Albistea entzun

Urmuga. IRITZIA

Xamana

Felipe Uriarte - Urmugaren antolatzailea

2021eko uztailak 29

Seteven Mithen antropologoak proposatzen zuen kantua eta musika hizkuntzaren aurretik azaldu zirela gure espeziean; oso litekeena da, kantua eta musika, hizkuntzaren aurrekariak izatea. (Eta gure espeziearen ezaugarri badira horiek ere: elkartzen gaituzte, funtzio soziala dute, beste espezie askotan bezala). Beraz, Mitheni jarraituz, izan liteke neandertalek eta gure arbaso komun guztiek ere abestea.

Ez genuen teoria hori ezagutzen Urmuga sortu genuenean. Eta horrek zentzu handiagoa ematen dio ekimenari.

Txoriak txioka aritzen dira, irrintzika behorrak eta zaldiak, marruka behiak, balaka ardiak, guztiak beraien hizkuntzetan, edo kantuetan. Ez da zaila irudikatzea, duela 40.000 urte, neandertalak kantuan suaren inguruan. Izango ziren ahots ederragoa zutenak, edo besteak baino doinu politagoak erabiltzen zituztenak. Eta, zalantzarik gabe, baita haien artean doinu berriak sortuko zituztenak ere, doinu misteriotsuak edo biziak. Kantari apart haiek, besteekin alderaturik, maila altuagoa izango zuten. Agian haiek izango ziren lehenengo xamanak, edo apaizak.

Ez zait batere kostatzen Migel Zeberio xaman haietako baten antzera idurikatzea. Agian ez zuen ahots berezirik erakutsiko, baina kantuan jarriko zituzkeen tribuko lagun guztiak.

Haien artean, hainbat izango ziren oso Zeberioren aldekoak: zein ondo moldatzen zituen besteek sortutako kantak, edo zein ongi eragiten besoak, eta nola horri esker lortzen zuen kantariak batzea.

Aurkakoek, berriz, esango zuten aldakak gehiegi mugitzen zituela, lehen ez zela horrela, xaman zaharrak horrelako balantzak ikusiz gero ez zirela oso pozik izango.

Hizkuntza guztien aurreko hizkuntza omen dugu musika. Euskararen aurrekaria ere bai. Eta Zeberio, xamana.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Gaiak

Albiste gehiago

Haurren konpainia bat, gaur Donostiako Bulebarrean. ©Andoni Canellada / Foku

Hirian sakabanaturik egin dute Donostiako haur danborrada

Alex Uriarte

Bost barrutitan aritu dira haurrak, udalak Alderdi Ederreko ekitaldia eta helduen danborrada bertan behera utzi ostean.

 ©BERRIA / HISTOLABET

Gizakiak, txerri organoak amets

Jakes Goikoetxea

David Bennettek astebete baino gehiago darama bizirik txerri baten bihotzarekin. Transplante hori mugarria izan da, baina ikerketa asko falta da prozedura orokortzeko.

 ©ARITZ LOIOLA / FOKU

«Consonni kreatura mutante bat da»

Amaia Igartua Aristondo

Consonnik 25 urte bete berri ditu. 2012tik argitaletxea ere bada, eta Murrek dio horrek «autonomia» eman diela. Andrazko idazle euskaldunak eta zientzia fikzio feminista itzuli dituzte, besteak beste.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.