Albistea entzun

Zientzia

Fosfanoa topatu dute Artizarrean: biziaren seinale?

Galesko Cardiff hiriko unibertsitateko zientzialari talde batek fosfina edo fosfanoa (PH3) gasa atzeman dute Artizarreko atmosferan. Jakin-min handia piztu du aurkikuntzak, gas hori prozesu biologikoen ondorioz sortzen delako Lurrean.

Artizarra Eguzkiaren aurretik igarotzean.
Artizarra Eguzkiaren aurretik igarotzean. JIM TILLER / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2020ko irailak 14 17:06

Fosfanoa aurkitu izanak esan nahi du bizia dagoela Artizarrean? Aurkitzaileek eurek ohartarazi dutenez, baieztatuz gero ere, horren zantzua ez litzateke biziaren «froga sendoa».

Aurkikuntza Nature Astrophisics aldizkarian argitaratu dute zientzialariok. Adierazi dutenez, fosfanoa atzematea zantzu ona da nonbaiten biziarekin loturiko prozesu biologikoak gertatzen ari direla. Beste astrofisikari talde batek berriki baieztatu du harrizko planeta batean fosfanoa aurkitzeak itxaropen handia pizten duela han bizia aurkitzeko.

Izan ere, Lur planetako atmosferan dagoen fosfanoa «bakarrik gizakien aktibitatearekin edo mikrobioak egotearekin dago lotuta». Harrizko planetetan, azkar suntsitzen da, eta, beraz, ez da haien atmosferan pilatzen.

Fosfanoa atzemateko helburu argiarekin, bi urtez landu dute Galesko zientzialariek Artizarraren atmosfera, James Clerk Maxwell eta Txileko Atacamako basamortuko ALMA teleskopioekin.

Artizarreko atmosferako goiko geruzak behatu zituzten, han daudelako Lurrean fosfanoa sortzen duten «ekosistemen nolabaiteko antza duten baldintzak». Eta horietan topatu dituzte gasaren zantzuak.

Han fosfanoa egotea ezin dute azaldu Artizarren ohiko prozesu kimikoak aztertuta, eta oraindik ez da ezagutzen hura sortzeko prozesu biologikorik han, edo azalean sortzeko biderik, tximistetatik, sumendietatik edo meteoritoetatik. Beraz, «ezagutzen diren prozesu kimikoek ezin badute azaldu PH3a egotea Artizarraren goi atmosferan; orduan, orain arte Artizarreko baldintzetan posibletzat jo ez den beste prozesu batek sortu behar du. Hori fotokimika edo geokimika ezezagunak izan daitezke, edo, beharbada, bizia». Informazioa falta dela ohartarazi dute zientzialariok.

Ohartarazi dutenez, Artizarraren atmosferako tanten fotokimika ia erabat ezezaguna da; hau da, ez dakite nola erreakzionatzen duten tantok Eguzkiaren argiarekin. Beraz, badago hor aukera bat PH3 gasa horrela sortzeko.

«Baieztatzen bada ere, nabarmendu nahi dugu PH3a atzeman izana ez dela biziaren froga sendoa, baizik eta azaldu gabeko kimika anomaloarena». Halere, aukera zabalik utzi nahi izan dute. Eredu eta esperimentu gehiago egiteko beharra dagoela gaineratu dute, bizia ote dagoen jakiteko, eta hoberena Artizarra berriz bisitatzea litzatekeela, bertan aztertzeko.

«Ez gara hain arraroak»

Aurkikuntza «garrantzitsua» dela esan du Miren Millet fisikariak eta Eureka museoko planetarioko arduradunak. Gogoratu duenez, badira urteak zientzialariek buruan darabiltela ideia bat: Artizarraren azalean zaila da bizia egotea, presio eta tenperatura oso handiak daudelako. Baina, atmosferaren goiko geruzetan, Lurrean dagoen giroaren parekoa da, presio eta tenperatura aldetik. «Azido sulfurikoz daude osatuta hodeiok, eta Lurrean topatu dituzte azido sulfurikoak bizi diren bakterioak», esan du Milletek.

Ustekabe puntu bat badu albisteak, orain arte Eguzki Sisteman bizia egoteko hautagai nagusiak beste batzuk baitziren: Jupiterren Europa satelitea, edo Saturnoren Entzelado. «Bizia agian ez da horren arraroa», adierazi du Milletek. Pozik dago fisikaria aukerarekin: «Hobe gehiago izatea unibertsoan, eta jakitea gizakiok ez garela sortu halako prozesu arraro baten ondorioz».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Ezkerreko alderdiek iazko apirilean egin zuten bilera bat hautagaitzak bateratzeari buruz. Marketin kontua izan zen gehiago, egiazko dinamika bat baino. ©C. P. T. / EFE

Primario popularra, nahien eta ezintasunen artean

Ander Perez Zala

Gaurtik igandera, 467.000 bat herritarrek Frantziako zazpi presidentegairen artean 'egokiena' aukeratuko dute ezkerrean hautagaitza bateratu bat sustatzeko.
Errusiako armadaren tanke bat atzo, maniobrak egiten, Rostov inguruan ©EFE

AEBen erantzunak ez du Errusia asebete

Igor Susaeta

Moskuren arabera, Washingtonek eta NATOk segurtasun eskaerei egindako proposamenak ez du «baikortasunerako motibo askorik» ematen. Halere, «elkarrizketarako perspektibak» badaude.

Mendebaldeko Sahararen askatasunaren aldeko manifestazio bat Madrilen, iazko azaroan. / ©Giannis Triantafyllidis, EFE

Marokok gizon bat hil eta adingabe bat zauritu ditu bonbardaketa batean

Arantxa Elizegi Egilegor

 Rabatek bigarren egunez bonbardatu ditu gune zibilak. Droneak baliatu ditu Mendebaldeko Saharan egindako erasorako.

 ©Mike Caceres / Efe

Gutxienez zortzi lagun hil dira FARCeko talde disidenteen eta ELN gerrillaren arteko borroketan

Mikel O. Iribar

Bien arteko liskarrak gogortu egin dira Venezuelaren eta Kolonbiaren arteko mugetan. Urtea hasi zenetik 40 hildako, eta ehunka desplazatu eta desagertu utzi ditu gatazkak, gizarte zibilaren arabera.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.