Saturrarango drama entzungai dute gaur Madrilgo kontsulatuan

Saturrarango kartzelan preso egon zen andre baten bilobak salaketa egingo du Argentinak Madrilen duen kontsulatuan.

4.000 emakume inguru izan ziren preso Saturrarango kartzelan, 1938tik 1944ra
4.000 emakume inguru izan ziren preso Saturrarango kartzelan, 1938tik 1944ra / Berria

Urtzi Urkizu -

2014ko apirilak 25 14:35

Josefa Davila Alvarez zuen izena. «Matxinadari laguntza ematea» izan zen haren delitua, tropa frankisten arabera. Sei seme-alabaren ama zen, eta haurdun zegoen preso hartu zutenean. Pravian eta Uvieun (Asturias, Espainia) izan zuten gatibu lehenbizi. Ondoren, Saturrarango espetxera eraman zuten —Ondarroa (Bizkaia) eta Mutriku (Gipuzkoa) artean—, 1938ko irailean. Han preso zela, handik urte batera fusilatu zuten senarra gerra kontseilu baten ostean: Jose Abargues. Alaba txikiena Asturiasera bidaltzea lortu zuen Davilak, lagun baten bitartez. Andreak 1943ko apirilaren 29ra arte jasan zituen Saturrarango espetxearen baldintza krudelak, zazpi seme-alabak Asturiasen senideekin ziren bitartean. Josefa Davila Alvarez. Haren eta senarraren istorioen testigantza emango du gaur Maria Jose Martinez bilobak Madrilen, Argentinako kontsulatuan. Asturiasko beste zazpi biktimak emango dituzte lekukotzak. Frankismoko krimenen aurkako koordinakundearen parte den Comuna d'Asturies taldearen bitartez egingo dituzte salaketak.

Josefa Davilaren eta Jose Abarguesen bilobak «harrituta» hartu du komunikabide baten deia. Hitz sentituak egin dizkio BERRIAri amonaz oroitzean. «Amonak gutxi hitz egiten zuen Saturrarani buruz. Espetxeko bizitza oso-oso gogorra zela kontatzen zuen. Haur asko txertoa jartzeko eraman eta desagertu egiten zirela. Amonaren alaba txikiena behintzat ez genuen galdu. Baina argi dago kartzelaren baldintzak beldurgarriak zirela. Mojen tratua oso-oso txarra zela ere kontatzen zigun». Davila 64 urterekin hil zen, fisikoki «aguretuta» zegoela. «Espetxealdiaren eraginez, beldurtuta bezala egoten zen».

Saturrarango kartzela izen bereko hondartzaren ondoan zegoen bainuetxean eraiki zuten frankistek. 4.000 emakume baino gehiago egon ziren han preso, 1938tik 1944ra. Denbora tarte horretan, 120 emakume eta 57 haur hil ziren. Haurren artean, 32 aste bakar batean zendu ziren, gehienak goseak jota. Emakumeek ez zeukaten ziegarik, eta pilatuak izaten zituzten gela handietan, pasabideetan eta komunetan. Han bertan lo egin behar izaten zuten, zoruan etzanda.

2010. urtean, espetxeari buruzko liburu bat argitaratu zuen Ttarttalo argitaletxeak. Eduardo Barinaga eta Maria Gonzalez Gorosarri dira egileak, eta azken horrek azaldu du Saturraranen sexu erasoak izaten zirela. «Mojen egitekoa emakumeak 'berriro heztea' zen. Haien krudelkeria gerrako irabazleenaren bera zen». 2010. urtean bertan, kartzelan jasandakoaren inguruko Izarren argia euskarazko filma eta Prohibido recordar dokumentala (Debekatuta dago oroitzea) estreinatu zituzten.

«Itxaropenerako leiho bat»

Argentinako justiziari testigantza ematea lehen eta azken aukera gisa ikusten du Martinezek. «Espainiako Estatuak ez digu aukera bakar bat ere eman gertatutakoa salatzeko. Justizia eta erreparazioa eskatzen ditugu». Horrenbestez, Argentinako justiziak ontzat jo du frankismoko krimenak ikertzea. «Daukagun itxaropen bakarra da. Itxaropenerako leiho bat zabalik. Espainiako Estatuak ez du beste irtenbiderik ematen». Ez zaio iruditzen salaketen bidez «gauza handirik» lortuko denik, baina gustura dago norbaitek entzungo dituelako: «Erakunde batek entzungo gaitu, eta Argentinako Errepublikari babes hori eman izana eskertzen diot».

Urte hauetan guztietan frankismoko biktimak ahaztuak egon direla salatu du Martinezek. «Dauden biktima guztien artean ahaztuenak izan gara gu. Biktimatzat ere ez gaituzte hartzen». Bere ustez Espainiak demokrazia iritsi zenean ikertu behar zituen krimenak.

Comuna d'Asturies taldea egiten ari den lanaren bitartez, salatzaileek espero dute jende gehiago animatzea diktadura garaiko krimenak salatzera.

Gaur, esate baterako, Faustino Sanchezek eta Vicente Gutierrezek Pascual Honrado de la Fuente polizia ohia salatuko dute, torturengatik. Kereilako abokatuek Maria Servini epaileari emandako azkeneko zerrendan dago Honrado de la Fuenteren izena —Gerardo Iglesias PCEko eta IUko presidente ohiak salatu zuen—.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

Trebiñu Arabako lurretan dago, baina Gaztela eta Leonen menpe./ ©Raul Bogajo, Foku

Trebiñu eta Urduña Arabarekin batera egongo dira alarma egoeran

Berria

Alarma egoerari baiezkoa eman dio Espainiako Kongresuak: maiatzaren 9ra arte egongo da indarrean.

 ©Jon Urbe / Foku

EAEko Arartekoa kezkatuta dago pandemia garaian hizkuntza eskubideak urratu direlako

Lander Muñagorri Garmendia

Zerbitzu publiko batzuetan euskaraz artatua izateko eskubidea ez dela bete salatu du Arartekoak, eta gogora ekarri herritarrek aukera izan behar luketela nahi duten hizkuntza ofizialean hitz egiteko.

Orain arte 11 urtetik gorako haurrek soilik jantzi behar zuten maskara. ©Guillaume Fauveau

Frantziako lehen ministroak ikastetxeetako protokolo sanitarioa gogortu du

Oihana Teyseyre Koskarat

Maskara derrigorrezkoa izanen da 6 urtetik gorako haurrentzat. Kulturaren sektorea erabat geldirik egonen da.

Pertsona bat COVID-19a saihesteko maskara eta babesgarri bat jarrita, Donostian. ©Gorka Rubio / FOKU

Positiboek gora egin dute Hegoaldean, eta 1.777 kasu atzeman dituzte

Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria

Egindako PCR eta antigeno probetan ere gorakada egon da, eta 21.443 proba egin dituzte. Txibiteren iritziz, «zailak» izango dira udazkena eta negua, eta Eusko Jaurlaritzak uste du «egun batzuk» itxaron beharko dela ezarritako neurrien eragina zein den ikusteko.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna