Albistea entzun

Hizkuntza eskubideak jomugan

Udalen Legeak euskararen erabilerari buruz duen artikulua Kontituzionalera igorri du EAEko Auzitegi Nagusiak

Aktak eta bestelako agiriak euskaraz egiteak hizkuntza ofizialen arteko «oreka» hautsi dezakeela uste du Administrazioarekiko Auzien Salak. Ebazpena «oso kezkagarri» jo du Uemak.

Uztailean, Kontseiluak deituta, Bilboko Justizia jauregiaren aurrean egindako elkarretaratzea, besteak beste, Udal Legearen aurkako EAEren erabakiaren kontra protesta egiteko. /
Uztailean, Kontseiluak deituta, Bilboko Justizia jauregiaren aurrean egindako elkarretaratzea, besteak beste, Udal Legearen aurkako EAEren erabakiaren kontra protesta egiteko. / Marisol Ramirez/Foku Tamaina handiagoan ikusi

Maite Asensio Lozano -

2021eko irailak 13 18:50

Azkenean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalera iritsiko da Euskal Autonomia Erkidegoko Udalen Legea, eta hark ebatziko du udal aktak euskaraz egitea zilegi den ala ez. Euskararen erabilerari buruzko artikulu bat Espainiako Konstituzioaren aurkakoa ote den aztertzen hasi zen EAEko Auzitegi Nagusia uztailean, eta joan den astean ebatzi zuen gaia Auzitegi Konstituzionalaren esku uztea. Administrazioarekiko Auzien Salaren ustez, Espainiako Konstituzioaren 3, 14 eta 23. artikuluetan jasotako printzipio bat urra dezake legeak, hau da, gaztelaniak eta hizkuntza koofizialek «orekan» bizi behar dutela, «eta ez bata bestearen aurretik lehenetsiz edo hobetsiz».

Vox alderdi ultraeskuindarrak jarritako helegite batetik dator auzia: 2016ko Udalen Legea garatzeko, Eusko Jaurlaritzak 2019an onartu zuen dekretu bat eraman zuen epaitegira, hizkuntza ofizialak udaletan nola erabili arautzen duena. EAEko auzitegiak, ordea, Udalen Legearen 6.2 artikuluan jarri du arreta: puntu horrek zehazten du toki erakundeetako aktak eta beste zenbait agiri euskaraz idatz daitezkeela, «baldin eta, toki erakundearen barruan, euskaraz ez dakiela behar bezala alegatzen duen ezein kideren eskubideak urratzen ez badira».

Bada, «behar bezala alegatzea» zertan datzan ez dago argi, Administrazioarekiko Auzien Salaren aburuz, alegia, lege testuan ez da zehazten erakundeotako langileek nola egiaztatu behar duten ez dakitela euskaraz: «Arauak ez du interpretaziorako jarraibiderik ematen [...]. Agerikoak dira ziurgabetasun juridikoa eta apetazko jardunerako arriskua». Era berean, auzitegiak txarretsi du gaztelania erabiltzeko «arrazoi bakarra» izatea langileek euskaraz ez jakitea, eta ez «nahiago izatea, edozein dela arrazoia —eta, askatasun konstituzionalak medio, ez daude horiez mintzatzera behartuta—, harremanak gaztelaniaz egitea». Ebazpenaren arabera, «aukeratzeko askatasuna eta bi hizkuntzen arteko oreka” urratzen du horrek.

Gainera, auzitegiak uste du udalen jardunean euskara baliatzeak «gaztelania erabiltzeko aukerarik gabe» utziko lukeela «modu injustifikatuan». «Bi hizkuntzen arteko berdintasuna hautsiko luke horrek». Ildo horretan, ebatzi du Espainiako Konstituzioaren bi artikulu urra ditzakeela legeak: 3.a —gaztelania ezagutzeko derrigortasuna ezartzen du— eta 14.a —berdintasunari buruzkoa—. Hizkuntzen alorreko jurisprudentzia aztertuta, auzitegiak ondorioztatu du koofizialtasunak «hizkuntzen arteko berdintasuna» dakarrela, eta administrazioen jardunak ezin duela oreka hori urratu: «Hizkuntza bat ezin da nagusitu bestearen gainetik. Arauek bi hizkuntzen erabilera normala bermatu behar dute, eta hizkuntzetako baten bazterketa eragotzi behar dute».

Legearen 6.2 artikuluak ordezkaritza politikoari ere eragin diezaiokeela ondorioztatu du Administrazioarekiko Auzien Salak: «Udalen eta bertako langileen zein herritarren ordezkariei eragiten die, eta, zeharka, herritarren eskubideetan ere eragin dezake, haiek ordezkatzeko lanari erasan diezaiokeelako». Hori dela eta, aretoak uste du Konstituzioaren 23. artikulua ere auzitan jarri duela legeak, «pluralismo politikoari» eragiten diolakoan.

Uemaren erreakzioa

EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakia «oso kezkagarria» dela adierazi du Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko lehendakari Iraitz Lazkanok: «Berriro jartzen du jo puntuan udalerri euskaldunen jardun eredugarria». Ebazpenak emandako argudioei erreparatuta, euskara hizkuntza gutxitua dela nabarmendu du Lazkanok: «Bidegabea da hura normalizatzeko bidean oztopoak jartzea horrelako argudioak erabiliz. Uemako udalak ari dira bidea urratzen administrazioak euskaraz funtziona dezan, eta horren aurkako ebazpena da hau. Berriro ere epaitegiak sartu dira hizkuntza politikan, eta berriro ere euskararen normalizazioa trabatzeko». Era berean, «Udal Legea defendatzeko bidean babes osoa» agertu dio Eusko Jaurlaritzari.

Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Bingen Zupiriak ez du EAEko Auzitegi Nagusiaren erabakiaren inguruko iritzirik eman nahi izan: «Auzitegiaren areto batek kontsulta egin dio Auzitegi Konstituzionalari, eta orain erantzun horren zain gelditzen gara». Edonola ere, nabarmendu du espero duela ebazpen horrek bide ematea «gaztelaniaz bezala euskaraz ere gure harremanak eraikitzeko aukerari».

Aspaldiko gatazka

Gogora ekartzekoa da eztabaida luzeak eragin dituztela udal agiriak euskaraz egiteko oztopoek. Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburu zenean, Carlos Urkijo EAEko gobernu ordezkariak gurutzada propioa hasi zuen aktak euskaraz idazten zituzten udalen aurka. Haien erabakien berri gaztelaniazko itzulpenik gabe ematen zioten udalen dokumentuak ez-hartutzat jotzen hasi zen, eta, agiri horiek bidaltzea derrigorrezkoa zenez, legea ez betetzea egotzi zien udalei. Hala, dozenaka udal salatu zituen, batik bat Uema Udalerri Euskaldunen Mankomunitatekoak.

Alabaina, 2015ean, Donostiako Auzitegiak lehenik eta EAEko Auzitegi Nagusiak ondoren, ebatzi zuten legezkoa zela udalek aktak euskaraz egitea eta gobernu ordezkariari hizkuntza horretan bidaltzea. Ostera, Eusko Legebiltzarrak Udalen Legea onartu zuen 2016an, EAJren eta EH Bilduren aldeko bozekin, eta, haren bitartez, euskararen erabilera bermatu zuten erakundeen arteko harremanetan, «beste hizkuntza ofizialerako itzulpenik aurkeztu beharrik izan gabe».

Gainera, ez da EAEko Auzitegi Nagusiak azken hilabeteetan hizkuntza eskubideak auzitan jarri dituen lehen aldia. Udalen Legeko artikulua zalantzan jarri duen areto berak bertan behera utzi zituen maiatzean Irungo (Gipuzkoa) Udaltzaingo zerbitzurako hamabi lanposturi ezarritako hizkuntza eskakizunak, euskaraz ez dakitenentzat «diskriminatzaileak» zirelakoan. Ebazpenari helegitea jarria diote Irungo Udalak eta Jaurlaritzak.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Irizpidea duzulako. Giroan zabiltzalako.

Zuk badakizulako.

Albiste gehiago

Baheketa bat, artxiboko irudian. ©Jagoba Manterola / FOKU

Beste 132 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, eta positibotasun baxuak jarraitzen du

Edu Lartzanguren

Bakarrik 12 gaixo gehiago hartu dituzte erietxeetan, eta ZIUetan ingresaturiko pertsonen kopuruak ere jaisten jarraitzen du.

 ©BERRIA

ESKOLATIK EUSKARAN MURGILTZEN

Ion Orzaiz

Euskal Herrian, euskarazko murgiltze ereduan ikasten dute ikasleen erdiek baino gehiagok, eta goranzko joera erakusten dute matrikulazio datuek. Hala ere, aldeak daude herrialde batetik bestera: Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian, gutxiengo batek jotzen du euskarazko hezkuntzara.
Haurrak Gasteizko ikastetxe batean, artxiboko irudian. ©JUANAN RUIZ / FOKU

«Publiko-itunpeko dikotomia» gainditzea proposatu du EH Bilduk

Irati Urdalleta Lete

Hezkuntzaren alorrerako egindako proposamena onartu dute koalizioaren Konferentzia Politikoan. Besteak beste, ikasleen onarpen «irekia, justua eta gardena» egiteko sistema bat diseinatu du

 ©GUILLAUME FAUVEAU

Hiztunak lortzeko modu bakarra

Oihana Teyseyre Koskarat

Murgiltze eredua ezinbestekoa da hizkuntza gutxituen biziberritzerako; hala diote, behintzat, adituek. Nazioartean, Quebecen hasi, eta Europako herrialde zapalduetara zabaldu den eskolatze modua da, lekuan lekuko egoeretara egokituz.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Egin BERRIAlaguna

Irizpidea duzulako. Giroan zabiltzalako.

Zuk badakizulako.

Egin BERRIAlaguna