Albistea entzun

Nobel saria

Sistema konplexuen teorialariei eman diete Fisikako Nobel saria

Syukuro Manaberi, Klaus Hasselmanni eta Giorgio Parisiri eman diete garaikurra. Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpena eta sistema konplexuei buruzko ikerkuntza saritu nahi izan dituzte, tartean, klima larrialdiaren inguruan egina.

Nobel Sarietako epaimahaia, gaur, Stockholmen, sarituen berri ematen.
Nobel Sarietako epaimahaia, gaur, Stockholmen, sarituen berri ematen. Pontus Lundahl / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Berria -

2021eko urriak 5 18:03

Lurreko klimaren modelizazioari egindako ekarpenengatik eman diete garaikurra Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni, aldakortasuna kuantifikatzeko eta berotze globala aurresateko aukera eman dutelako. Giorgio Parisiri, berriz, sistema konplexuen funtzionamenduari buruz egindako aurkikuntzengatik.

Hirurak dira sistema konplexuei buruzko teorialariak: Manaberi japoniarra da, Hasselmanni alemaniarra eta Parisiri italiarra. Fenomeno kaotikoen eta handien inguruan egindako ikerkuntzengatik eta azterketengatik saritu dituzte. Bereziki, klimaren eta gizakien arteko elkarrekintza ulertzeko oinarriak ezarri izan dituzte Syukuro Manaberi eta Klaus Hasselmanni teorikoek. Giorgio Parisi, bestalde, material desordenatuen eta ausazko prozesuen teoriari egindako ekarpenengatik aintzatetsi dute.

Joan den urtean zulo beltzei buruzko hainbat aurkikuntza egin dituzten hiru ikerlariri eman zieten; Roger Penroseri, Reinhard Genzeli eta Andrea Ghezi. Penros ikerlariak jaso zuen sariaren erdia, zulo beltzen eraketa erlatibitatearen teoria orokorraren «iragarpen sendoa» dela aurkitzeagatik. Beste bi ikerlariek sariaren beste erdia konpartitu zuten, «gure galaxiaren erdian» objektu trinko «ezin masiboago bat», zulo beltz bat, aurkitzeagatik.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Pertsona bat COVID-19aren aurkako txertoa jasotzen ©Gorka Rubio/ Foku

Osakidetzak iragarri du 30 urtetik gorakoek hirugarren dosia har dezaketela gaurtik

Berria

Baliteke Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan aste honetan bertan zabaltzea dosi gehigarria 18 urtetik gorakoei ere.

Lanbideren egoitza bat, Bilbon. ©Luis Tejido / EFE

AETek salatu du Lanbideren 585 ikastaroetatik bakarra dela euskarazkoa: euskara ikastaroa

Berria

Gaur Lanbideren webgunean ageri diren 574 ikastaroetan ez dago euskarazkorik. Administrazioan Euskaraz Taldeak Lanbideri eskatu dio «baldintzak» jar ditzala herritarrek halako ikastaroak euskaraz egiteko aukera izan dezaten.

Ostalari bat osasun ziurtagiria egiaztatzen, artxiboko irudian. ©Guillaume Fauveau

Txertaketa agiria onetsi du Frantziako Parlamentuak

Oihana Teyseyre Koskarat

Zenbait diputatuk helegitea ezarri dute Kontseilu Konstituzionalean, eta ostegunean espero da haren erantzuna.

Protokolo berriekin «ikasgela guztiak irekita» ari direla esan du Bildarratzek

Protokolo berriekin «ikasgela guztiak irekita» ari direla esan du Bildarratzek

Arantxa Iraola

Lehengo astean 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituztela esan du: «Egunean seiehun ordezkapen».

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.