Albistea entzun

Urmuga

Ur jauziak laino artean

Bigarren etapan, Urmuga egitasmoak Urduña eta Altube lotu ditu. Bidean, Nerbioiko ur jauzira iritsi dira, besteak beste, eta otsoen istorioak ezagutu dituzte.
Otsoak harrapatzeko zuloa Santiago mendian.
Otsoak harrapatzeko zuloa Santiago mendian. JOXEMI SAIZAR Tamaina handiagoan ikusi

Joxemi Saizar -

2020ko uztailak 17

Txarlazo mendiaren tontorrean dagoen ama birjinaren oroitarri erraldoitik inguruko bost probintzietako (Araba, Bizkaia, Burgos, Errioxa, Gipuzkoa) 42 herri ikusten omen dira eguraldi onarekin. Lehen etaparen ondoren atsedena hartuta, Urmugako taldeak bigarren egunari ekin dio Urduña mendatean, Txarlazotik gertu. 42 horietako oso gutxi ikus daitezke, lainoa gainean baitago, eta langarra izan da bidelagun eguerdi arte. Tarteka eguzki printzaren bat ere ikusi da; artzainak engainatzeko omen dira izpi horiek. Arando edo Santiago mendira iritsi, eta berehala han azpiko bailarako zati batzuk ikus ahal izan dituzte, tartean txakolin mahastiak.

Julen Reketa da ingurua ondo ezagutzen duen gidaria, entziklopedia irekia. Bezperan bezala, behi eta behor ugari topatu dituzte bidean, eta bertako terreña behi arraza berreskuratzeko ahaleginak aipatu ditu. Ungino lautadatxoan eta putzuan terreña batzuk ba omen dira. Betizuaren antzeko neurrikoa da, eta duela hamarkada batzuk Frantziako limousina arrazakoak sartu zituzten bertako ganaduzaleek, haragi produkzioa hobetzeko asmotan. Behorren arteko arrazak azaldu ditu: losina (Losa bailarakoa), mendikoa eta arina batetik, eta hispaniar-bretoia, bestetik, handiagoa, pisutsuagoa, eta zabalagoa.

Artea, haritza eta urritza nagusi diren lekuetatik Nerbioiko ur jauzi ikusgarrira iritsi dira. 222 metro ditu. Pirinio erdialdean, Gavarnie inguruan beste bat altuagoa bada. Ikusgarria da eguraldi garbia dagoenean eta ur asko duenean. Ez da gaurko kasua. Begiralekuaren aurrean azaltzen den pantaila erabat grisa da. Eta aurrerago sumatu ahal izan da lehorra dagoela, ibaia zeharkatzean hala zegoelako.

Otsoentzako tranpak

Historikoki, otsoak presentzia handia izan du lurralde horietan (aurrerago ere presente izango da), eta Santiago mendi horretan otsoak harrapatzeko lekuak mantendu dituzte, jendeari ehiza modu zahar hori ezagutzera emateko: harresi luze batzuk eraiki, inbutu forman, zulo batean bukatzen dira. Zarata ateraz eta oihu eginez, otsoak bertara bideratzen zituzten, eta, zulora erortzea lortutakoan, bertan akabatu. Artaldeei kalte handia egiten zien garai haietan. Oraindik artzainen bide horiek ere mantentzen dira, eta, tarte luze batean, horietako bat erabili du taldeak Kantauri eta Mediterraneo isurialdeen arteko ibilaldian.

Eta zuhaitz eta animalien kontuekin hamaiketakoa egiteko garaia iritsi da, lainopean oraindik. «Ontza bat txokolate goizean onena», bidaikide izango den Mikel Urdangarinek abesten duen bezala. Gaur kontzerturik ez dagoenez, parte hartzaileek jarri beharko. Eguerdian iritsi dira gaurko beste tontorrera, Alto del Corral izenekora.

Handik Ondona herrira jaistean argitu du, eta ikuspegia erabat aldatu da. Goiurin beste ur jauzi ospetsu bat dago, eta hori ere lehorra dago. Paisaia urak tailatua da, harmaila naturalak sortuta. Bertako mahaiak aprobetxatu dituzte zerbait jateko. Bertsozaleak daude taldean, eta bertso zahar batzuk atera dira, tripa zerbait bete ondoren.

Mendate batetik bestera

Azken zatian errepidea zertxobait zapaldu behar izan da. Beluntza inguruan Pietate ermita pasatu dute, eta azkenean Altube mendatera iritsi dira. Ur muga osoan hegoaldeen dagoen puntua pasatu dute gaur. Mendatez mendate dabiltza, Euskal Herriko mendebaldetik ekialdera, ezkerraldeko maldatik behera Kantaurira joango diren urak, eta eskuinaldekotik, Mediterraneora. Gaur egindako lau tantak ez dira urrutira iritsiko.

Beste 25 kilometro aurreratu dituzte ibilaldi luzean, bezperan bezala, eta, oinez ordu erdi gehiago ibili arren (sei ordu eta erdi) lasaiago joan da eguna. Lehen eguneko ekitaldiak, kontzertuak eta bideogile eta komunikabideen eskaerek eragina izan zuten martxaren erritmoan. Pentsa, ur mugatik kanpo gelditzen diren bi tontorrak igotzeko inongo kexarik ez da izan taldean.

Atseden hartzera Urduña hiri ederrera ekarri dituzte bigarren egunez laguntzaileek, herriko plaza nagusiko ostatu batera. Leihotik Aduana etxea zena ikusten da, bai eta udaletxea eta Familia Sakratua eliz barrokoa ere.

biharko etapa

5. Etapa: Urkiola-Arlaban (Uztailak 18) 24 km; 1.669 m igo, 1.802 m jaitsi; 9 ordu; Aramaio-Legutio ingurua, Urkiolagirre, Anboto, Orisol, Jarindo eta Maroto.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

 ©JAIZKI FONTANEDA/ FOKU

«Ez da gaztetxearen inguruko film soil bat»

Amaia Jimenez Larrea

'Mari. Isilik nahi gaituztenan' Oñatiko Antixena gaztetxearen hamargarren urteurrenaren harira sortutako film bat da, fikziozkoa. Datorren astean estreinatuko da, Oñatin eta Durangoko Azokan.
Hilabete honetan bi aldiz agertu da Belharra, Donibane Lohizune parean. Europako uhinik handiena da. Matt Etxebarne ageri da argazkian, foil taula <em>hegalaria</em> lagun. ©FRANCK LAPUYADE

Belharra: hogei urteko mugarria

Ainize Madariga

Hogei urte bete dira Donibane Lohizuneko Belharra uhin erraldoiaren gainean surf egin zutela lehen aldikoz. Axi Muniainek arraunean ere igan zuen lehentze, 2013. urtean. Gero eta haboro dira ausartzen direnak orain: Matt Etxebarne da haietako bat. Baina denek oroitarazi dute lanjer handia.

 ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

«Hemengo irrati batzuk hasiak dira jolasten adimen artifizialarekin»

Urtzi Urkizu

Adimen artifizialarekin narrazioak sortu, eta horiek 'Zero eta bat' podcastera eramaten ditu Erezumak. Gaur sareratuko du hirugarren atala. «Esperimentatzen jarraituko dut».

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.