Albistea entzun

Zientzia. ARGI ALDIAN

COP26: non gogoa… han zangoa?

Elisa Sainz de Murieta - EHUko irakaslea eta BC3ko associate researcher

2021eko abenduak 3

Amaitu da COP26, Glasgow hirian. Seguraski inoiz baino gehiago somatzen zen larrialdi giroa. Baina 200 herrialderen arteko adostasuna eskatzen duen prozesu bat nekez izango da eraldatzailea. Itzalak badaude noski, baina argi izpi garrantzitsuak ere bai. Lehenik, erabakiak hartzeko oinarri gisa zientziaren zereginaren eta informazio zientifikoaren aintzatespen esplizitua nabarmendu nahi dut; hain xumea dirudien hori, Poloniako COP24ean ezinezkoa izan zen. Glasgowko Itunak IPCCko adituen azken ebaluazio txostenaren garrantzia aitortzen du; baita tenperaturaren igoera 1,5 gradutara mugatuz gero inpaktuak askoz txikiagoak izango direla ere. Horrela, inplizituki, zientziak dioenaren ildotik, onartzen ari da horixe izan behar duela helburua.

Estatuen konpromisoak, oro har, oraindik ez dira nahikoak 1,5 graduko helburua betetzeko, baina herrialde askok euren konpromisoak gorantza berrikusi dituzte. 2015ean Parisko Akordioa onartu zenean, proiekzio klimatikoek industriaurreko tenperatura baino 3 edo 4 gradu gorago eramaten bagintuzten, COP26aren ondoren, beroketa 2.4 gradu inguruan egongo litzateke -betiere konpromiso horiek betetzen badira-. Ezin ahaztu herrialde industrializatu gehienek, orain arteko isurketa gehienen erantzule direla eta hala ere, asmo handiko helburuak ezarri dituzte, hala nola 2050 inguruan isurpen-garbiak zero izatea. Txinak, berriz, 2060an egingo duela iragarri du eta Indiak 2070ean. Haatik, epe laburrera murrizteko konpromiso handiagoak falta dira eta adituek isurketa globalak % 45 murriztu beharko liratekeela 2030erako ohartarazi dute. Glasgowko Itunak premiaz jarduteko eta epe laburreko helburuak indartzeko beharra aitortzen du, eta hurrengo goi-bilera eguneratzeko deia egiten du.

Garrantzitsua da negoziazio ofizialekin batera adostutako ekimen sektorialak nabarmentzea, adibidez baso-soiltzea geldiaraztea, metano-isurketak murriztea, automobilgintzaren sektorean trantsizioa sustatzea edota ikatzaren erabilerarekin amaitzea. Nahiz eta garrantzitsuak diren herrialde guztiek ez duten bat egin, estatuko eragileek eta eskualdeek, hiriek, enpresek eta finantza-erakundeen anbizio gero eta handiagoaren isla dira.

Glasgown Parisko Akordioa gauzatzeko Arauen Liburua ere amaitu da, aurretik itxaron gelan zeuden gai garrantzitsuak onartuz. Hauek dira, bereziki, gardentasun-esparrua, herrialdeen helburuak jakinarazteko oinarriak, bere neurketa eta jarraipena ezartzen dituena, eta karbono-merkatuak, kontabilitate bikoitza saihestea ahalbidetzen duten lankidetza-mekanismoak ezarriz.

Bestalde, orain arte bigarren mailan egon den egokitzapena, inoiz baino gehiago ageri izan da negoziazioetan, batez ere herrialde ahulenen eskutik. Ildo horretan, egokitzapenerako finantzaketa bikoizteko konpromisoa hartzen da, eta egokitzapenaren arloko aurrerapenen jarraipena egiteko lan-plan bat abian jartzen da. Baina aurrerapen hori lausotu egin da herrialde industrializatuek 2020tik aurrera garapen bidean dauden herrialdeei laguntzeko urtean 100.000 milioi dolar mugiarazteko konpromisoa ez betetzeagatik; izan ere, herrialde horiek gutxiago bultzatu dute klima-aldaketa, baina ondorio larriagoak pairatzen ari dira. Gainera, garapen bidean dauden herrialdeak jasaten ari diren galerak eta kalteak (loss and damage) konpentsatzeko akordio esanguratsurik ere ez da lortu.

Zalantzarik gabe alderdi horiek guztiak gai-zerrendako lehenengo puntuak izango dira Egipton, datorren urtean burutuko den hurrengo goi-bileran. Afrikan egiteak, horrek arlo honetan dituen erronkak mahai gainean ipiniko ditu. Oraingoz, zangoa Afrikarako bidean jarriko dugu.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Itziar Ituño aktorea, 'Mantangorri'-ren superposterra gehigarrirako egindako argazkian. / ©Maialen Andres, Foku

«Lanak bozgorailu handi bat eman dit»

Ane Insausti Barandiaran

BERRIAren Mantangorri gehigarriak Itziar Ituñori argiataratutako elkarrizketa argitaratu du gaur. Horrekin batera, superpostarra argitaratu da papereko edizioan.

2021eko Bidaia eta Mendi Kroniken Lehiaketaren irabazleak

Sei zangorekin, eta hiru eskutara

Enekoitz Telleria Sarriegi

Joseba Barandiaran, Aitor Esteban eta Asier Goñik irabazi dute BERRIAren Bidaia eta Mendi Kroniken Lehiaketa. Nafarroa Garaian eta Nafarroa Beherean bizikletaz egindako bidaia kontatu dute.

 ©TXAKUR GORRIA

'Burnout': erreak kiskaltzen duenean

Enekoitz Telleria Sarriegi

OME Osasunaren Mundu Erakundeak, lanarekin lotutako gaixotasun gisa onartu du neke profesionalaren sindromea —'burnout' edo erreta dagoen langilearena—. Zerk eragiten du? Lan baldintza kaskarrek, eta antolakuntza eta komunikaziorik ezak. Zer eragiten du? Estres kronikoa, autoestimu falta eta lanarekiko atxikimendurik eza. Zer uzten du agerian? Enpresek eta erakundeek ez dutela interesik arazo psikosozialetan.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.