Albistea entzun

Memoria historikoa

Gerrilari antifrankistei «bidelapur» deitu die Guardia Zibilak, eta txioa ezabatu du gero

Erakunde militarrak gogorarazi du 1949. urtean txakurrak erabiltzen hasi zirela Pirinioetan erresistentziako kideak jazartzeko. Ez dute zuzenketarik egin, ezta barkamena eskatu ere.

Guardia Zibilak atzo argitaraturiko txioaren irudia.
Guardia Zibilak atzo argitaraturiko txioaren irudia. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2021eko abenduak 13 16:50

Guardia zibil bat, elurturiko mendi batean, irribarrez, bi txakurrekin. Hori erakusten zuen argazkiarekin, hautsak harrotu dituen testu bat argitaratu zuen atzo Guardia Zibilak Twitterren: «1949an txakurrak erabiltzen zituzten postu eta destakamenduak sortu ziren, bidelapurrak era antolatuagoan jazartzeko mugaldeetan».

Bidelapurrak 1949an? Txioak berehala sortu ditu erantzunak, eta horietan azkar nabarmendu dute nortzuk ziren Guardia Zibilak «bidelapur» deitzen dituen horiek.

«Nork gurutzatzen zituen ezkutuan Espainiako mugak 1949. urtean?», galdetu du, esaterako, Ina Robles suhiltzaile bizkaitarrak. Bakearen ekintzaileak salatu du Guardia Zibilak gaur ere harro esatea gerrillari antifrankistak jazartzen zituztela. Borrokalari haiek «bide bazter batean nola bukatzen zuten hurrengo txioan jarriko dute», esan du, ironiaz.

Jonathan Martinez kazetariak, berriz, gogorarazi du 1936ko gerra ostean, herritarren eta gerrillarien arteko lotura egiten zutenek lepoa jokatzen zutela sasian zeudenei lurrin bat eramateko. Borrokalariek oinetakoak bustitzen zituzten horrekin, Guardia Zibilaren txakurrak nahasteko, esan duenez.

Ordu batzuk geroago, txioaren arrastorik ez da ageri Guardia Zibilaren Twitterreko kontuan. Txioa ezabatu egin dutela nabarmendu du Roblesek, «baina ez dute barkamenik eskatu edo zuzenketarik egin. Historia berriz idazten saiatzen ari dira, eta ezin dugu ametitu».

1963an hil zuten azkena

Oraindik ari dira borrokalari haien gorpuzkiak agertzen Euskal Herrian, han eta hemen.

Iazko ekainean maki izandako aita-seme batzuen hezurrak atera zituzten Gazteluberrin (Nafarroa). 1944. urtean hil zituzten. Eta uztailean, Aranzadi zientzia elkarteak eta Nafarroako Gobernuaren Memoriaren Institutuak Imozko Goldaratzen (Nafarroa) frankistek 1940ko hamarkadan hildako bi gerrillariren gorpuzkiak lurpetik atera zituzten. Lekukoen arabera, sasian zebiltzan borrokalari antifrankistak inguruko mendietan babesten ziren. Espainiako armada frankistak inguratu egin zuen taldea, eta haietako batzuk hil. Zenbait hobitan lurperatu zituzten. Beste batek, berriz, ihes egin zuen, zaurituta. Egun batzuen buruan, herritarrek haren gorpua topatu zuten eraso lekutik kilometro batzuetara, eta bertan lurperatu zuten.

Aste honetan bertan argitaratu du BERRIA-k Pirinioetan 1940ko hamarkadan Brigada vasco-pirenaica deituan borrokan arituriko Anjel Lekuona gernikarraren bizitzaren inguruan haren biloba batek eginiko ikerketari buruzko erreportajea: Katalunian aritu zen hura frankisten aurka, eta nazien kontra Frantzian. Hradischko-ko (Txekoslovakia) kontzentrazio esparruan fusilatu zuten gero SSek.

Izan ere, Hegoaldean Guardia Zibilak egiten zuen lana naziek egin zuten Iparraldean, baina Alemanian delitua izango litzateke erresistentziako kideak jazartzen zituztenak goraipatzea. Maki horietako baten inguruko erreportajea egin zuen Miel A. Elustondok iazko abuztuan: Marie-Louise Lasserre Davances. «Makiaren kide izan ninduzun Ospitalepean, presoner Ravensbrücken».

Pirinioetako azken makia Ramon Vila Caracremada katalana izan zen. Anarkista izan zen, CNTko kidea, eta, 1932. urteko langileen protesten harira, kartzelan sartu zuten Manresan (Katalunia). Faxisten matxinadari aurre egiteko, aske utzi zituzten presoak, eta Vilak parte hartu zuen borrokan. 1939an, muga zeharkatu zuen, eta Argeles-sur-Merreko kontzentrazio esparruan sartu zuten. Nazien kontra borrokatu zen II. Mundu Gerran, eta, hura amaitzean, Kataluniara itzuli zen, frankismoaren aurka aritzera. Guardia Zibilak hil zuen, 1963. urtean, segada batean, Rajadellen (Katalunia). Orduan ere, Guardia Zibilak prentsara bidalitako oharrean, gerrillaria «lapur» gisa definitzen zuen.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Onkologikoko pazienteek kezka azaldu dute zentroak «erreferentziazko izaera» galdu duelako

Onkologikoko pazienteek kezka azaldu dute zentroak «erreferentziazko izaera» galdu duelako

Arantxa Iraola

Manifestazio baterako deia egin dute langileekin batera, hilaren 15erako; 'Onkologikoa monografikoa eta bizirik' aldarriak batuta irtengo dira dira kalera guztiak.

San Cristobal de las Casas herriko irudia, Chiapasen, Mexikon. ©Carlos López, EFE

Chiapasen desagertu diren bi euskal herritarrak aurkitzeko laguntza eskatu dute haien familiek

Uxue Rey Gorraiz

Gutxienez hilabete daramate desagerturik, Frantziako Enbaxadak jakinarazi duenez. Bat Donibane Lohizunekoa da; bestea, Ziburukoa.

Grebalari bat, gaur, foru jauregiaren aurreko protestan. ©Monika del Valle / Foku

Bizkaiko zahar etxeetako hiru greba egunen «balorazio positiboa» egin du ELAk

Maite Asensio Lozano

Lan itunaren negoziazioa desblokeatzeko eskatu dute langileek, Bizkaiko Foru Aldundiaren egoitza aurrean egindako protestan. Prest agertu dira greba gehiagora deitzeko.

Erdizko naturgune babestua, artixiboko irudia ©SUSTRAI ERAKUNTZAK

Nafarroako Gobernuari eskatu diote Erdizko meategi proiektua «foru intereseko inbertsio» deklaratzeko

Isabel Jaurena

Navarra Suma, PSN eta Geroa Bai agertu dira ebazpenaren alde, eta EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra aurka.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...