Albistea entzun

Oroimena

Nork salatu zuen Anne Frank? Susmagarri bat identifikatu dute

Sei urteko ikerketa baten ostean, «%85eko ziurtasunez» adierazi dute Arnold van den Bergh notario juduak esan ziela naziei familia non ezkutatzen zen.

Anne Frank 15 urterekin hil zen, Bergen-Belsen kontzentrazio esparruan.
Anne Frank 15 urterekin hil zen, Bergen-Belsen kontzentrazio esparruan. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Edu Lartzanguren -

2022ko urtarrilak 17 16:25

Auzi zaharra da, baina ikertzaileak egiaren bila ari dira oraindik. Hainbat historialarik eta bestelako adituk eginiko ikerketa batek izen-abizenak jarri dizkio Anne Frank egunkari idazle nerabea eta haren familia nazien aurrean salatu zituen pertsonari. Ikerketaren arabera, Arnold van den Bergh notarioak esan zien okupatzaileei non ezkutatzen ziren franktarrak, «ziurrenera, bere familia salbatzeko». Izan ere, salatzailea bera ere judua zen.

Arnold van den Bergh notarioa. Salatzailea izatea leporatu diote ikertzaileek. BERRIA

Bi urte eman zuten Frankek eta haren senideek Amsterdameko zulo batean ezkutatuta. Frankfurtekoak ziren (Alemania), eta 1933. urtean Amsterdamera egin zuten ihes. Baina, naziek Herbehereak okupatu zituztenean, etxe batean ezkutaleku bat sortu zuten, ate bat apalategi batekin estalita. Zortzi pertsona saiatu ziren han bizirik irauten: Anneren gurasoak, haren ahizpa, beste familia bat eta dentista judu bat.

Bi urtez egon ziren han, eta, denbora horretan, neskatilak egunkari bat idatzi zuen, ezkutatuta bizitzea nolakoa zen kontatzeko, besteak beste. Baina, 1944. urtean, norbaitek Gestapori eman zion ezkutalekuaren berri. 1944ko irailean, Auschwitzera bidali zituzten. Bergen-Belsenen hil ziren Anne, ama eta ahizpa. Aitak bakarrik iraun zuen bizirik.

Sei urteko ikerketa

Ikertzaileek teknika modernoak erabili dituzte kasu zaharra argitzeko. Sei urtez aritu dira egia jakiteko lanean. Besteak beste algoritmoak erabili dituzte, pertsonen arteko loturak aztertzeko.

Van den Bergh notarioa ezaguna zen Amasterdameko komunitate juduan. Izan ere, hiriko Batzorde Juduko kidea izan zen; naziek juduen artean antolaturiko erakundea zen hori, euren politikak haiei errazago ezartzeko helburuz sortua. Naziek bertan behera utzi zuten batzordea 1943. urtean, eta kideak kontzentrazio eremuetara bidali zituen.

FBIko ikertzaile batek hartu du parte inkestan: Vince Pankokek. Haren arabera, Berghek okupatzaileen aurrean zituen pribilegioak galdu zituenean, «zer edo zer eman behar zien naziei, bera eta bere emaztea salbu egoteko aurrerantzean ere». Ikertzaileek hiriko fitxategietan aurkitu dutenez, Batzorde Juduko norbaitek juduen ezkutalekuen helbideak eman zizkien alemaniarrei.

Ikertzaileek ondorioztatu dutenez, Anne Franken aita Ottok bazekien Van den Berghek salatu zituela. Izan ere, beste ikertzaile baten agirien artean aurkitu zuten Ottori norbaitek bidalitako ohar anonimo bat, non notarioa seinalatzen zen. Ezaguna zen oharra, baina orain arte ez dute sinesgarritzat jo, teorian 1944. urterako Batzorde Juduko kide guztiak kontzentrazio esparruetan zeudelako. Ikertzaileek orain aurkitu dutenez, Bergh ez zuten deportatu, eta Amsterdamen jarraitu zuen, bizimodu normala egiten.

Pankokek onartu du Van den Berghen aurkako frogak ez direla zuzenak, besteak beste inork ez dakielako oraindik nork bidali zion oharra Otto Franki. «Halere, gure teoriak %85eko aukera du zuzena izateko».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Fernandez, azaroan, La Plata hirian egindako ekitaldi batean. ©DEMIAN ALDAY / EFE

Cristina Fernandezi sei urteko kartzela zigorra ezarri dio auzitegi batek

Mikel Elkoroberezibar Beloki

Ustelkeria leporatu diote, eta inhabilitazioa ezarri. Foruduna denez, Argentinako presidenteordeak babesa izango du 2023ko udaberrira arte

Raphael Warnock hautagai demokrata bart, bozak irabazi ostean. ©JIM LO SCALZO / EFE

Senatuan gehiengoa handitu du Alderdi Demokratak, Georgian irabazita

Berria

Raphael Warnock demokrata nagusitu zaio Herschel Walkar errepublikanoari, eta demokratek ez dute beharko Kamala Harrisen botoa berdinketak hausteko.

Errusiako armadako tanke batzuk ariketa militarrak egiten Rostov eskualdean, iazko urtarrilaren amaieran. ©EFE

Neguak gerrari eragingo dio

Igor Susaeta

Elurrak, hotzak eta eguzki orduen urriak baldintzatuko dituzte guda zelaiko mugimenduak eta horien ondorioz sortutako abaguneei eman beharreko erantzunak.
Alemaniako Polizia, Berlinen, sarekadan. / ©FILIP SINGER, EFE

Eskuin muturreko 22 pertsona atxilotu dituzte Alemanian, erakunde terrorista bateko kide izatea leporatuta

Jon Ordoñez Garmendia

Estatu kolpe bat prestatzen ari zirela jakinarazi du Fiskaltzak. Alemaniako Parlamentua hartzeko asmoa zuten, eta, horien artean, militar ohiak daude. Horiez gain, beste hiru jarraitzaile ere atxilotu dituzte.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...