Albistea entzun

HIZKUNTZA

Hamar biztanletik seik baino gehiagok euskara ezagueraren bat dute Gipuzkoa, Bizkai eta Araban

15.000 euskaldun gehiago zeuden 2011n, 2006ko datuen aldean.

Berria -

2013ko uztailak 18

Bi urte edo gehiagoko biztanleen %62,8k euskara ezagueraren bat zuten 2011n: Eustat Euskal Estatistika Erakundearen datuen arabera, %3,3 igo da kopuru hori, 2006. urtearekin alderatuta. Euskararen ezagutza maila kontuan hartuta, bi talde bereizi ditu Eustatek: euskaldunak (euskara ulertu eta euskaraz hitz egiten dutenak) eta ia euskaldunak (ulermen maila ona edo ertaina izan arren, hitz egiteko zailtasuna dutenak). Euskaldunak 790.000 lagun lirateke, eta ia euskaldunak 542.000. 2006ko datuekin alderatuta, 14.400 euskaldun gehiago zeuden 2011n, eta 82.600 ia euskaldun gehiago.

2011n, Gipuzkoa zen euskaldun gehien zuen lurraldea (%53), gero etorriko lirateke Bizkaia (%31,2) eta Araba (%23,9). Ia euskaldunei dagokienez ere, lurraldeen hurrenkera bera da: Gipuzkoan lau pertsonatik hiruk dute euskara ezagueraren bat, bostetik hiruk Bizkaian, ta bitik batek Araban. Datu horiek 2006koekin alderatuz gero, Bizkaia da euskaldunen eta ia euskaldunen kopuruan igoerarik handiena izan duena (%3,9), jarraian Gipuzkoa (%2,6) eta Araba (%2,3).

Euskararen ezagueraren homogeneizazioa eta hedapena

Jaiotza, heriotza, mugikortasun geografikoak eta euskara irakaskuntzan txertatu izanak homogeneizatu eta hedatu egin dute euskararen ezaguera. Jaiotza eta heriotzen ondorioz, euskaldunen ehuneko murriztu egin da euskalde eta udalerri batzuetan, hil direnen hizkuntza gaitasuna handiagoa zelako. Horrez gain, 2006 eta 2011 artean erregistratu diren joan-etorri geografikoen eraginez (kanpo immigrazioa eta hiru lurraldeetako udalerrien arteko egoitza aldaketak) euskararen ezaguera homogeneizatu egin da Gipuzkoa, Bizkai eta Araban. Horrek, baina, alderantzizkoak diren bi ondorio ditu: batetik, euskararen maila igotzea ahalbidetu duela horren euskaldunak ez ziren udalerrietan, eta aurkakoa gertatu da euskara maila altuena zuten udalerrietan. Hizkuntza mugikortasunak —euskara irakaskuntza arautuan edo euskarazko berariazko hezkuntzan ikasi izanaren ondorioz— pertsonen hizkuntza gaitasuna handitu du, euskara ia zerotik edo hasierako mailatik ikasten hasi arren.

Euskaldun gehien dituzten lau eskualdeak Bilbo Handia (205.000), Donostia (139.000), Arabako Lautada (57.000) eta Urola Kosta (55.000) dira. Eustatek adierazi duenez, baina, hainbat desberdintasun hauteman ditu eskualdeen bilakaeran: Gipuzkoa, Bizkai eta Araba osatzen duten hogei eskualdeetatik erdietan handitu egin da euskaldunen ehunekoa, 2006az geroztik. Igoeraren datu deigarrienak Arabakoak dira: igoerarik handiena euskararen presentzia txikia duten eskualdeetan gertatu baita: Arabako Mendialdean (%3,1), Kantauri arabarrean (%2,1) eta Gorbeialdean (%1,8). Era berean, euskaldunen ehuneko murriztu den eskualdeen artean, Makina-Ondarroa (%2,1) eta Arabako Lautada (%1,8) gailentzen dira; gainerakoetan, murrizketa ehuneko bat baino txikiagoa izan da.

Donostia, euskaldunen ehunekoak gora egin duen hiriburu bakarra

Donostia da euskaldunen eta ia euskaldunen ehunekoa handitu den hiriburu bakarra, 0,2 eta 2 puntu, hurrenez hurren. Gasteizen, euskaldunen ehunekoa 2,2 puntu txikiagotu da, eta ia euskaldunen ehunekoa handitu (3,4). Bilbo, berriz, bi horien artean legoke: euskaldunen kopuruak behera egin du (1,3 puntu) eta ia euskaldunenak gora (4,3).

Zazpi biztanletik batek euskaraz bakarrik hitz egiten du etxean Gipuzkoa, Bizkai eta Araban. Gipuzkoa gailentzen da hiruen artean, lautik batek egin baitu euskaraz bakarrik. Ama hizkuntza bata edo beste izan, datuak aldatzen dira: Gipuzkoan lautik hiruk dute euskara ama hizkuntza; Bizkaian biztanleriaren %13ak du euskara ama hizkuntza, eta Araban, berriz, %4k. Bizkaian %9k egiten du euskaraz etxean, eta %3k Araban.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Maria Jauregi ETAk hildako Juan Mari Jauregiren alaba eta Irati Goikoetxea idazlea ©Andoni Canellada, FOKU

Oihanaren minak hezurmamitzen

Jon O. Urain

Indarkeriaren arrastoa, hark eragindako oinazea, bere larruan nozitu du Maria Jauregik. Errealitate hori ezagun du Irati Goikoetxeak ere, eta literaturaren bidez plazaratu ditu ETAren biktima baten saminak eta prozesuak. Garai eta giro bertsuan haziak eta heziak, biak mintzo dira biolentziaz, sufrimenduaz, biktimen rolaz, memoriaz eta hura belaunaldi berriei transmititzeko beharraz.

Etxeraten ekarretaratzea, gaur, Donostian. ©Andoni Canellada / Foku

Etxeratek euskal preso askok kalean egon beharko luketeela gogorarazi du

Paulo Ostolaza

Euskal Herriko hamazazpi hondartzetan elkartu dira. Patricia Velez bozeramaileak esan du ezagutarazi egin behar dela «oraindik jende askok ez dakien errealitatea».

Guardia Zibilaren kontrol bat, artxiboko irudi batean. ©Marcial Guillén / EFE

Beste lagun bat atxilotu dute Zornotzako erasoarekin lotuta, hamargarrena

Berria

Medina de Pomarren (Espainia) atxilotu du Guardia ZIbilak, baina jada Ertzaintzaren ardurapean utzi du. Atzo atxilotu zutena espetxeratu egin dute behin-behinean.

Anbulantzia bat, Iruñeko ospitale baten aurrean. ©Iñigo Uriz / Foku

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.