Zientzia

Fosfanoa topatu dute Artizarrean: biziaren seinale?

Galesko Cardiff hiriko unibertsitateko zientzialari talde batek fosfina edo fosfanoa (PH3) gasa atzeman dute Artizarreko atmosferan. Jakin-min handia piztu du aurkikuntzak, gas hori prozesu biologikoen ondorioz sortzen delako Lurrean.

Artizarra Eguzkiaren aurretik igarotzean.
Artizarra Eguzkiaren aurretik igarotzean. JIM TILLER / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko irailak 14

Fosfanoa aurkitu izanak esan nahi du bizia dagoela Artizarrean? Aurkitzaileek eurek ohartarazi dutenez, baieztatuz gero ere, horren zantzua ez litzateke biziaren «froga sendoa».

Aurkikuntza Nature Astrophisics aldizkarian argitaratu dute zientzialariok. Adierazi dutenez, fosfanoa atzematea zantzu ona da nonbaiten biziarekin loturiko prozesu biologikoak gertatzen ari direla. Beste astrofisikari talde batek berriki baieztatu du harrizko planeta batean fosfanoa aurkitzeak itxaropen handia pizten duela han bizia aurkitzeko.

Izan ere, Lur planetako atmosferan dagoen fosfanoa «bakarrik gizakien aktibitatearekin edo mikrobioak egotearekin dago lotuta». Harrizko planetetan, azkar suntsitzen da, eta, beraz, ez da haien atmosferan pilatzen.

Fosfanoa atzemateko helburu argiarekin, bi urtez landu dute Galesko zientzialariek Artizarraren atmosfera, James Clerk Maxwell eta Txileko Atacamako basamortuko ALMA teleskopioekin.

Artizarreko atmosferako goiko geruzak behatu zituzten, han daudelako Lurrean fosfanoa sortzen duten «ekosistemen nolabaiteko antza duten baldintzak». Eta horietan topatu dituzte gasaren zantzuak.

Han fosfanoa egotea ezin dute azaldu Artizarren ohiko prozesu kimikoak aztertuta, eta oraindik ez da ezagutzen hura sortzeko prozesu biologikorik han, edo azalean sortzeko biderik, tximistetatik, sumendietatik edo meteoritoetatik. Beraz, «ezagutzen diren prozesu kimikoek ezin badute azaldu PH3a egotea Artizarraren goi atmosferan; orduan, orain arte Artizarreko baldintzetan posibletzat jo ez den beste prozesu batek sortu behar du. Hori fotokimika edo geokimika ezezagunak izan daitezke, edo, beharbada, bizia». Informazioa falta dela ohartarazi dute zientzialariok.

Ohartarazi dutenez, Artizarraren atmosferako tanten fotokimika ia erabat ezezaguna da; hau da, ez dakite nola erreakzionatzen duten tantok Eguzkiaren argiarekin. Beraz, badago hor aukera bat PH3 gasa horrela sortzeko.

«Baieztatzen bada ere, nabarmendu nahi dugu PH3a atzeman izana ez dela biziaren froga sendoa, baizik eta azaldu gabeko kimika anomaloarena». Halere, aukera zabalik utzi nahi izan dute. Eredu eta esperimentu gehiago egiteko beharra dagoela gaineratu dute, bizia ote dagoen jakiteko, eta hoberena Artizarra berriz bisitatzea litzatekeela, bertan aztertzeko.

«Ez gara hain arraroak»

Aurkikuntza «garrantzitsua» dela esan du Miren Millet fisikariak eta Eureka museoko planetarioko arduradunak. Gogoratu duenez, badira urteak zientzialariek buruan darabiltela ideia bat: Artizarraren azalean zaila da bizia egotea, presio eta tenperatura oso handiak daudelako. Baina, atmosferaren goiko geruzetan, Lurrean dagoen giroaren parekoa da, presio eta tenperatura aldetik. «Azido sulfurikoz daude osatuta hodeiok, eta Lurrean topatu dituzte azido sulfurikoak bizi diren bakterioak», esan du Milletek.

Ustekabe puntu bat badu albisteak, orain arte Eguzki Sisteman bizia egoteko hautagai nagusiak beste batzuk baitziren: Jupiterren Europa satelitea, edo Saturnoren Entzelado. «Bizia agian ez da horren arraroa», adierazi du Milletek. Pozik dago fisikaria aukerarekin: «Hobe gehiago izatea unibertsoan, eta jakitea gizakiok ez garela sortu halako prozesu arraro baten ondorioz».

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Iñigo Urkullu omenaldian ©Eusko Jaurlaritza

Koronabirusaren biktimak omendu dituzte Gasteizen

Uxue Rey Gorraiz

Iñigo Urkullu lehendakariak gidatu du ekitaldia. Pandemiarengatik hildakoak gogoratu ditu, eta elkartasuna adierazi die familiei. «Elkarrizketa soziala» bultzatu dadin galdegin du, bizikidetza sozialaren berreraikuntzarako.

Zestoa, artxiboko irudi batean. ©Gorka Rubio / Foku

Eraikin publikoak eta tabernak itxi dituzte Zestoan

Berria

28 kasu baieztatu dituzte azken egunetan, eta neurri murriztaileak hartu dituzte agerraldiari aurre egiteko asmoz. Datozen egunetan egoera «kontrolatzea» espero dute.

PCR proba bat, Gurutzetako ospitalean. ©Luis Jauregialtzo, FOKU

Gero eta gaixo gehiago daude ZIUetan

Uxue Rey Gorraiz

Beste 387 kasu atzeman dituzten Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban. 57 gaixo daude ZIUetan hiru lurralde horietan.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna