Literatura

Andrea Camilleri idazle italiarra hil da

Arrakasta berandu ezagutu bazuen ere, genero beltzaren izenik handienetako bat izan da idazle eta gidoilari italiarra; batik bat, Montalbano komisarioari bizia eman zionetik. 25 egun ospitalean igaro ostean, bihotzekoak jota hil da, 93 urterekin.

Camilleri, martxoko argazki batean, Erroman.
Camilleri, martxoko argazki batean, Erroman. ALESSANDRO DI MEO / EFE

Itziar Ugarte Irizar -

2019ko uztailak 17 09:35

Ez zaie idazle askori gertatzen eurak baino itzal handiagoa hartzea euren eskutik jaiotako pertsonaiek. Hala irakur daiteke Andrea Camilleri idazlearen (Porto Empedocle, Italia, 1923 — Erroma, 2019) eta haren pertsonaia famatuenaren, Montalbano komisarioaren, kasua. Gaur hil da idazle eta gidoilaria, 93 urterekin, eta harekin batera hartu ditu tituluak komisarioaren izenak. Hilezin geratu dira paper gaineko haren bizitza guztiak.

Italiako idazlerik sonatuenetako bat izatera heldu arren, adinean aurrera eginda jaso zituen arrakasta eta aitorpena Camillerik, 70 urteen langa igaroa zuela. Askoz lehenagotik zen idazle; hainbat liburu zituen argitaratuak —53 urterekin egin zuen narratiban debuta, Il corso delle cose lanarekin, hamar urtez gordeta izan ostean—, eta gidoilari lanetan ere denbora zeraman. Ordura arte ezagutu gabeko oihartzuna hartu zuen bere lanak, ordea, Salbo Montalbano komisarioa sortu zuenean: 1994an kaleratu zuen liburu sorta oparo bat bihurtu zen haren lehen alea, Montalbano protagonista zuena, La forma dell’acqua izenekoa. Nobela beltzeko serierik ezagunenetako bati eman zion hasiera lan hark.

Beste 30 izenburu baino gehiago ekarri zituen atzetik, denak Siziliako Vigata fikziozko herrian girotuak —hamarkada pasa lehenago ere agertu zuen herri berbera Camillerik, XIX. mende amaieran girotutako Un filo de fumo-n (1980)—. Kontakizun horietako bi heldu dira gaur arte euskarara, biak 2011n: Hilabete bat Montalbanorekin (Igela, 2011) eta Uraren forma itzuli zituen Fernando Reyk (Igela, 2012), eta Gauaren usaina (Erein, 2011) Josu Zabaletak.

Idazleak berak hasiera-hasieratik aitortu zuen Montalbanoren izenaren jatorria: Bartzelonako Manuel Vazquez Montalban idazleari —Pepe Carvalho detektibearen nobelengatik egin zen ezaguna, besteak beste— zion mirespenagatik izendatu zuen hala pertsonaia, denborarekin Italian ezagun bihurtu zena. Telesail bat ere sortu zuten komisarioaren ibilietan ardaztuta.

Itzalpean egindako bidea

Letren fakultatean hasi zuen bide akademikoa Camillerik. Bidetik guztiz aldendu ez, baina ez zituen ikasketak amaitu. Poemak eta ipuinak argitaratzen hasi zen gazte, eta Arte Dramatikoko Zuzendaritza ikasi zuen aurrerago. Poemak eta ipuinak idazten jarraitu zuen, baita literatur sariketa batzuk irabazten ere. Ezkondu, hiru alaba izan, eta berrogei urtez gidoilari eta antzerkiko zein telebistako zuzendari modura aritu zen lanean. Alderdi Komunistako kide zen, eta horrek oztopo bat baino gehiago ekarri zizkion enplegua bilatzeko orduan.

Italiako idazleetan gehien irakurria ez bada, gehien irakurrietakoa izan da Camilleri, bai sorterrian eta bai inguruko herrialdeetan. Zigarreta ahoan eta betaurreko handien atzean beti. Ikusmena galdu zuen pixkanaka, baina idazten jarraitu du, halere, Valentina Alferj idazkariaren laguntzarekin. Duela hilabete inguru, bihotzekoak eman zion etxean, eta Erromako Santo Spirito ospitalean izan da ordutik. Hantxe hil zen atzo, 93 urterekin.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

 ©JUAN CARLOS RUIZ / @FOKU

«Gizartean ez zaio garrantzirik eman izan andreen historiari»

Ainhoa Sarasola

Josefina neskame aritu zen 1950eko hamarkadan, sorterria utzita; Marie haren biloba gazteak horren berri izan nahi du. Biak ditu protagonista 'Ene baitan bizi da' Txoperenaren lehen eleberriak.
Ezker-eskuin, Idoia Hernandez, Eneritz Dueso, Miren Narbaiza eta Olatz Salvador, Musikari elkarteko zuzendaritza berriko kideetako lau. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Zazpi emakume musikarik hartu dute Musikari elkarteko gidaritza

Itziar Ugarte Irizar

Jarduna duintzeko, elkartzera deitu dute Izaro Andres, Eneritz Dueso, Garazi Esnaola, Idoia Hernandez, Lide Hernando, Miren Narbaiza eta Olatz Salvador musikariek, kargua hartzean

Pasa den asteburuko saioa. ©Guillaume Fauveau

Xilaba bertsolari txapelketa eten behar izan dute

Joana Ibargarai

Atzo mintzatu zen Emmanuel Macron Frantziako presidentea, eta konfinatzeko neurriak iragarri zituen.  Neurri horien harira, Xilaba txapelketak etenaldia egin behar du. 

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna