Albistea entzun

Oroimena

Semeen torturak aurpegiratu zizkion apaiz bati Gorka Knorren amak 1975ean

Musikari eta politikariak argitara eman du Teresa Borras amak Gasteizko San Pedro elizako parrokoari bidalitako gutuna. Bere haurretako seik pairaturiko torturen berri eman zion, eta mezan Francoren alde otoitz egiteko erregutzeari uzteko eskatu zion.

Teresa Borrasek Gasteizko San Pedro elizako parrokoari idatzitako gutuna.
Teresa Borrasek Gasteizko San Pedro elizako parrokoari idatzitako gutuna. Gorka Knorr Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2021eko martxoak 2

Gorka Knorr musikari eta politikariak bere fitxategi pertsonaletako aleak sare sozialetan argitaratzen jarraitzen du. Aurrekoan, lehenengo kontzertua eman zueneko argazkiak plazaratu zituen, eta gogoratu zuen orduan Eduardo Moreno Bergaretxe Pertur izan zuela laguntzaile gitarrarekin, hau da, urte batzuk geroago desagerraraziko zuten ETA pm-ko kidea.

Oraingoan, amak idatzitako gutun bat argitaratu du. «Neure ama, Teresa Borras, benetako Ama kuraia izan zen», idatzi du Twitterren. «Begira zer esaten zion bere parrokiako apaizari, zeinak gonbidatzen zuen 'Francisco estatuburuaren' alde otoitz egitera». Knorrek nabarmendu du gutuna 1975ko maiatzaren 7koa dela, eta, beraz, diktadorea oraindik bizirik zegoenekoa. Urte hartako azaroaren 20an hil zen.

Bere semeek pairaturiko torturen salaketa gordina egin zuen Borrasek gutunean, eta, apaizari esan zion pentsatzeko biktimak nola sentitzen diren Francoren alde otoitz egiteko eskatzen entzuten diotenean.

Juan Ruiz De Escudero apaizari bidali zion Borrasek gutuna, Gasteizko San Pedroko parrokiara. Horko eliztarra dela adierazten dio testuan, eta Enrike Knorren «eta beste 11 seme-alabaren» ama. Azaltzen dio seme-alabetako sei pasatu direla kartzeletatik, eta apaizak horietako bat (Enrike) ezagutzen duela gogorazten dio, Ramiro de Maeztu institutuan lan egin baitzuen, elizgizonak hura zuzentzen zuenean.

Borrasek kontatzen du Enrikek urtebete egin duela preso Langraiz Okako kartzelan, eskolak emateko materiala erosi ondoren Baionatik bueltan atxilotua izan ostean. «Guardia Zibilak Irunen [Gipuzkoa] duen kuartelera eraman, eta hamabi orduz modu basatian jipoitu eta torturatu zuten». Seme-alabetako beste hiru Bartzelonan bi urte lehenago atxilotu zituztela gaineratzen du: «Horietako bi adin txikikoak ziren. Hori ez zen oztopo izan tratu krudela jasotzeko». Kontatzen duenez, Jose Luis gazteari eskuak bizkarrean lotu zizkioten, orkatilaren altueran, eta horrela zegoela etengabe ibiltzera behartu zutela. «Nekearen nekeaz ibiltzeari uzten zionean, kanaberekin jotzen zuten Brigada Sozialeko bi morroik».

Iraganeko kontua dela adierazten du Borrasek gutunean: «Gorpu zaurituak sendatu ziren, baina nire ama arima haragi bizitan dago oraindik». Baina, orduan, zuzenean heltzen dio apaizari: «Xehetasun horiek guztiak ematen dizkizut irudika dezazun nola sentitzen naizen ordu bateko mezetan entzuten zaitudan bakoitzean 'gure estatuburu Franciscoren alde' otoitz egiteko eskatzen».

Inoiz torturatuen, presoen eta erbesteratuen alde eskatzea justuago ez ote zen izango galdetzen dio Borrasek De Escuderori. «Kristaua izanik, nik neure borreroen alde egin dezaket otoitz», bukatzen du. «Baina sobran ditut aldaretik eginiko gomendioak».

Erreakzio ugari izan ditu gutunaren txioak.

«Zure ama oso ausarta zen, miresgarria da haren adorea; gutunak emakume berezia erakusten du», idatzi du Twitterren erabiltzaile batek.

«Gutun honek merezi du errepresioaren museo batean egotea», beste batek.

Juan Ruiz de Escudero izeneko apaiz bat agertzen da Jose Migel Barandiaran apaiz eta antropologoaren egunkarian. Haren izena duen fundazioak 2010. urte aldera argitaratu zituen haren testu pertsonalok, hainbat liburukitan. Horietako zortzigarrenean daude 1936tik 1953rako oharrak, hau da, Barandiaran Saran (Lapurdi) errefuxiatu egon zen garaikoak. Horietan, Francoren menpe pairatzen ari zen errepresioaren inguruan idatzi zuen, eta horien laguntzaile ziren hainbat apaiz aipatu.

1937ko urtarrilaren 12an Baionara joan zela eta Jaime Aranburu izeneko batekin topo egin zuela kontatzen du. Gasteizen gertatzen ari zirenen berri eman ziola hark, eta, besteak beste «legezko hilketak» nola egiten ari ziren kontatu ziola. Garbiketa ideologikoan parte hartzen ari ziren apaizen berri eman zion, eta horretan Gasteizko Institutuan eskola bat emateko ardura jaso berri zuen Juan Ruiz de Escuderoren berri eman zion. De Escudero «Elizbarrutiko Apaiztegiko idazkaritzan sartu zen behin Siguenzako [Guadalajara, Espainia] Yaben kanonigoarekin, eta hari esan zion han zeudenen aurrean: 'Apaiztegi honetako irakasleak kargugabetu beharko lituzkete, txatxuak eta baboak izategatik'».

Teresa Borras, «ama kuraia», Gandesan (Katalunia) jaio zen, 1918an, eta 2009an hil zen, Gasteizen. Hamar seme —tartean Gorka, eta Henrike Knorr euskaltzain eta idazlea— eta alaba bat munduratu zituen (irudian, Knorr-Borras sendi osoa).

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Haize errotak, Elgeako parke eolikoan. ©ENERGIAREN EUSKAL ERAKUNDEA

Berriztagarrien argi-itzalak

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Eusko Jaurlaritzak lau parke eoliko eraiki nahi ditu Araban, baina desadostasunak eragin ditu energia berriztagarrien eredu horrek. Nafarroan, «eztabaida irekia» eskatu dute halako proiektuen inguruan

Suhiltzaileek zabalduriko irudia. ©Nafarroako Suhiltzaileak

Irati ibaian hilda agertu da Agoizko herritar bat

Berria

Foruzaingoa ikertzen ari da afera. Hildakoak Parkinsonen gaitza pairatzen zuela zabaldu dute.

Ertzaintzaren kontrol bat, Gasteizko irteeran. ©ENDIKA PORTILLO / FOKU

Intzidentzia 400dik gorakoa da Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan

Ion Orzaiz - Uxue Rey Gorraiz Arantxa Iraola

Bilbo eta Gipuzkoa itxiko dituzte, eremu gorrian sartu ostean. Positibo tasa %8,9 da Hegoaldean. Ostalariek helegitea jarriko dute, baina, Urkulluren esanetan, oraindik ezin dira neurriak arindu

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna