Ustekaberik gabe, Europako Parlamentuak azkenean berretsi du Turnberryko akordioa, Europako Batasunaren eta AEBen arteko merkataritza harreman berri desorekatuaren sinboloa. Honenbestez, eta azken prozeduren faltan, Europako Batasunak ametitu egingo du beretzat ageriko desabantailak dakartzan ituna.
Ursula Von der Leyenek iazko uztailean Turnberryn Donald Trumpen Eskoziako resortean adostutako akordioa funtsean umiliazio bat izan zen EBrentzat, estatubatuarren ia eskari guztiei amore eman behar izan baitzien, Ukrainiako gerrarako AEBen sustengua izaten jarraitzearen truke.
Europako Parlamentuaren luzapenen eta egokitzapenekin haren berrespena ez da gaur arte iritsi. Trumpek, honez gero, mehatxua egina zuen auto europarrei muga zerga handiagoak jarriko zizkiela, EBk ez bazuen akordioa uztailaren 4a baino lehen onartzen.
Kontsolamendurako, orain EBren berrespenak nagusiki bi baldintza berri gehitzen dizkio akordioari. Haiek Europako Parlamentuan adostu ziren, akordioa onartuko bazuten, eta ondoren berriz negoziatu egin behar izan dira Batzordearekin eta Kontseiluarekin.
Azkenean, akordioak batetik babes neurriak jasotzen ditu AEBek haien partea betetzen ez badute. Babes horien ezarpena, dena den, ez da automatikoa izango —hala eskatu zuen Parlamentuak hasieran—, eta Europako Batzordeak izango du haiek ezartzeko eskumena. Bigarren baldintza bai jaso dela Parlamentuak hasieran nahi zuen moduan, eta Turnberryko Akordioa 2029ko abenduaren 31n iraungiko da —ordurako Trump ez da Etxe Zurian izango—.
Akordioak 440 boto izan ditu alde eta 151 kontra (abstentzioak 50). Bernd Lange eurodiputatu sozialista eta Europako Parlamentuko AEB eta EBren arteko harremanen errelatoreak akordioa defenditu du bozketaren ostean. «Presiopean itxi» zela esan du, eta aitortu du «desorekatua» izaten jarraitzen duela, «baina hori izan zen adostu zena». Hala ere, orain EBk «segurtasun bermeak» dituela uste du, «AEBek akordioa errespetatzen ez badute, gure muga zergak leheneratu ahal izateko». Langerentzat, gainera, «orain argi geratu da ere arau honek ez duela betirako iraungo». 2029ko abenduan iraungiko da, «eta ordurako AEBetan beste gobernu bat egongo da».
turnberryko akordioaren puntu nagusiak
AEBek %15eko muga zerga orokorrak ezarri dizkie Europako Batasunaren ia esportazio guztiei, eta nazio faboratuentzako muga zergak AEBetan ez dauden baliabideei, hegazkinei, eta sendagai generikoei.
Aldiz, AEBetako industria produktu guztien eta hainbat elikagaien gaineko muga zergak %0ra murriztuko ditu EBk.
Europako Batasunak hainbat lege malgutu ditu AEBetako konpainien mesedetan. Besteak, enpresek jasangarritasunean bete beharrekoen inguruan, karbono muga zergen ezarpenean, eta deforestazioaren kontrako zuzentarauetan.
EBk bizkortu egin behar ditu txerriki eta esneki estatubatuarrentzako ziurtagiri sanitarioak.
- Europako Batasunak konpromisoa hartu du 750.000 milioi dolarreko erosketak egiteko AEBetako energia gaietan, eta 600.000 milioi dolarreko inbertsioak egiteko AEBetan.
- Europako Parlamentuak uko egin zion akordioa bere horretan berresteari, eta azkenean moldaketa batzuk egin zituen, babes neurriak ere sartuz. Horiek berriz negoziatu dira Bruselarekin eta EBko herrialdeekin, eta azkenean gaur onartutako akordioan jaso dira. Ondorioz, AEBek akordioa ez badute betetzen, Europako Batasunak %0ra murriztutako muga zergak leheneratu ahal izango ditu. Dena den, Europako Batzordearen gain geratuko da hori egin ala ez erabakitzeko eskumena.
- Turnberryko akordioa 2029. urteko abenduan iraungiko da.
Beteko dute AEBek?
Hori bai, batek jakin, Donald Trumpekin. Haren jokamoldeak ikusita, badaude mesfidantzarako arrazoiak zalantzan jartzeko AEBek eurek beteko dituzten Turnberryko akordioan jasotako baldintzak. Iazko udan hitzartutakoak paper erre bihur daitezke, EBk haietan amore emandako guztiei are baldintza gehiago gehitzen jarraitzen badu Trumpek.
Horretarako imintzioak egin ditu aste honetan bertan Etxe Zuriko nagusiak. Bere agintaldiaren hasieratik, muga zergak izan dira haren tresna gogokoenak mehatxu eta presiorako, eta badirudi ez dituela utzi nahi: astelehenean New York Post egunkariak esan zuenez, Trumpek Frantziari mehatxu egin dio, herrialdeak konpainia digital handienen salmenten gaineko %3ko zerga kentzen ez badu, Frantziako ardo eta xanpainei %100eko muga zergak ezarriko dizkiela.
Trumpek hori egingo balu, ez luke Turnberryko Akordioa beteko, han gehieneko %15eko muga zergak ezartzen baitira EBko salgaientzat, eta EBko herrialde bakarrari tarifak jartzeak EBri jartzea esan nahi duelako.
Akordioa, teorian, datorren uztailaren 24an ezarriko da indarrean, baina ordura arte, badira beste gai potolo batzuk bi aldeen artean ika-mika areagotu dezaketenak, konpainia digitalen gaineko zergez gain.
Altzairuaren muga zergak, %50ean
Adibidez, oraindik AEBen %15eko gehieneko muga zerga maila horretatik gora daude oraindik EBtik AEBetara doazen produktu batzuk, hala nola, metal kopuru batetik gora duten makinak —garbigailuak, edo motoak, adibidez—, %25eko muga zergekin. Eta goitik daude ere altzairua eta aluminioa, %50eko muga zergekin.
Beste gai arantzatsu bat EBren karbono isurien gaineko muga zergak dira, Batasunera datozen zenbait produkturi ezartzen zaizkienak, batetik, jatorrizko herrialdeetan ekoizpen garbiagoak sustatzeko, eta bestetik, konpainia europarrek lehiakortasunik gal ez dezaten karbono isuriak murrizteagatik.
AEBetan ez daude gustura zerga horiekin, ezta lege batzuekin ere, EBz kanpoko enpresei inportazioetarako eskatzen zaielako haien produktuek egiaztatzea ez dutela deforestazioa eragiten, ingurumena kaltetzen edo hornikuntza katean giza eskubideak urratzen.
Bai karbono muga zergekin, bai enpresen jasangarritasunarekin, Batasunak jada malgutu ditu bere legediak, AEBak otzantzeko, baina badirudi ez dela nahikoa.
Gaur Europako Parlamentuaren oniritzia lortuta, lege horien moldaketa Europar Kontseiluak berrestea faltako da, eta hori gertatzen denean, Batasuneko buletin ofizialean agertu eta indarrean ezarriko dira.
'Airbus-boeing auzia'
Bada beste auzi bat datozen egunetan berriz ere iskanbila piz dezakeena AEBen eta EBren artean, eta Turnberryko akordioa kolokan utzi: uztailaren 11n amaitzen da Airbus-Boeing auzian bi blokeek hitzartutako bost urteko tregoa.
Gatazka hori 2004. urtean piztu zen. AEBek MME Munduko Merkataritza Erakundean salatu zuten Airbusek arauz kanpoko estatu laguntzak jaso zituela; eta berehala EBk ere MMEra jo zuen, Boeingek zergak kenkari eta defentsa kontratu bidegabeak jaso zituelako AEBetako Gobernutik.
Hamabost urtera, MMEk bi aldeei arrazoia eman zien ebazpen banatan. AEBei eskubidea aitortu zien 7.500 milioi dolarreko )6.500 milioi euro) konpentsazio muga zergak ezartzeko EBko salgaien gainean. EBk baimena jaso zuen 4.000 milioi euroko muga zergak jartzeko inportazio estatubatuarrei.
Joe Biden gobernuan zela, 2021ko ekainean bi aldeek su-eten modukoa adostu zuten, muga zergak kendu eta irtenbide negoziatua topatzeko.
