Albistea entzun

Zientzia

Bertako herritarrenak dira Tarimgo momiak, ez migratzaileenak

Genetikoki bakartuta egon zen populazio batenak dira momiak. Basamortuko baldintzek oso ondo kontserbatu dituzte
Momietako bat.
Momietako bat. WENYING LI/XINJIANG INSTITUTE OF CULTURAL RELICS AND ARCHAEOLOGY Tamaina handiagoan ikusi

Jakes Goikoetxea -

2021eko urriak 29

Txina mendebaldeko Tarim ibaiaren arroko momien jatorria misterioa izan da hainbat urtetan. Pixka bat argitu dute: bertako jatorrizko herritarrak ziren, ez migratzaileak. Nature aldizkarian argitaratu dute ikerketa.

Modu naturalean iraun duten ehunka momia dira, duela lau mila urte lurperatuak, itsasontzi formako hilkutxetan. Taklamakan basamortuan aurkitu zituzten, duela mende bat. Basamortuko baldintzek babestu dituzte, baita ileak eta arropak ere. Batzuek uste zuten mendebaldetik joandako migratzaileak zirela, eta nekazaritza eraman zutela eskualdera.

Zetaren bidean dago Tarim ibaiaren arroa. Bizitzeko leku zailean: beroa, idorra eta gazia. Xinjiang-eko Uigur Eskualde Autonomoan, Ekialdeko eta Mendebaldeko kulturen topalekuan. Nazioarteko ikerketa talde batek hamahiru lagunen genoma sekuentziatu du, duela 4.100 eta 3.700 urte artean bizi izan zirenak. Baita handik ehunka kilometrora, iparraldean bizi izan ziren beste bostena ere, duela 5.000-4.800 urtekoak.

Momia horien genomak alderatu egin dituzte lehendik sekuentziatutako hainbat genomekin: antzinako 100 taldetakoak eta 200 populazio modernoetakoak. Iparraldeko momien genomek Brontze Aroko migratzaileen genomen zati batzuk partekatzen dituzte. Tarim ibaiaren arroko hamahiruek ez. Horien genometan aurkitu duten lotura bakarra Siberia hegoaldeko ehiztari-biltzaileekin izan da, baina duela 9.000 urtekoak. Beraz, ondorioztatu dute bertako herritarrak zirela eta ez zirela nahastu inguruko edo bertatik igarotzen ziren beste populazio batzuekin. «Genetikoki bakartuta zeuden, baina kulturalki kosmopolitak ziren», nabarmendu dute.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Arturo Campion euskaltegiaren 50. urteurrenaren besta, atzo. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Beste hamaika istorio bizitzear

Yasmine Khris

IKA Iruñeko Arturo Campion euskaltegiaren 50. urteurrena kari, egun osoko besta egin dute. «Etxea» aurkitu zutela gogoratzera joan dira ikasle berriak, ikasle ohiak eta irakasleak.
 ©MONIKA DEL VALLE / FOKU

«Albokari izaera mitologikoa eman zaio: benetan, jotzea ez da hain gaitza»

Amaia Igartua Aristondo

Kantuak entzuten, eta partitura irakurtezinek lagunduta: hala ikasi du alboka jotzen Koteronek. Autodidakta izan da: tresnaren inguruan ezer gutxi egon denez, sortuz joan behar izan du, beste batzuekin batera. Filosofia irakaslea da ogibidez.
Paul Verhoeven zinemagilearen <em>Benedetta</em> filma (2021) euskarazko azpidatziekin ikus daiteke Movistar Plusen. ©BERRIA

Movistar Plusen 148 film azpidatzi zituzten euskaraz 2021. urtean

Urtzi Urkizu

Iaz, 31 telesailetako 279 atalen euskarazko azpidatziak jarri zituen plataformak. Konpainiak 2014an hasi zuen akordioa Jaurlaritzarekin

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...