Amazon, Microsoft, Google, Meta... AEBetako konpainia teknologiko erraldoien nagusitasuna erabatekoa da Europako Batasunean. Eta horrek baditu ondorio batzuk, larriak izan daitezkeenak: europarren datuak AEBen esku egotea; sareetako eduki kaltegarriei mugarik ezin jartzea; eta hazkunde ekonomikoan atzean geratzea teknologietan garapen handiagoa duten AEBekiko eta Txinarekiko.
Beldur horiek hauspotu egin dira Donald Trumpen bigarren agintaldian, AEBek EBrekiko erakutsitako aurkakotasun agerikoarekin. Izan ere, muturreraino eramanda, Trump ez ote litzateke gai bat batean Europa zerbitzu teknologikorik, hodeirik eta sarerik gabe uzteko, Europari switch off egin eta dena itzaltzeko?
Testuinguru kezkagarri horretan gero eta gehiago dira burujabetza teknologikoaren aldeko mugimenduan EBn, eta gaur Europako Batzordeak aurkeztu duen neurri sorta horretan pauso bat gehiago da. Henna Virkkunen Batzordeko lehendakariordearen ustez, «Europarentzako une erabakigarrian bizi gara. Pakete hau, gure etorkizunaren zimendua da, etorkizunean gure enpresek software europarrarekin lan egin ahal dezaten, gure ospitaleak libre izan daitezen EBn garatutako adimen artifiziala aukeratzeko, gure enpresak mundu mailako txapeldun izan daitezen hemen Europan egonda. Hau ez da fantasia bat, hautu bat da».
Lau eremu nagusi hartzen ditu Bruselaren neurri sortak: hodeia, txipak, kodea eta energia
Hodeia
Hodeiaren eta Adimen artifizialaren Garapenerako Legea (CADA Cloud and AI Development Act) da pakete honen muina. Adimen artifiziala eta hura elikatzen dituen datuak datu zentroetan gorpuzten dira, eta horietan, CADAn jasotakoa helburuen arabera, Europako Batzordeak datu zentroen kopurua handitzea nahi du, eta bizkor: bost-zazpi urteko tartean hirukoiztu egin nahi du EBko datu zentroen ahalmena.
Ahalmen hori, azpiegitura fisikoa, ezinbestekoa da benetako burujabetza teknologikoa lortuko bada; horrek berma dezake gehien, adibidez, EBren eta europarren datu sentikorrenak kanpora ez ateratzea.
Zifrak
%80EBren menpekotasun teknologikoa. Europako Batasunean erabiltzen diren produktu, zerbitzu, azpiegitura eta protokolo digitalen %80 Batasunetik kanpoko hornitzaileek eskaintzen dituzte. %70-75 AEBetako konpainiak dira.
43Frantziaren urteko gastua AEBetako teknologia digitaletan, milaka milioi eurotan. Enpresa handietako eta administrazioetako ordezkariak biltzen ditu Cigref Frantziako enpresa handien informatika elkarteak. Haren arabera, Frantziako enpresa handiek urtero 43.000 milioi euroren erosketak egien dizkiete AEBetako konpainia teknologiko handiei. EB osoan, berriz, 264.000 milioi euro izango liratekeela kalkulatu dute.
Ildo horretan, hodei zerbitzuentzat lau burujabetza geruza aurreikusten ditu CADA legeak, eta haiek zehazteko irizpideak honakoak izango dira: hornikuntza sareen gaineko kontrola, azpiegituren kokapena, AAko inferentzia datuen erabilera, eta zibersegurtasuna. EBko herrialde bakoitzak balorazio bat egin beharko du, erabakitzeko haien administrazioko zein jarduera kasu ezarriko den zein burujabetza geruzatan.
Geruza horiek izan daitezke modua AEBetako konpainia teknologiko handien burujabetza zuriketa (sovereign washing) saihesteko ere. Hots, hodei subiranoak saltzeko ez dela nahikoa ziurtatzea datuak EBetan geratuko direla, edo datu zentroak EBn eraikitzea, gero egiaz, konpainia horiek AEBetako epaileen eta espioitza agentzien esanetara egongo badira. Lau maila horietako hirugarren geruzan, esaterako, zerbitzu teknologiko publiko jakin batzuek emateko, hornitzaileek EBko jabetza izan beharko dute, EBtik kontrolatuak izan, eta langileak ere EBko herritar izan beharko dute.
Txipak
EBren beste ahulezia handia bat mikrotxipen ekoizpen txikia da. Ondorioz, txipen inportazioetan eta hornikuntzan gorabehera txikienak industriako alor oso bat baldintza dezake Batasunean, Herbehereetako Nexperiaren eta bere jabe txinatarraren aferarekin eta Europako automobilgileekin gertatu zen bezala.
Horregatik, txipen lege berriarekin (Chips Act 2.0) Bruselak txipen industria indartu nahi du, baina fabrika handien sorrera lagundu beharrean, asmoa da EBn bertan diseinatu eta egindako txipen eta hardwarearen eskaria bultzatzea; horretarako, adibidez, hornitzaile eta bezeroen arteko kontratu luzeak erraztuko dituzte.
Kode irekia
Bruselak EBko Ekosistema Digital Irekiak ere proposatu ditu, eta, beraz, apustu garbia egiten du kode irekiko teknologien alde. Mota horretako softwareak AEBko konpainien erabateko nagusitasuna hausteko tresna izan daitezke: kode irekiarekin datuen eta sistemen kontrolari eusten zaio, baina batez ere, bidea ematen du konpainia teknologiko handien vendor lock in edo saltzailearekiko eta haren ekosistemarekiko erabateko dependentziatik askatzeko.
Era berean, askoren ustez, kode irekia izan daiteke tresna egokia Europan bertan konpainia teknologiko handiak edukitzeko. Kode irekien inguruko eskaria, eskaintza, berrikuntza bultzatu nahi ditu legeak, eta administrazioek horiek lehenestea haien kontratazio askotan, ziurrenez, AEBetako konpainia handien kaltetan.
Energia
EBko datu zentroen 2024ko argindar kontsumoa hogei milioi etxebizitzen adinekoa izan zen. 2030. urterako kontsumo hori bikoiztu egingo dela espero da, eta horregatik, datu zentroetarako beharko den argindarra ekonomiako beste alorren elektrifikazioarekin bateragarria egiteko neurriak iragarri ditu Bruselak. Sistema elektrikoaren beraren digitalizazioa bultzatuko dute jasangarritasuna bermatzeko, prezioei eusteko eta sistemaren burujabetza eta kontrola mantentzeko.
DATUAk AEB-en esku
Noren esku laga nortasuna ziurtatzeko sistema digitalak? Ez da galdera makala, halako datu sentikorrak kanpoko gobernu autoritario baten esku buka badezakete, gainera prozedura erabat legezko baten ostean. Adibidez, AEBetako America’s Cloud Act legeak dio jabetza estatubatuarreko konpainiek bezeroen datuak eskuragarri jarri behar dituztela bertako epaileek eta segurtasun agentziek hala eskatuz gero; hau da, berdin dio datu horiek EBn egotea, eta EBko herritarrenak izatea.
Horri erabateko mendekotasun digitala gehituz gero, panorama beldurgarria dela ondoriozta daiteke.
Zaurgarritasun handi horri aurre egiteko bidea EB bertako konpainiak lirateke, baina ez dirudi nahikoa, ez badira beste babes neurri batzuk hartzen. Adibidez, nortasun digitala ziurtatzeko zerbitzu horiek ematen dituen Solvinity Herbehereetako enpresa erosten saiatu da AEBetako Kyndryl konpainia, baina joan den astean operazioa eragotzi du Herbeheretako Gobernuak, «interes publikoentzako arrisku posibleak» ikusita. Kyndrylek haserre erantzun du, prozesuaren «politizazioa» gaitzetsiz.
