Albistea entzun

Literatura

Arantxa Urretabizkaiak ‘Azken etxea’ nobela plazaratu du

Zaharrak dira liburuko pertsonaia guztiak, baina «aitona-amona maitagarriak izatetik urruti» daudenak, idazlearen hitzetan. Haren bosgarren eleberria da, eta Pamielarekin eman du argitara.

Arantxa Urretabizkaia idazlea, 'Azken etxea' nobela eskuetan duela, Donostiako Udal Liburutegi Nagusiaren atarian.
Arantxa Urretabizkaia idazlea, 'Azken etxea' nobela eskuetan duela, Donostiako Udal Liburutegi Nagusiaren atarian. Andoni Canellada / Foku Tamaina handiagoan ikusi

Ainhoa Sarasola -

2022ko apirilak 21 11:19

Bost urte joan dira Arantxa Urretabizkaiak bere aurreko liburua, Bidean ikasia eman zuenetik. Sarritan, liburu bat amaitzean, hurrengoari nondik heldu jakin ohi duela azaldu du idazleak. «Kasu honetan ez da horrela gertatu. Lehenengo bi urteetan ez zetorkidan kontatu nahi nuen ezer, gutxienez bi urtez han buru-belarri egoteko modukorik ez. Gauza da halako batean txinparta bat sortu zela». Lagun bati beste lagun baten berri ba ote zuen galdetu zion halako batean, eta hark kontatu zion «azken etxearen bila buru-belarri» zebilela hura. «Eta prast, horrek su txiki bat piztu zuen barruan. Hari horri tira eginda atera da Azken etxea». Pamiela argitaletxearekin plazaratu du idazleak bere bosgarren eleberria dena.

Izenburuak iradokitzen duen moduan, bizitzaren azken urteak pasatzeko etxe baten bila dabil liburuko protagonista. Hendaia aldeko etxe bat begiz jo du, eta hura lortzen tematuko da. «Ez du bizimodu arrunta eraman, eta ez da arrunta izango helburu hori lortzeko ahaleginetan egingo duen bidea», aurreratu du idazleak.

Beste pertsonaia batzuk ere badira istorioan, eta ia denak zaharrak direla azaldu du. «Baina ez ohiko zaharrak; aitona-amona maitagarri edo entrañableak izatetik oso urruti daude», zehaztu du. Bizimodu arrunta izan ez duten gizon eta emakumeak dira, haren hitzetan, «eta modu desberdinetan» egiten diote aurre zahartzaroari. «Izan ere, badirudi zahartzaroak berdintzen gaituela, baina zahar guztiak ez gara berdinak, gazte guztiak berdinak ez diren bezalaxe, eta hauek ez dira aitona-amona tradizionalak».

Ez du haiei buruz xehetasun askorik eman, istorioaren «intriga puntua» ez zapuzteko. Edonola ere, egileak uste du idazle batek ez dakiela zer egin duen, baizik eta zer egin nahi izan duen, eta ikuspegi horretatik mintzatu da bere lanaz. «Orain arte dozena bat irakurle ez zituen izango, eta horrek esan nahi du oraindik egin dudanari buruz oso azaleko iritzia daukadala. Pello Eltzaburuk [Pamielako editorea] esan zidan thriller krepuskular bat egin nuela. Agian arrazoi du, baina nik egin dudanari buruz dakidana da, batetik, fikziozko liburua dela, ez duela ezer autobiografiatik. Nik ez nuke pertsonaia hauen bidea hartuko, eta ez nago seguru haien adiskidea izango nintzatekeen ere».

Estiloari dagokionean, xehetasun bat aipatu du idazleak: «Liburuak ez dakar elkarrizketarik, edo elkarrizketak destilatu egin ditut; erabili ditut ahozko hizkeran erabiltzen ditugun bezala». Hautu hori egitea «negozio txarra» dela aspalditik dakiela gehitu du; liburu saltzaile batek azaldu ziola jende ugarik, liburu bat ireki eta «marratxo batekin hasten diren esaldiak ikusten ez baditu», bertan uzten duela. «Baina tira, ez gaude negoziotan ibiltzeko ere literaturan. Askotan esan dut: niretzat literatura da askatasunaren esparrua, nahi dudana egiten dut, ateratzen zaidana».

Kontatzeko modu berriak

Iratxe Retolaza irakasle eta literaturan adituak sakonki ezagutzen du Urretabizkaiaren ibilbidea, eta bera arduratu da liburu berriaren edizioaz. Gogora ekarri du idazleak, bere ibilbidearen azken urteotan, narraziogintzan «lekukotzatik, pentsamendutik eta kronikatik hurbilago egon diren hainbat bide» landu dituela batez ere, eta oraingoan berriro heldu diola nobelari. Lan berrian, haren literaturan askotan errepikatzen diren gai, motibo eta ikuspegiak topatu dituela azaldu du. «Adibidez, giza harremanen ikuspegi berezi bat lantzen da; horiek izaten dira narraziogintzaren ardatz nagusiak, baina horiek ere lotzen dira pertsonaiek dituzten bizi ibilbideekin, eta bizi ibilbide horietan leku nahiko garrantzitsua izaten dute bizi hautuek, erabaki txikiak hartzeak pertsonengan eta nortasunengan duen eraginak».

Horrez gain, «besteen begiradek eta besteen ahotsek nortasunengan nolako eraginak izaten dituzten» ohiko ardatz bat izaten da Urretabizkaiaren narraziogintzan, Retolazaren hitzetan. «Unibertso literario horren oihartzunak etengabeak dira nobela honetan, baina irakurle bezala nire inpresioa izan da koska bat haratago joan dela, batez ere unibertso literario horretako gai errekurrente horiek kontatzeko beste arkitektura bati egin diolako bide; aurreko nobeletan ibili ez zituen kontatzeko era batzuetara egin du jauzi, eta hori beti da poztekoa, ezagutzen duzun unibertso literario batean ikusten duzulako beste tonu bat, beste ahots bat, eta nik behintzat nobela honetan hori ere topatu dut».

Arkitektura horren osagaietako batzuk aipatu ditu Retolazak, tartean, idazleak hainbat pertsonaiaren ikuspegitik kontatu duela istorioa. Eta ikuspegi ugari horiek jorratzeko, nobelak zerbait «berezia» duela iritzi dio: «Jakin-mina pizteko gaitasun handia du, eta jakin-min hori lotuta doa pertsonaien nortasunekin; oso ondo dago dosifikatua informazioa, eta, beraz, irakurleak une oro sortzen ditu hainbat galdera pertsonaien nortasunen, bizi ibilbideen, hautuen inguruan. Hala, intrigarako eremu txiki bat sortzen da, baina intriga horren galdera guztiak dira pertsonaien nortasunaren eta ibilbideen ingurukoak. Hori bada kontatzeko modu berri bat».

Asko edo gutxi, lanak irakurlerik izango duela ziur da idazlea. «Eta izango ditu batez ere irakurle antolatuak. Nire belaunaldikoak hasi ginenean ez genuen apenas irakurlerik, idazleak gehiago ginen ia irakurleak baino. Orain, irakurleak ditugu, eta antolatuak, eta iruditzen zait irakurle taldeen fenomenoa dela gure literaturari azken hamarraldietan gertatu zaion gauzarik hoberenetakoa».

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

<b>Finala.</b> 2017ko Bertsolari Txapelketa Nagusiko finala, BECen. ©A. LOIOLA / FOKU

Txapelketa: zauri edo ukendu

Miren Mujika Telleria

Bilboko Bizkaia pilotalekua izango du azken geltoki Txapelketa Nagusiaren trenak. Ibilbide gorabeheratsua eginda, gaur helduko da hara. Kolpea edo poza izango da gaurko saioa bertsolarientzat, gaur erabakiko baita zein zortzi bertsolari arituko diren Nafarroa Arenako oholtzan.
Jon Sarasua idazlea, atzo, Donostian, <em>Harizko zubiak</em> liburuaren aurkezpenean. ©GORKA RUBIO / FOKU

Hizkuntza lankidetzaren kontrabandoa

Jone Bastida Alzuru

Jon Sarasuak Haitira, Pernambucora, Mexikora eta Tangerrera egindako bidaietako esperientziak eta gogoetak jaso ditu liburu batean: 'Harizko zubiak'. Pamielak atera du

Iñigo Etxezarreta abeslaria <em>Guretzat</em> diskoaren aurkezpenean, atzo, Bilboko Kafe Antzokian. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Rockero izandakoen runbak

Olatz Silva Rodrigo

ETS taldeak 'Guretzat' diskoa kaleratu du. Ska eta rock doinuak alde batera utzi, eta beste hainbat musika estilo uztartu dituzte

Gartxot komikigileak sortutako <em>Barruan</em> komikiko irudietako bat. ©GARTXOT / ATARAMIÑE

Kartzelak kolpatutako literatura bat

Iñigo Astiz

2002tik 2017ra bitartean kaleratutako liburu kolektiboetako testu hautaketa bat, Jose Mari Sagardui 'Gatza'-ren memoria liburu bat, eta Gartxoten 'Barruan' komikia kaleratu ditu Ataramiñek

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...