Albistea entzun

MunDUA

140 lagun hil dira Txinan uigurren protestetan

Xinjiang eskualdean izan dira borrokak uigur eta han etnien artean, Txinako ipar-mendebaldean. Uigurrek independentzia eskatzen dute, eta Poliziaren jokabidearen aurka oldartu dira.

Berria -

2009ko uztailak 6
Gutxienez 140 pertsona hil dira Txinan uigurren Xinjiang eskualdean -Txinako ipar-mendebaldea- egindako protestetan. 800 lagun pasa zauritu egin dira eta Txinako Poliziak beste ehunka atxilotu egin ditu, iturri ofizialen arabera. Poliziek dio 261 ibilgailu erre dituztela uigurrek, eta 203 saltoki eta hamalau etxebizitza suntsitu dituztela. Uigurrek atzo hasi zituzten ekimenak; euren arabera, "modu baketsuan". Urumqi hirian izan dira protestak, eta medikuek jakinarazi dute hildakoen artean uigur eta han etnietako kideak daudela. Han da Txinako etnia nagusia. Xinjiang eskualdean, ordea, erdiak uigurrak dira -hogei milioi lagunetik bederatzi-, eta independentzia eskatzen dute. Txinako Poliziak aurten ere hainbat uigur hil ditu, eta jokabide horren aurka oldartu egin dira. =bHistoria=b Txinak ez ditu betetzen uigurren herri eskubideak, kulturari lotutakoetatik hasita. Uigurrak turkiarren jatorri berekoak dira. Ekialdeko otomandar inperiotik, baina, 774. urtean askatu ziren, eta lurralde zabalagoetara hedatu ziren 840. urtean. Ekialdeko Turkestan -gaurko Xinjiang- eta Gansu erresumak sortu zituzten handik gutxira. Txinak geroago hartu zituen menpean. Mantxuen dinastia jabetu zen uigurren lurraldeez 1759an. Matxinadak, baina, berehala hasi zituzten uigurrek; horietatik luzeena 1864. eta 1877. urteen artekoa izan zen. Ekialdeko Turkestan eskuratzeko saioak egin zituen 1881 eta 1884an Errusiako inperioak. Txinak egitasmo horiei aurre egiteko eskualde berria eratu zuen: Xinjiang -Lurralde berria- . Txinako Quing dinastia 1911n hondoratu zen. Xinjiang independentziarako bidean jarri zen. Gobernu autonomoa hogei bat urte lehenago lortu zuten, baina 1933. urtean errepublika aldarrikatu zuten: Ekialdeko Turkestango Errepublika. Sobiet Batasunak indarrez galarazi zituen uigurren askatasun asmoak. Txinako gerra zibilean (1944-1949), berriz, uigurrek erkidego autonomo bat aldarrikatu zuten Yininen -Kuomintang gobernu nazionalistaren oniritzia izan zuten-. Komunistek 1949an boterea eskuratu zutenetik, uigurren aurkako jazarpenak ez du etenik izan. Matxinadak egin dituzte uigurrek, 1954 eta 1997. urteetan bereziki. Uigurrak musulmanak dira, eta 2001eko irailaren 11ko erasoak aitzakiatzat hartu zituzten uigurren askatasun asmoak terrorismoaren kontrako borrokarekin nahasteko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Letoniako armadako soldadu bat, Bielorrusiarekiko mugan, burdin harizko hesi labanaduna altxatzen. ©VALDA KALNINA / EFE

Zigor gehiago Bielorrusiari

Gorka Berasategi Otamendi

Bruselak Lukaxenkoren gobernuaren kontrako neurri «murriztaileagoak» hartuko ditu, migratzaileei EBrako bidea errazteagatik. Mugetan hesiak finantzatzearen aurka mintzatu da Von der Leyen
 ©Maialen Andres, FOKU

“Gure taldearen gisakoek alde egitea nahi du Greziako Gobernuak"

Maria Ortega Zubiate, Gipuzkoako Hitza

Elkarte gastronomikoetako lapiko eta zartaginen artean hasi zen sukaldean Garcia Amiano; gaur egun, Europara sartzeko zain dauden milaka iheslariri ematen die jaten. Gastronomia bokaziotik militantziara eramanez egin du ibilbide luzea.

Gazte batzuk koronabirus proba egiteko zain, Moskun. ©MAXIM SHIPENKOV / EFE

Egunean mila hildakotik gora eragiten ari da COVID-19a Errusian

Arantxa Elizegi Egilegor

Moskun, oinarrizkoak ez diren zerbitzuak ixteko agindu dute azaroaren 7ra bitartean. Erresuma Batuan beste 40.000 kasu baino gehiago zenbatu dituzte hamargarren egunez
Guantanamoko atxilotze gunearen aurkako protesta bat, 2019an. ©EFE

AEBetako epaile batek ebatzi du preso bat legez kanpo dutela Guantanamon

Igor Susaeta

Asadullah Haroon Gul afganiarrak hamalau urte daramatza preso gune horretan. Magistratu federal batek defentsaren 'habeas corpus'-a onartu du

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.