Albistea entzun
Emakumeen aurkako indarkeriari ez
Emakumeen aurkako indarkeriari ez

Arkeologia

Duela 23.000 urtekoak dira Askondoko koban aurkitutako zaldi irudiak

Euskal Herriko Paleolito garaiko aztarnategi garrantzitsuenetariko bat da Mañarian aurkitutakoa (Bizkaia), Arkeologoen hitzetan. Zaldi irudiez gain, esku baten irudia eta Europako kobazuloko azken hartzetariko batzuen aztarnak ere topatu dituzte.

Askondoko zaldi irudiak. /
Askondoko zaldi irudiak. / Bizkaiko Foru Aldundia Tamaina handiagoan ikusi

Iñigo Astiz -

2013ko maiatzak 10 16:26

Sorpresaz hartu zuten aurkikuntza Diego Garate eta Joseba Rios arkeologoek. Emozio handiz ere bai. Suntsitutzat jotzen zen Askondoko kobako aztarnategia eta, beraz, ez zuten askorik espero bertan. Baina handia izan zen ezustea. Euskal Herriko paleolito garaiko horma irudi aztarnategi garrantzitsuenetariko bat topatu dute.

2011n sartu ziren lehenegoz, eta sarreran bertan aurkitu zuten lehen ezustea: zaldi buru batzuk. "Harridura ikaragarria izan zen, ia ezinezkoa zen Askondokoaren moduko koba batean halako kalitateko eta aintzinatasuneko margolanik mantentzea".

Bi urteko ikerketa lanaren ostean, azterketa osoaren ondorioak aurkeztu dituzte orain. Eta lehen mailakoa dira bildu dituzten aztarnak. Horma irudiak nabarmendu dituzte. 35 figura orotara: hainbat lerro eta irudi geometriko, neurri handiko 9 zaldi, zehaztu gabeko animalia bat, eta baita gizaki baten esku baten irudia ere. Arkeologoek egindako datazioaren arabera, 23.000 bat urte badituzte irudi horiek, eta gravettiar arokoak dira. Euskal Herrian orain arte aurkitutako zaharrenetariko batzuk.

Gutxi dira gurean halako piezak dituzten aztarnategiak, Garate eta Riosen hitzetan, eta handia da horregatik Askonodoko kobaren garrantzia. Ez soilik margolanengatik, baina margolanengatik, batez ere. Irudien datazioa ezin izan dute zuzenean egin, baina horman sarturik aurkitutako animalia hezur batek lagundu ditu datazio erlatiboa egiten. C-14 frogak egin dizkiote hezurrari, eta orain 23.8000 urtekoa dela zehaztu ahal izan dute. Eta irudien ikerketa estilistikoarekin bat egiten du datazio horrek. Horregatik ondorioztatu ahal izan dute margolanak ere garaitsukoak direla. Haien estiloagatik, eta haiekin batera aurkitutako hezur horri esker. Zaldien neurria ere nabarmendu dute ikerlariek, bi metro luze badirelako haietariko batzuk.

Neandertalak eta hartzak

Ez dituzte margolanak soilik aurkitu, ordea. Koba barruan egindako indusketetan, orain 60.000 urte, Neanderhalak leize barruan izan zirela ere ondorioztatu dute, bertan aurkitu dituzten harriz egindako erremintei esker. Geruzaz geruza ikertu dute lurra zenbait gunetan, garaiz garaiz, eta kobak azken 60.000 urteetan izandako okupazioaren errejistro bat ere egin ahal izan dute horri esker. Silexez egindako erremintak aurkitu dituzte, hezurrez sortutako tresnak, eta baita orain 3.300 urte inguruko hildakoen arrastoak ere. Brontze Aroan leizea hilobi gisa erabili baitzuten inguru harteko biztanleek. Garaiz garai izan diren klima aldaketak ere aztertu ahalko dira, gainera, geruzaz geruza aurkitutako intsektu eta animalien arrastoei esker.

Hartz hezur batzuk ere aurkitu dituzte koban, eta aztarna horien garrantzia azpimarratu du Rios arkeologoak. Oso ohikoa zen haitzuloko hartza Euskal Herrian, eta Europa osoan, baina desagertu egin zen orain 25.000 bat urte. Eta hain zuzen ere garai horretakoak dira Mañarian aurkitu dituzten  hezurrak. Eta datazio horrek bilakatzen ditu garrantzitsu. "Europako kobazulo hartzen aztarnarik berrienak dira hauek", azaldu du arkeologoak. "Horrek ezinbesteko erreferentzia bilakatuko du Askondo, hartz horien inguruan lan egin nahi duten ikerlarientzat".

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

 ©Bertsozale Elkartea

Nerea Ibarzabal irabazle Baionan

Olatz Enzunza Mallona

671,5 puntu lortu ditu Ibarzabalek, eta bigarren egin du Sustrai Colinak, 668 puntu eskuratuta. Ondotik geratu dira, hurrenez hurren, Beñat Gaztelumendi, Julio Soto, Unai Agirre eta Eñaut Martikorena.

<b>Amurrioko saioa.</b> Joan den larunbateko saioa, Amurrioko Bañueta kiroldegian. ©GARI GARAIALDE

Iristen aurren, eta joaten azken

Miren Mujika Telleria

Baionan jokatuko da gaur Bertsolari Txapelketa Nagusiko bigarren itzuliko bigarren saioa. Ohi bezala, 17:00etan hasiko da. Aulki, soinu eta foku; pronto izango dira den-denak ordurako. Bertsozale Elkarteko ekoizpen taldeak du horren ardura. Zein da, baina, horren atzean dagoen inurri lana?
Indar Trabesen lehen kontzertua fikzioan irudikatzen, herenegun, Mutrikuko Venezia diskotekan. ©JON URBE / FOKU

Itoiz taldearen lehen printzak

Jone Bastida Alzuru

Doxa ekoiztetxea eta Larraitz Zuazo zuzendaria Itoiz taldeari buruzko pelikula bat prestatzen ari dira, dokumentalaren eta fikzioaren artean mugitzen dena. Mutrikun izan dira filmatzen.

Ekoetxea Urdaibaik hizkuntza indigenen erakusketa bat jarri du ikusgai. ©Monika del Valle / Foku

Hizkuntza jasangarriak

Amaia Igartua Aristondo - Bizkaiko Hitza

Busturiko Urdaibaiko Ekoetxeak erakusketa batean bildu ditu 11 hizkuntzatan emandako testu batzuk eta haien euskarazko itzulpenak: 'Hizkuntza indigenak, Ama Lurra zaintzen'. Abenduaren 18ra bitartean bisitatu ahalko da.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.