Albistea entzun

Mailu hotsen erritmoan

'San Juan' baleontzia ari da pixkanaka amaieran izango duen itxura hartzen. Ontziaren saihetsak ohol luzez estaltzen ari dira orain, eta uretara bota beharko dute laster, lanean jarraitzeko. Erreplika egitea «esperimentazio eta ikerkuntza» lan handia da, Albaolako arduradunen esanetan.
<b>Aurreko aldea. </b>Amaierako itxuratik oso gertu da baleontzia.
Aurreko aldea. Amaierako itxuratik oso gertu da baleontzia. ANDONI CANELLADA / @FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Amaia Jimenez Larrea -

2022ko uztailak 16 - Pasaia

Ia eguerdiko hamabiak dira, eta beroa sumatzen da Pasai San Pedroko kaleetan. Ur ertzera gerturatuz gero, giroa apur bat freskatzen da; itsasotik datorren haizeak bero lehorra baretzen du. Uretan, itsasontzi handiak amarratuta daude, lan ordu luzeen ostean atseden hartzen. Beroak ez du jendea etxean utzi, eta joan-etorri mugitua dago: bertako herritarrak, bainu bat hartzera joan direnak, eta baita ingelesez hitz egiten duten hainbat erromes ere.

Kale argi baten goiko aldean, kartel bat ageri da: «Albaola, 600 metro»; gezi batek norabidea erakusten du. Geziaren norabidea jarraituz, Torreko plazarantz gidatzen du bisitaria. Bidean aurrera egin ahala, haurren oihuak nabari dira; beroari aurre eginez, uretan bainu bat hartzen ari baitira. Bideak aurrera jarraitzen du, baina ez dago Albaolaren arrastorik.

Albaola itsas faktoriara hurbilduz joan ahala, mailu hotsak geroz eta ugariagoak dira pauso bakoitzeko. Halako batean, letra larriz ikus daiteke: «Albaola, itsas kultur faktoria». Museora sartzean, geroz eta ozenagoak dira kolpe hotsak, eta ez da gutxiagorako, barruan arotzak lan eta lan ari baitira.

Izan ere, 2014. urtetik Albaolan San Juan baleontziaren erreplika bat egiten ari dira. San Juan XVI. mendeko baleontzi bat zen, Ternuara baleak harrapatzera joaten zena. 1565. urtean, Red Bayn (Kanada) hondoratu zen, eta 1978. urtera arte ez zuten errekuperatu. Indusketa lanek sei urte inguru iraun zuten, eta, ikerketa luzeen ostean lortutako informazioarekin, Albaolan ontzi horren erreplika bat egitea otu zitzaien, duela zortzi bat urte.

Gaur-gaurkoz, San Juan oso osatua dago. Saihets gisa dauden oholak jarri ostean, horiek ohol horizontalez estaltzen ari dira; hala, ontziaren kanpoaldeko geruza osatu dute. Ontzia ia osorik dago estalita, baina zatirik konplikatuena falta da: behekoa; eskorak behetik gora sartu behar baitira, eta leku gutxi baitago lan egiteko.

XVI. mendeko prozedurak

San Juan egiten hasi zirenetik, proiektuan lanean ari diren arotzek XVI. mendeko prozedurak besterik ez dituzte jarraitu. «Ikerketa asko dago horren atzean, ez baitugu inor ezagutzen horrelako teknikak erabiltzen dituenik», azaldu du Mikel Leozek, Albaolako itsas ondareko teknikariak. Hala ere, etorkizuneko proiektuetarako baliagarria izango zaien jakinduria eskuratzen ari direla dio.

Baleontzia ia osorik eta oso ongi kontserbatuta aurkitu zuten Red Bayn; beraz, piezen tamaina eta egiteko modua jakiteko aukera egon zen. «San Juan aurkitu zen arte, proportzioka egiten zuten lan ontzigileek, neurri finkorik gabe», oroitu du Leozek. 1978ra arte, ez zegoen plano zehatzik itsasontziak berregiteko, eta baleontziaren neurriek asko erraztu zuten prozedura.

Albaolako teknikariaren arabera, nahiz eta sarritan errepikatzen den galdera bat izan, datorren urtean edo «asko jota» bi urte barru hasiko da nabigatzen San Juan. Leozek argi du Kanada izango dela baleontziaren lehen geldialdia, «ama galeoia» hondoratu zen lekua. «Kanadarrek eta euskaldunek partekatzen duten ondare bat da San Juan», esan du Albaolako kideak.

Lan «fisikoa»

Bederatzi bat langile aritzen dira baleontzian lanean: Albaolako ontzigintza eskolako lauzpabost ikasle, bi irakasle eta kontratatutako lau arotz. Horietako batzuk, ikasleak gehienak, kanpotik datoz, Frantziatik, Austriatik, Italiatik, AEBetatik... Leozek bi arrazoi eman ditu hori azaltzeko: batetik, ez daude ontzigintza eskola asko, eta, bestetik, Albaolak ospe handia lortu du San Juan-engatik. «Ikasle askok badakite ez dutela inoiz horrelako lanik berriro egingo, eta horrek asko motibatzen ditu», gehitu du Leozek.

Langile horietako bat da Josu Uranga zumaiarra. Arotza da lanbidez, eta urtebetez ariko da baleontziaren erreplikan lanean. Urangak aurretik ere bazuen harremana ontzigintzarekin, haren herrian batelak konpontzen ibilitakoa baita, baina zaletasun gisa. Albaola ere aurretik ezagutzen zuen, eta aitortu du «amets bat» dela San Juan-en lanean aritzea.

Itsasontziaren sotoak atontzen dabil Uranga, lankideekin batera. Haren esanetan, duela bizpahiru hilabete Albaolan lanean hasi zenean nabaritu zuen lan oso fisikoa zela. Arotza metro bateko oholak mugitzera ohituta zegoen herriko lantegian, eta 50 bat kiloko oholak mugitzeak asko nekatzen zuen. «Lan oso fisikoa izanda ere, oso ederra da», aitortu du.

Hain ohol pisutsuak San Juan-erako bereziki aukeratuak izan dira. Esaterako, Sakanako Mankomunitateak dohaintzan eman zizkion Albaolari baleontzia egiteko behar zituen haritz guztiak. «Hasieran, ez genekien non bilatu ere», oroitu du Leozek, eta biziki eskertu du Sakanako Mankomunitateak Albaolarekin izan zuen detaile eskuzabal hori, bidea apur bat erraztu baitzien.

COVIDa eta beste oztopoak

Koronabirusak, beste hainbat sektoretan bezala, eragina izan du turismoan ere. Leozek dio oraindik ere apur bat mugatzen dituela birusak, baina pixkanaka bisitariak Albaolara joaten ari direla. Itsas faktorian obretan ari dira, eta horrek ere eragina du joaten den jende kopuruan: 2019. urtean, 64.000 bisitari izan zituzten, eta Leozentzat «oso kopuru ona» da.

Albaola asteartetik igandera irekita dago. Astearte eta igandeetan, goizez izaten dira bisitak, eta asteazkenetik larunbatera, goizez zein arratsaldez. Ez dago ordua eskatu beharrik bisita egiteko.

Bestalde, 2021eko irailera arte Albaolara joateko oinezkoen bidea itxita egon zen, luizi baten ondorioz, eta bisitariek itsasontziz joan behar izaten zuten. Esperientzia polita zen itsasontziz joatea, baina asko mugatu zituen bisitak: «Min handia egin zigun. COVIDa baino okerragoa izan zen; bakartuta utzi gintuen», oroitu du teknikariak.

Leozen esanetan, bisitari batzuek ustekabean aurkitzen dute Albaola, Donostiatik Pasaiara oinez datozela. Beste batzuk, ordea, norbaitek gomendatuta iristen dira. Azken horietakoak dira Abraham Cabanillas eta bere familia. Madrildarra da Cabanillas, eta Granadako (Espainia) den bere neska lagunarekin eta haren familiarekin egingo du bisita.

Asturiasen (Espainia) turismoa egin ondoren, Euskal Herriko hainbat herritan izan da familia: Irunen, Hondarribian, Donostian... eta eguna Pasaian igaroko dute. «Pasai Donibane bisitatzen ari ginen, eta, gizon bati nora joan genezakeen galdetzean, leku hau gomendatu digu», esan du Cabanillasek. Itsasontzia hartu dute beste aldera gurutzatzeko. Itsasontziko bidea asko gustatu zaiela azaldu du familiak.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Artemis I misioko 'Orion' ontzia. ©@NASA_Johnson

Artemis I misioa espero baino «harago» doa

Julen Otaegi Leonet

Misioaren «erdian» da 'Orion' ontzia, eta aurreikusi baino emaitza hobeak lortu ditu NASAk. Errekorra ere hautsi dute: bidaiariak eraman ditzaketen ontzien artean, Lurretik urrutien egon dena da.

 ©Gorka Rubio / FOKU

«Arima pixka bat falta da orain, bai unibertsitatean eta bai hedabideetan»

Unai Zubeldia - Gipuzkoako Hitza

Bokazioz irakaslea dela aitortu du Joxerra Garziak, baina lan asko egindakoa da bai bertsolaritzan eta bai komunikabideetan. Erretiroa hartuta ere, ikastaroak eman eta eman ari da oraindik.

Herritar ugarik produktuz beteriko poltsak utzi dizkiete Elikagai Bankuko boluntarioei. ©JAIZKI FONTANEDA / FOKU

Elkartasunez bete dira orgak

Aitor Biain

Hego Euskal Herriko Elikagai Bankuek bilketa nagusia egin dute, urtero bezala. Ehunka tona elikagai eta oinarrizko produktu bildu dituzte dendetan eta supermerkatuetan.
 ©IÑIGO URIZ / FOKU

«Trantsizioa egitea, nola esan... zoriontasun eztanda bat da»

Iker Tubia

Gorputza estaltzen duten babesetan gordetzen da Gomez izotz hockeyan aritzeko. Ia bizi osoan gorde behar izan du emakume zela, baina orain ez du ezkutatzen. Partida hor dago oraindik.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...