Albistea entzun

Espezie inbaditzaileak

Txori eta saguzarrentzako 188 habia jarri dituzte Nafarroan, ezpel sitsa kontrolatzeko

Herrialdeko ezpeldoiak arriskuan jartzen ditu Asiatik helduriko zomorro horrek, eta, azken urteotan, Iruñeraino ere heldu da, saldoka.

Ingurumen Sailak ezpeldoietan jarritako kutxetako batzuk.
Ingurumen Sailak ezpeldoietan jarritako kutxetako batzuk. Nafarroako Gobernua Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2021eko martxoak 29

Azken asteotan, txori zomorrojalerentzako 106 habia kutxa eta saguzarrentzako beste 82 jarri ditu Nafarroako Landa Garapen eta Ingurumen Sailak Eguesibarren, Esteribarren, Urrotz Hirian eta Itzagaondoan.

Horren bidez, borroka biologikoa egin nahi dute inguru horietako ezpelak hiltzen dituen ezpel sitsaren aurka. Ezpeldoietan jarri dituzte habiak, zomorroak jaten dituzten espezie horiek ugal daitezen, izurria kontrolatze aldera.

Ezpel sitsaCydalima perspectalis— izeneko zomorro hegalariak kalte handia egiten die ezpelei: harrek zuhaitzaren hostoak jaten dituzten, baina ezpalari ere eragiten diotenez, landarea lehortu eta hil dezakete.

Beroarekin areagotu egiten da populazioa, eta sitsak bizpahiru kumaldi izan ditzake urtean, leku epeletan. Nafarroaren iparraldean, sitson erasoa pairatzen ari dira ezpelek azken zazpi urteotan.

Nafarroako Gobernuak azaldu duenez, hiru kutxa mota jarri dituzte. 32 milimetroko sarbide zuloa daukana, egokia da kaskabeltz handiarentzat, gerri txori arruntarentzat eta garrapoarentzat. Berriz, 27 milimetroko zuloa duenak txori txikiagoak erakarriko ditu, besteak beste, amilotx urdinak, amilotx mottodunak eta pinu-kaskabeltzak.

Kutxak, kalteturiko ezpeldoietan jarri dituzte, eta baita pinu beldarrak erasandako pinuetan.

Saguzarrentzako kutxak, berriz, animalion koloniak aterpetzeko modukoak dira, udan zein neguko hibernazioan. Lan handia egiten dute saguzarrek zomorro izurriak kontrolatzen, eta legediak babestuta daude.

Kutxa bakoitzak kode bat du, eta geokokatuta dago. Horren bidez, errazago egin diete jarraipena horiek erabiliko dituzten animaliei, eta jakin ahalko da zein lotura duten horiek inguruko ezpeldoien osasunean.

Ezpel sitsa Asiako ekialdeko espeziea da berez, hau da, Txina, Japonia, Koreakoa. Europan 2006. urtean atzeman zuten lehen aldiz. Gero, Suitza, Herbehereetan zabaldu zen, eta, ondoren, Europa osoan. Kanadara ere heldu ziren 2019. urtean.

Nafarroako Gobernuak iaz egin zuen zomorroaren inguruko txosten bat. Horretan ondorioztatu zutenez, Txinako produktuak ekartzen zituen enpresa baten inguruan atzeman zuten Europan lehen aldiz. Besteak beste, Asiako ezpelak inportatzen zituen enpresak, eta sitsarekin kutsaturik zeuden ale batzuk ekarri zituzten.

Euskal Herrian 2015. urtean atzeman zuten lehen aldiz, Bidasoa aldean, baina litekeena da lehenagotik ere ibiltzea hemen. Izan ere, ezpelak leku malkartsu eta zailetan hazten ohi dira, eta horregatik da zaila izurria atzematea eta haren kontra borrokatzea. Zerynthia elkarteak duela bost urte aurkitu zituen espezie horretako lehen intsektuak, Arangurenen, tranpa batean.

Iaz ere sumatu zuten sitsa Iruñean, eta ikusten hasi ziren hiriburuaren inguruko basoetako ezpeletan hosto galtze larriak.

Ez da neurri bakarra

Intsektujaleentzako habiak jartzeaz gain, beste sistemak probatzen ari dira Nafarroan. Tricholine buxus zomorroa erabiltzen ari dira bost lur sailetan eginiko esperimentu batean. Intsektu txiki bat da, liztorren familiakoa, eta ezpel-sitsaren arrautzak suntsitzen ditu. Nafarroako Unibertsitate Publikoaren bioteknologo talde bat ari da saioa egiten, sistema izurriaren kontra erabil daitekeen ikusteko.

Horrez gain, ezpel haziak jaso zituzten iaz, Nafarroako Baso Hazi Bankuan gordetzeko. Horrekin ziurtatu nahi dute espezieak iraungo duela, ezpeldoiak erabat suntsitzen badira ere. Hainbat herri ekimen daude lan horretan aritzeko, Abaurregainako biztanleen EzpelZaintza, kasurako.

Argi eta feromona tranpak ere jarri dituzte, jakiteko horren bidez izurria kontrola daitekeen, edo, gutxienez, horren inguruko informazioa lortzeko.

Azken urteotan sits kopuruak gora egin; gau bakarrean 50.000 intsektu ere zenbatu izan dituzte. Iazko Irailean, «Ezpel sitsaren egoera kontrolez kanpo dago Iruñerrian», idatzi zuen tximeletak babesteko Zrynthia elkarteak. Izan ere, Iruñeko kaleetan multzo handiak atzeman zituzten, hiriko argiek erakarrita.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Muxikan (Bizkaia), Undabaso eremuanlandatzen ari diren sailetako batzuk. ©OSKAR MATXIN / FOKU

Zerbait gertatzen ari da Undabason

Igor Susaeta

Tokiko ekosistemak eta bioaniztasuna leheneratzeko asmoarekin, Lurgaia fundazioak helburu du Urdaibaiko biosfera erreserbako harizti mistorik handiena sortzea. Dozena bat urteko lanaren ondoren, jada 163 hektarea kudeatzen ditu Muxikan, 'Undabaso' deitu dioten gunean. Hasiak dira eremu horretan prozesu ekologiko batzuk antzematen.
Itsasondo. ©Ariane Vierbücher

Lurra, interes publikoaren mesedetan

I. Susaeta

Itsasondoko Udala duela dozena bat urte hasi zen lursailak erosten. Alkatearen esanetan, «herritarrek erabiltzeko moduko mendiak» nahi dituzte. Etorkizunean lurrak izango duen garrantziaz ohartarazi du.
Guardia Zibila, kanpaldia egiten ari zirenengana gerturatzen. ©IÑIGO URIZ / FOKU

Kanpaldia egiten segitu nahi dute Aroztegiko proiektua gelditu arte

Irati Urdalleta Lete

Guardia Zibila hiru aldiz agertu da. Lekarozen elkarretaratzea egin dute, 228 etxebizitza, hotel bat eta golf zelaia eraikitzeko proiektua gelditzeko
Anbulantziak, Donostia ospitaleko larrialdietarako sarreran. ©GORKA RUBIO / FOKU

Ospitaleetako presioak ez du etenik, positiboen hazkundea apaldu arren

Ion Orzaiz

116 pertsona erietxeratu dituzte COVID-19ak jota, eta 182 gaixo larri daude ZIUetan. 985 kasu atzeman dituzte, eta positibo tasa %7,9 da

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.