Albistea entzun

ARGI ALDIAN

Amaren errua

Nora Fernandez Jimenez - EHUko Genetika irakasle eta ikertzailea

2022ko irailak 30

Pasa den astean berri ona jaso genuen gure laborategian: gorabeheraz eta errebisioz beteriko urte oso baten ondoren, 2017 inguruan abiatu genuen lan batek argia ikusiko du laster, nazioarteko aldizkari batean onartua izan baita. Lan honetan ikertu dugu ea amak haurdunaldiaren hasieran duen gorputz masa indizeak zelako inpaktua duen fetuaren plazentaren profil molekularretan. Ikusi dugu amaren gizentasunak fetuan, gaitz metabolikoetan parte hartzen duten geneen alboan, aldaketak sorraraz ditzakeela. Proiektu honetan murgilduta eman ditudan urte hauetan, gainera, bitan izan naiz ama, eta gauza bat dela, bestea dela, nire interes zientifikoa piztu zuten mota honetako galderei erantzuna bilatzen nien artean, bestelako galdera sozial eta politikoagoak ere agertzen eta metatzen joan zaizkit.

Izan ere, urte luzeak dira ikertzaileok gure bizitzako lehen esperientziek, jaio aurretik gertatzen direnek barne, gure osasunean nola eragin dezaketen aztertzen dihardugula. Ikerketa horietako gehienek haurdunaldiaren inguruko amaren ezaugarri eta jokabideetan jarri dute arreta, Bristolgo Unibertsitateko Gemma Sharpek eta beste emakume zientzialari batzuek berriki publikatu dutenaren arabera. Haien esanetan, hau gertatzen da jende gehienak pentsatzen duelako fetua amaren sabelean hazten denez, ama bera izango dela etorkizuneko haurraren osasuna gorpuztuko duen faktorerik garrantzitsuena, beste faktore posible guztien artean zalantza izpirik gabe gailenduko dena. Uste hori hedatua dago oso, eta ez bakarrik zientzialarion artean.

Baina, ba al dago arrazoi zientifiko sendorik haurdun dauden amak hain intentsiboki aztertzeko? Ba, Sharp eta kideen arabera, ez, egia esan. Egia da, bai, gurea bezalako ikerketa askok korrelazio nahiko sendoak topatu dituztela, amek egiten dutenaren eta gerora umeek izango dituzten osasun ezaugarrien artean. Hala ere, ikerketa gehienetan ezin izan da kausa-efekturik demostratu. Bestetik, zaila da esatea fetua eta jaioberria inguratzen duten bestelako faktoreekin alderatuta zenbaterainoko pisua duten amek eta euren ezaugarri eta jokabideek, aitek edo amen bikotekideek, familiek, komunitateek, gizarteak eta ingurumenak duten inpaktua ez baita sekula gehiegi ikertu.

Horrela, haurdun dauden amengan hain intentsiboki zentratzeak oso ondorio kaltegarriak izan ditzake. Lehenik eta behin, amaren kulpa klasiko eta multidimentsionalari aurpegi berri bat gehitzen zaiolako: zientifikoa. Ama beti da errudun, batzuetan bere osasunari buruzko erabakiak hartzeagatik ere. Zer esanik ez, amak gizarteak begi onez ikusten ez dituen jarrerak baditu. Bestetik, amak ezin dira aitzakia izan aitek eta beste faktore batzuek haurren osasunarengan nola eragiten duten sakonki ez ikertzeko. Esaterako, jakina da gizarte mailako baldintza eta desberdintasunek berebiziko garrantzia izan dezaketela umeen garapen eta epe luzeko osasunarengan; baina, noski, errazagoa da amari kulpa leporatzea gizartea kritikoki aztertzea eta eraldatzea baino. Azkenik, arreta handiagoa eskaini behar zaie haurdun dauden emakumeei ematen zaizkien osasun-aholkuei: gurea bezalako ikerketak zilegi dira, baina ez lirateke amaren erruaren mantra justifikatzeko modu sinplistan erabili beharko.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Filip Albor, Amaia Karrere eta Arantxa Hirigoien, <em>Ttinka</em> disko-liburuaren egileak. ©MATHIEU HARANBURU/ BELARRI

«Ikusi dut gauza gutirekin anitz pasarazten ahal dela»

Ainize Madariaga

'Ttinka' disko-liburua plazaratu du Hirigoienek, Filip Albor eta Amaia Karrerekin batera.Ttipitik «on» denez kantuak eta ipuinak euskaraz entzutea, haurren beharretara egokitu dute obra.
Jon Zabaleta, HernaniKomik azokan emandako Joseph Camino saria eskuetan duela. ©JON URBE / FOKU

«Marrazteak goizero jaikitzen laguntzen dit»

Enekoitz Telleria Sarriegi

Trazu ezberdin asko dituen bineta erraldoi bat da Zabaletaren bizitza, marrazkiz zirriborratu duena. Hernani bere jaioterrian saritu dute, eta euskal komikiari egindako ekarpena aitortu.
 ©MONIKA DEL VALLE / @FOKU

«Euskaraldia oso neorrealista da»

Urtzi Urkizu

ETB1ek 'Dailobit' saioaren bigarren atala emango du gaur, Euskaraldian izandako bizipenekin. Rutak Leire Palaciosekin batera aurkezten du programa. «Naturaltasunez agertzen saiatzen naiz».

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.