBetan sortu zen kontzeptu bat Euskal Herrian ere hedatzen ari da: fablab-ak. Edonork edozerez edozer sortzea da oinarrian, betiere, puntako teknologia lagun eta helburu. Ipar Euskal Herriko lehena sortzen ari dira, Hazparnen. Nafarroan, Bizkaian eta Gipuzkoan badira; bakoitzak badu bere ibilmoldea.

<b>Hazparneko FAbLabea. </b>FAbLabea proiektuko kideetako batzuk, piztutako labearen inguruan: Edouard Otxobi, Siegrid Dumas, Matiu Bordato eta Diego Savic. Urte bukaeran zabalduko dute.
Hazparneko FAbLabea. FAbLabea proiektuko kideetako batzuk, piztutako labearen inguruan: Edouard Otxobi, Siegrid Dumas, Matiu Bordato eta Diego Savic. Urte bukaeran zabalduko dute. BOB EDME Tamaina handiagoan ikusi

Ainize Madariaga -

2021eko maiatzak 4

Hazparnek (Lapurdi) laster ukanen du Ipar Euskal Herriko lehen fabrikazio laborategia edo fablab ireki eta hibridoa. Ipuin on bateko gidoilariak ere ez zezakeen trama hoberik asma: iraganeko teknologiak eta oraingoak bat egin zuteneko hartatik abiatu baita proiektua.

Francis Jammes karrikako hamaseigarrena osoki berrizteko obrak abiatu zituzten. Etxe beherea informatika eta kafe liburutegi baterako prestatzen hasi ziren. Xoko batetik bere burua agertu zuen 1800. urte inguruko ogi labeak, eta Edouard Otxobi jabeak ez zuen bota nahi. Alta, nahikeriarekin ez baita aski, nola berritu zekien nehor ez zuten antzeman. «Labea berriz martxan ezartzeko jakitatea galdu da. Horregatik erabili da goi teknologia: haren egoeraren diagnostikoa egiteko. Estia ingeniari eskolako ikasleekin bai ere San Josepe eskolakoekin lortu zen. Cantau lizeoko eskanerrari esker kausitu zuten 360 gradu eskaneatzen; ikasle bat barnera etzanik sartuz. Teknika tradizionalak eta oraingoak elkarren osagarri egin nahi ditugu, ez elkarren kontrakoak». Iraganak eta orainak bat egin zuten teknologiaren bidegurutzean.

Labetik atera proiektua

Diagnostikoak erakutsi zuenez gopoila arraildua zela, labea osoki desmuntatu eta berreraiki dute. Alabaina, tresna zaharra baliatzeko jakitate faltan, teknologia berriari egin zioten dei. Une horretan, preseski, bigarren proiektuak huts egin zuen: informatika dendak hutsunea zuen auzo bakar. Otxobi eta Bordato aspaldiko borroka eta proiektu lagunak direnez, honetan ere elkarlanak ez du hutsik egin: «Gune horrekin zer egin jakin gabe, Hiri Elkargoko Jessica Etxeberri teknikaria ekarrarazi genuen, eta, hara non, fablab-aren ideia bota zigula. Originala da, usaian ideiak herritik instituzioetara doaz, baina ez alderantziz!», kontatu du irriz Bordatok. Izan ere, Bordatok aspalditik baitzuen fablab bat muntatzeko ideia eta ametsa: «Lokal bat behar zen, diru anitz materiala erosteko...». Hiri Elkargoak laguntzen die diru laguntza publikoen eskuratzen.

Astelehenero egiten dute batzarra lokalean, proiektuaren aitzinamenduez mintzatzeko, labearen inguruan, hortik FabLabea izena: «Labea gure totema da, nahi baititugu teknika tradizionalak berriz baloratu. Labeak hori du sinbolizatzen».

Zer da fablab-a?

Hazparneko FabLabea-ren kontzeptua da teknologia digitalei eskainitako gune kolektiboa. Funtsean, fablab-ek daraman definizioa aplikatu egiten du. Neil Gershenfeld Fisikari eta informatikariak zuen sortu, 1990eko hamarkadan, AEBetan. Ikasleei kurtso bat asmatu zien pentsatzeko nola eraiki edozer gauza kasik edozerekin, eta nola eraiki zerbait kasik edozer gauzaren egiteko gai. Hainbertzekoa izan zen kurtso haien arrakasta, non lehen fablab-a muntatu baitzuten 2001ean. «Zer gertatzen da jendeari ematen diogularik teknologia handiko tresna bat aisialdian; enpresen beharretatik kanpo? Jendea motibatu egiten da, eta plano eta prototipoak asmatzen eta partekatzen ditu. Horri esker, edonork libreki balia ditzake plano eta prototipo horiek. Hori bai, fablab-ak definizioz, edonori irekia behar du», gehitu du Bordatok.

Munduko fablab guziek printzipio bera dute oinarrian: espazioaren, makinen, gaitasunen eta ezagutzaren partekatze librea. Informatikarekin egin daiteke paralelismoa: Wikipedia edo software libreak, haien ber izpirituan baitira martxan fablab-ak ere bai. Teknologia herrikoitzea da fablab-en xederik garrantzitsuenetako bat, teknologia ez dadin izan bakarrik enpresa handien helburuei begira: «Berez, fablab-aren helburua desagertzea da: nahi baitut jakitate teknologikoa jendearen kulturan sar dadin, normaltasunez;irakurtzea eta idaztea gizart diren bezain beste», laburtu du Bordatok.

Bada, sortu ahala, fablab-en sareari esker, informazioa elkarbanatzen dute.

Hori bai, oinarri komuna ukanik ere, fablab bakoitzak badu bere ibilmolde bedera, funtsean, komunitatearen beharren araberakoa. Hazparnekoak, konparazione, baditu bere helburuak: komunitate digitala saretu eta animatzea, jakintza tradizionalak baloratu eta teknologia digitaletara laguntzea, atelerien bidez edonori kultura digitala irakastea, hezkuntzako zein enpresen beharrak elkarren artean lotzea, talde proiektuak akuilatzea: eki labea, haize eihera... bertako herritarrendako elkargunea izatea, ikuskizun gunea izatea, eta azkenik, Pop-up Store iragankorra sortzea. Horregatik abiatua dute norberak eraikitzeko haize errotaren proiektua, Izpindar elkartearekin elkarlanean, zeinak trantsizio ekologikoa zalutzea baitu xedea. ESTIA ingeniari eskolako ikasleak aritu dira ideia lantzen.

FabLabea-ren kreazioan parte hartzen ari da ere Siegrid Dumas; hark du sua piztu: «Fablab-en izpiritua anitz maite dut. Aspaldiko praktikak zein teknologia berriak laket ditut, eta elkarren osagarriak dira. Nire proiektuarendako interesatzen nau ere bai».

 

Hazparneko FabLabea elkarteak badu Donostiako Tabakalerako Medialab-en berri, bisitan izan baitziren. Iaztik martxan da sorkuntza liburutegia eta teknologia eta kultura digitaleko laborategia bateratzen dituen Medialab. Hangoak badu erakunde publikoaren babes osoa, baina fablab-en funts bera du. Arantza Mariskal da bertako arduraduna: «Elkarlanerako espazio fisikoa da, bertan espezializazio ezberdinak dituzten lagunak elkartu eta proiektu ireki eta berritzaileak aurrera ateratzen dituzte. Gureari hiritar laborategia deitzen diogu gehiago. Harremanak, ezagutza eta tresnak partekatzen ditugu bertan».

Ideia gauzatzeraino

Fablabea-k industriarekin ere lan egiteko asmoa du; Medialab-ek, alta, ez: herritarrekin bakarrik ari baita, baliabideak haiei ematen baitizkie.

Egun guziez 400 bat lagun hartzen dituzte han lanean ari diren 27 langileek.

Alabaina, ideia ukan eta gauzatzerainoko bidea kurritzen laguntzen duten topaguneak dira fablab-ak, orori irekiak, ez baita ingeniaria izan behar haien baliatzeko, teknologia puntako makinak izanagatik. Medialab-en, bertzeak bertze, badituzte 3D inprimagailuak, laser makina, Ploter inprimagailua, zine esperimentala bistaratzeko pantailak... Mariskalek azpimarratu du euskaldunek aspalditik bere duten praktikarekin baduela zerikusia: «Gure betiko auzolanetik aski hurbil da azken finean. Eginzaleak gara, ez dakienak egitearekin ikasten baitu».

Erabiltzaileetako bat da Mikel Malagon informatikaria, duela bortz urte pentsatutako proiektua gauzatzen ari da bere taldekideekilan: suziri bat egin eta irits dadila estratosferaraino, bigarren suziri bati esker are gorago heldu eta datuak biltzeko. Baina oraino haratago doa asmoa: «Posible egin nahi dugu espazio teknologiak modu irekian sortzea eta banatzea. Fablab-ak ahalbidetzen du proiektuak sortzea eta egitea, gabe, ezinezkoa litzaigukeen. Gainera giro super ona dago! Eta, material pila bat!».

Nafarroa Garaiak ere ez du hutsik egiten: Dinabide-k bortak zabalik baititu iaztik, Irurtzunen. Nafarroako mankomunitateari lotua den zerbitzua da, nahiz eta industriari biziki estekatua izan. Aintzane Iriberri arduradunak laburtu du egiten dutena: «Eraldaketa teknologikoari aurre egiteko behar batzuk dituzten enpresak datoz, eta aholkatzeaz gain, badute lanerako espazioa, saiatzeko eta tresna egokiena zein den erabakitzeko». Hala, alde batetik, hamasei lanpostu dituzte proiektuak gauzatzeko; bertzetik, tailer teknologikoa, tresneriarekin: eskanerra, inprimagailua... prototipoak fabrikatzeko; eta, berariazko forakuntzak eskaintzen dituzte. «Zure produktua gara eta proba dezakezu bertako teknologiari esker, nola zerorrena ekarriz eta hemen erabili. Beharrei erantzuteko oso malguak gara. Eraldaketa digitalaren bultzatzaileak gara», gehitu du Iriberrik.

Karim Asryrentzat iraultza izan da fablab-a deskubritzea: «Teknologia desmitifikatzen lagundu zidan. Mundua bi begiez ikustea ahalbidetu dit; ez bakarrik letretatik, baizik eta zientzia eta teknologiatik ere bai. Zortzi urtez ingeniaritza ikasi ordez, hemen, eginez ikasten duzu». Horregatik muntatu zuten Espacio Open autogestio elkartea, Bilbon, bixkotxa lantegi ohian, 2013an. Azpimarratu du 3D inprimagailua arras fablab-eko dela; «Demokratizatu» baitzuen. «Teknologia handiez enpresa handiak baizik ez ziren mintzo, haien interesen arabera. Boteretsuena baizik ez zena denen eskura pasatu da orain. Inklusiboa da, denei irekia, ez bakarrik ikasleei». Spirulina alga hazteko proiektua martxan dute: norberak bere spirulinagintza sortzeko gisan, anemia duen jendearentzat, adibidez. Baina emozioz beterik oroitu da Galiziatik jin zen haur besamotzaz: beso egokitua sortu baitzioten fablab-an, koloretakoa. Artetik errateko, orain abiatu dute maker eta artistei zabaltzen dieten egonaldirako deialdia: teknologiaren erabilpen kritikoaren inguruko sorkuntza artistikoak laguntzeko.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Iñaki Jauregialtzo erakusketaren egilea, atzo, Gasteizko Ignazio Aldekoa kultur etxean. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Poesia zabaltzeko moldeak

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Iñaki Jauregialtzok buztina eta olerkia bildu ditu 'Lur bustian idatziak' erakusketan, Poetak Maiatzean nazioarteko poesia jaialdian, Gasteizen. Egitasmoaren asmoetako bat poesia gizarteratzea da.
Irrintzilari bat, mendian, <em>Erraiak</em> dokumentaleko irudi batean. ©ERRAIAK

Irrintzi bat kontsultan

Iker Tubia

Ana Martinez mediku foniatrak irrintzia ikertu du bere doktoretza tesian. Oihua deskribatzeko aukera izan du, eta haren espektro harmonikoaren morfologia ezohikoa dela ikusi du. Irrintziaren teknika batzuk ahotseko gaitzak sendatzeko eta zintzurra ez mintzeko baliagarriak izan daitezkeela ere ondorioztatu du.
Mikel Aingeru eta Arantza Arpon Melero gozogileak, Iruñeko Miravallesen lanean. ©IDOIA ZABALETA / FOKU

Begetalak eta tradizionalak

Olaia L. Garaialde

Iruñeko Miravalles gozotegiak 30 urte daramatza opilak modu tradizionalean egiten. Belaunaldi aldaketarekin batera, errezeta berriak iritsi dira, jatorri begetala duten gozoak egiten hasi baitira.
Hainbat diziplinak bat egin dute <em>DAU</em> ikus-entzunezko proiektuan. ©. BERRIA

Iraultzaileek neurrira eraikitako kartzela

Mikel Yarza Artola

Filminek 'DAU' proiektuaren lehen bi zatiak estreinatu ditu. Hamabi urtez, 700 ordutik gora filmatu ditu lantalde errusiar batek

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.