Albistea entzun

BOLIVIA - TXILE

Boliviak esan du Hagako epaiak Silala ibaiko ubide artifizialak eraisteko aukera emango diola

Nazioarteko Justizia Auzitegiak ebatzi du Silala ibaia «nazioartekoa» dela, eta Txileri eta Boliviari eskatu die elkarren arteko elkarrizketak «etengabekoak» izateko. Santiagok ez dio kalte ordainik eman beharko La Pazi.

Boliviar bat Silala ibaitik ura hartzen, Txileko mugatik gertu.
Boliviar bat Silala ibaitik ura hartzen, Txileko mugatik gertu. MARTIN ALIPAZ / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Mikel O. Iribar -

2022ko abenduak 2

Boliviako presidente Luis Arcek nabarmendu duenez, Nazioarteko Justizia Auzitegiak Silala ibaiko aferari buruz atzo emandako epaiak bide emango dio Txileko ubide artifizialak desegiteari. «Justiziak berretsi egiten ditu Silalako uretan ditugun eskubideak eta kanal artifizialak eraisteko subiranotasuna», esan du Arcek. Haren hitzetan, «ikerketa zientifikoen lanari eta aldebiko harremanei esker» konpondu dute «herri senide batekin izandako eztabaida», eta erantsi du «herrien onurarako lan egiten jarraituko» dutela. Hagako epaiak, hein batean, Latinoamerikako bi estatuen arteko urak baretu ditu. Silalak Boliviako Potosi departamenduan du iturburua, eta muga zeharkatzen du Atacamako basamorturantz, Lur planetako eskualderik idorrenetako baterantz, Txileko beste ubide batean itsasoratzeraino.

Nazio Batuen Erakundeko organo judizial nagusiak atzo ebatzi zuenez, «ez dago zalantzarik» Silala ibaia «nazioartekoa» dela, bi herrialdeetako administrazioek onartu duten gisan. Halaber, berretsi du Boliviak bere lurraldean dituen azpiegiturak «mantentzeko edo kentzeko eskubidea» duela. Hori bai, Nazioarteko Justizia Auzitegiko presidente Joan Donoghue epaileak bi estatuetako gobernuei eskatu die elkarren arteko elkarrizketak «etengabekoak» izateko, Silalako uren eskubideak eta babesa bermatzeko, ABI agentziak jasotakoaren arabera.

Auzitegiko magistratuak ez du herrialde baten aldeko edo aurkako epairik eman, baina atzera bota du Txilek Boliviaren aurka aurkeztutako auzi eskea. Izan ere, Santiagok La Pazi leporatu zion uraren erabileraren betebeharrak ustez ez betetzea. Era berean, Hagak ez du onartu Boliviaren beste auzi eske bat. Adierazi duenez, Txilek uraren «bidezko eta zentzuzko erabilera egiteko eskubidea» du, herrialdeak baliabide hidrikoak «behar bezala» erabiltzen dituelako. Horiek horrela, Santiagok ez dio kalte ordainik eman beharko La Pazi.

Ebazpenaren berri izan ostean, Txileko presidente Gabriel Boricek esan du epaia «sendoa, oinarria duena eta kategorikoa» dela, eta auzitegiaren erabakia txalotu du. Aldiz, azpimarratu du Santiagok «elkarlanean jarraitzeko borondatea» duela: «Bolivia bizilagun garrantzitsua da Txilerentzat».

Boliviako Senatuko presidente Andronico Rodriguezek, berriz, azaldu duenez, Txilek urak modu artifizialean bideratu zituela onartu ostean, La Pazek ubideak «bere horretan mantentzeko edo desegiteko erabaki subiranoa» izango du. Hori bai, zehaztu du erabakia ez dutela «berehala» hartuko. Gisa horretara, herrialdeko talde juridikoko bozeramaile Sebastian Michelek iritzi dio Txileko agintariekin solastatzea «beharrezkoa» dela; zehazki, datorren urteko urtarrilean bilera bat egitea proposatu du, ABI Boliviako berri agentziak jakitera eman duenez.

Morales, kritiko

Hagako ebazpenak baretu egin du nolabait 2016an bi herrialdeen artean areagotutako tentsioa, Silala ibaiko aferaren harira. Zehazki, urte hartan, Evo Morales presidente ohiak (2006-2019) mehatxu egin zion Txileri auzitara eramango zuela, Altiplanoako urak «lapurtzeagatik». Akusazio horri erantzunez, Txileko orduko presidente Michelle Bacheletek (2014-2018) auzi eske bat aurkeztu zuen 2018an.

Bada, Hagak emandako epaiari erantzun dio Moralesek, eta Txilek izan duen erreakzioa kritikatu du, Santiagok «garaipentzat» hartu baitu. «Nazioarteko Justizia Auzitegiak errefusatu egin ditu Txilek Silalako urak erabiltzeagatik dituen bost asmoak, eta onartu egin du Boliviak baliabide natural horren gainean duen subiranotasuna eta haren kanalizazioa. Halere, Heraldo Muñoz Txileko kantziler ohiak garaipenaz hitz egin du», adierazi du Boliviako agintari ohiak.

Moralesek Muñozi leporatu dio «azpijokoan» aritzea «etekin politikoa ateratzeko», eta gogorarazi du auzitegiak Boliviaren subiranotasuna onartzen duela: «Txilek, aldiz, ez du eskubiderik lortu». Nabarmendu duenez, Nazioarteko Justizia Auzitegiak ere uraren erabilera «zuzena eta arrazoizkoa» zehazten du, bi herrialdeen arteko etengabeko lankidetzaren esparruan. «Silalako uren gaineko gure subiranotasuna aitortzen duen epai hau estatu politika baten emaitza da», aitortu du.

Bi herrialdeen arteko gatazka 1879an hasi zen, Boliviak Ozeano Barerako irteera galdu zuenean, Txileren aurkako gerra galdu ostean. Guda hori 1904an sinatutako itunari esker amaitu zuten; hitzarmen horren bitartez, Boliviak eskubidea lortu zuen ozeano horretako portuetatik aske igarotzeko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Ponsati Generalitateko kontseilari ohia, Puigdemont presidente ohia, Puig kontseilari ohia eta Boye abokatua, atzo, Bruselan. ©LEO RODRIGUEZ / EFE

Erbesteratu katalanak Espainiaratzea baztertzeko irizpideak, zehaztuta

Gorka Berasategi Otamendi

EBko Justizia Auzitegiak ebatzi du Belgikak Espainiako justiziaren «gabezia sistemiko bat» frogatu behar duela haren euroagindu bat baztertzeko. Ez da guztiz lerratu, ez independentistekin, ez Llarenarekin
AEBetako gerra abioi batzuk, Ozeano Atlantikoko hegazkinontzi batean. ©STEPHANIE LECOCQ / EFE

Ukrainara gerra abioiak bidaltzearen aurka agertu da, oro har, Mendebaldea

Igor Susaeta

Borrokarako hegazkinak Kievi entregatzea aztergai dute, baina aliatuek ez dute jarrera bateraturik. AEBek eta Berlinek ezetz esan dute
Carles Puigdemont (erdian) Luxenburgoko auzitegiaren epaia baloratzen, gaur, Europako Parlamentuan, inguruan Clara Ponsati, Gonzalo Boye, Lluis Puig eta Toni Comin dituela. ©Berria

Erbesteratu katalanek ezingo dituzte Belgikaren argudioak erabili Llarenaren euroaginduak baztertzeko

Gorka Berasategi Otamendi

Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak ebatzi duenez, batasuneko estatu kide batek ezin dio uko egin beste kide baten euroagindu bati, frogatu ezean azken horrek sistematikoki urratzen dituela eskubideak.

AEBetako F-16 hegazkin batzuk ariketa militarrak egiten Hego Korean ©EFE

Ukrainara gerra abioiak bidaltzearen aurka agertu da, oro har, Mendebaldea

Igor Susaeta

Auzia mahai gainean dago, baina Mendebaldeak ez du jarrera bateraturik. Macronen arabera, hainbat aldagai hartu beharko lirateke kontuan borrokarako hegazkinak entregatzeko.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.