XVI. mendean Kanadan hondoratu zen San Juan baleontziaren erreplika uretaratu zuen Albaola itsas kultur faktoriak iazko azaroan, eta maiatzaren 14tik 17ra hura uretan bisitatzeko aukera egongo da estreinakoz. Izan ere, laugarrenez eta lau egunez, Pasaiako badia itsas kulturaren nazioarteko topagune bihurtuko da, orduan egingo baitute Pasaiako Itsas Festibala. Biribila biribiltzeko, Kanada izango da itsas kulturaren arloko ohorezko gonbidatua.
«Ez da kasualitatea», nabarmendu du Xabier Agotek —Albaolako presidentea izateaz gain, Itsas Festibaleko zuzendaria ere bada— jaialdiaren laugarren aldiko egitaraua aurkezteko ekitaldian, gaur: «Atlantikoaren bi aldeetan eraikitako historia partekatu baten aitortza da. Duela ia 500 urte eraiki zen leku berean, Pasaian bertan, San Juan-a ikusi eta bisitatu ahal izateak bidaia haien benetako dimentsioa eta Kanadako kostaldeekin ezarri zuten lotura ulertzeko aukera ematen du».
Iraganaz ez ezik, orainaz ere arituko dira. Izan ere, gaur egungo Kanadako herri indigenetan jarriko dute arreta Pasaian: Atlantikoan zeharreko topaketak programaren bidez, Kanadako lehen nazioetako, inuit komunitateetako eta Atlantikoko kulturetako tradizioek Euskal Herrikoarekin daukaten lotura aztertuko dute. Halaber, kayakak egiteko inuiten tekniken berri emango dute, eta atikamekw artisauek jendaurrean erakutsiko dute nola egiten dituzten kanoak urki azalez, modu tradizionalean.
Kanadaren eta Euskal Herriaren arteko lotura ezerk gorpuzten badu, San Juan baleontziak gorpuzten du. Itsas ondarearen berreskurapenaren adibide esanguratsu bat da, eta huraxe badian egon ahal izatea «mugarritzat» jo du Itsas Festibalak: «Aukera emango du itsasontzia bere benetako testuinguruan ezagutzeko eta garaiko nabigazio transozeanikoaren esperientziara hurbiltzeko». Esperientzia hori osatzeko, batetik, euskal baleontziek Ternuako eta Labradorko kostaldeetara egindako bidaien berri emango dute Albaolan, erakusketa batean, baita San Juan-en aurkikuntzaren nondik norakoak azaldu ere. Bestetik, San Pedroko Lonjako erakusketan zera azalduko dute: nolakoa izan den ontzi hura eraikitzeko prozesu osoa.
120 ontzi baino gehiago
Ontzi horrek protagonismoa izango duen arren, beste askok ere bere egingo dute badia; bereziki, maiatzaren 14an. Egun horretan hasiko da festibala, badiara sartuko diren ontzien desfile batekin; 120 ontzi baino gehiago izango dira, eta 18:00etan pasatuko dira Ulia eta Jaizkibel mendien arteko bokaletik. Gainontzeko egunetan, gainera, aukera egongo da ontzi horietako batzuk gertutik ikusteko, baita haietako batzuetan nabigatzeko ere. Étoile du Roy fragata kortsarioa eta Recouvrance Frantziako itsas armadako itsasontzi baten erreplika dira bisitatu ahalko direnetan handienak. Grayhound eta Evangelina ere ezagutu ahalko dituzte bisitariek, eta Aita Mari ere bai, Itsas Salbamendu Humanitarioko itsasontzia. Hura Pasai San Pedroko kaian egongo da.
Musika ere ez da faltako, eta, besteak beste, Pedro Pastor, Eskorzo, Amparanoia, Bele eta Nakany Kante izango dira oholtzan. Dantza eta gastronomia ere nonahi egongo dira, bai eta lanbide tradizionalen erakustaldiak ere. Den-denak, itsas kulturaren eta ondarearen erakusgai.
