Mikel Torres (Portugalete, Bizkaia, 1970) hamasei urtez izan zen jaioterriko alkatea, eta duela urte eta erdi egin zuen jauzia Jaurlaritzara. Alkate urteen oroitzapen oso polita du, nahiz eta ez duen ahaztu lehen urteetan bizkartzaina eraman behar izan zuela: «Alaba jaio zenean, zain nituen ospitaleko atean». Orain, berriz, hiru kargu ditu: lehendakariorde, Lan eta Enplegu sailburu, eta PSEko Bizkaiko idazkari nagusi. Hiru txapelak jantzi ditu elkarrizketan. Gaztelaniaz erantzun die galderei, Jaurlaritzak Bilboko Kale Nagusian duen egoitzan.
Bostehun kaleratzeren berri eman dute aste honetan: 301 Tubos Reunidosen, eta 192 Metal Groupen. Nola bizi dituzu horrelako albisteak?
Atsekabe handiz. Ni langile familia batetik nator, badakit zer eragiten duen erregulazio batek: haustura gizartean, haustura langileen familietan… Lehenbizi, elkartasuna adierazi nahi diet langileei, eta, gero, enpresak jarraitzea bermatu dadila, hori da-eta garrantzitsuena. Espero dugu kaleratzeak, egotekotan, erretiro aurreratuak edota kaleratze onartuak izatea, eta langile horiek aukera izan dezatela lan merkatura ahalik eta bizkorren itzultzeko. Era berean, gehituko nuke Tubosena Donald Trumpen neurriek euskal industrian eragiten duten lehen erregulazio handia dela, eta haren erabakiak txalotzen dituztenek ikus dezatela nolako eragina duten.
Tubosen kasuan, zama handietako bat zorra da. Haren erdia Espainiako Industria Ministerioarekin du. Haren burua Jordi Hereu sozialista da. Hitz egin al duzu gaiaz harekin?
Bai, joan den astean. Esan zidan behar adina baliabide jarriko dituela mahai gainean enpresaren bideragarritasuna lortzeko. Espainiako Gobernuak laguntzeko erremintak baditu: zorra birnegoziatu, bazkide industrialak aurkitu, beste laguntza batzuk… eta Talgorekin egin dugun bezala, Eusko Jaurlaritzaren eskutik, enpresaren iraupena bermatzen lagundu.
Bostehun kaleratzeak industrian dira. Sektorea gaizki al dago?
Ez. Zein da arazoa? Gaur egun munduan den ziurgabetasuna. Gure industria esportazioen %50 Europara doaz, eta Europaren hazkunde tasa Euskadikoaren erdia da. 2026an Europa %1,3 haziko dela dirudi, apurka, eta sinetsita nago eragin positiboa izango duela gugan.
«Ez dut uste lehendakariordeari euskaraz hitz egin ahal izatea exijitu edo inposatu behar zaionik»
Enplegua sortzen da, baina batez ere zerbitzuetan sortzen da: ostalaritza, logistika, zaintza… Enplegu prekarioa sortzen ari da?
Sektore guztietan sortzen ari da enplegua. Nabarmenduko nuke enplegu publikoa sortu dela, kalitatezkoa dena, eta baita medikuntza sektorean ere. Eta egia da ostalaritzan eta zerbitzuetan sortu dela. Baina ni orain gehien arduratzen nauena ez da kopurua, zuk eta nik ziur asko ez dugu-eta ezagutuko bi zifrako langabezia tasarik etorkizunean. Orain kalitateari erreparatu behar zaio. Hori exijitu behar diogu patronalari: enpleguaren kalitatea hobetu dezala.
Zergatik da hain zaila zerbitzariak, garbitzaileak, banatzaileak… 2.000 euroko soldatara iristea? Duela berrogei urte prekarioak egungo berak dira.
Tira, nire aita igeltseroa zen, ferrallista, eta duela 40 urte prekarioa zen. Industriarekin alderatuta, Labe Garaiak-eta, eraikuntza oso gaizki ordainduta zegoen. Orain, berriz, egoera aldatu egin da, eraikuntza industriaren mailan dago. Ostalaritza eta merkataritza ez dira lan hain kualifikatuak. Hor gakoa da gu zenbat ordaintzeko prest gauden baldintza hobeak izan ditzaten. Zaintza ere aipatu duzu; hor lan handia egin behar da langileak trebatzen soldata hobeak lor ditzaten, gizarte erronka bat da eta. Zahar etxeetan lan gatazkak daude; lan baldintzak hobetu behar dira. Hala izan ezean, ez dugu izango nork lan egin sektore horretan.
ELAk eta LABek greba orokorrerako deialdia egin dute martxoaren 17rako, gutxieneko soldata propioaren alde. Zer iritzi diozu?
Deialdia errespetatzen dut. Greba eskubide bat da. Sindikalista naiz, gure etxean tradizio sindikal luzea izan dugu, eta aspalditik nago UGTn afiliatuta. Grebak askotan beharrezkoak dira, baina akordioetara iristeko, hori ez dugu ahaztu behar. Orain, ez nator bat deialdi honekin, nire ustez gobernu honi lehen greba orokorra egitea izan baita asmoa.
Guk eskuduntzarik ez dugun gai baten inguruan deitu dute, eta langileen %3ri eragiten dien auzi bategatik. Uste dut ez dela nahikoa arrazoi greba orokor batera deitzeko. Lehendakariak eta biok argi esan dugu; negoziazio kolektiboan txertaturiko gutxieneko soldata baten alde gaude. Publikoki esan genuen Confebaskek hanka sartu zuela negoziatzera eseri ez zenean, baita gaia auzitara eraman zenean ere, eta guk biltzera deituko ditugu.
Confebaskek beste gai batzuk sartu nahi ditu, eta sindikatuek ez. Nik uste duk akordioak hortik joan behar duela, gutxieneko soldataz hitz egiteak funtsezkoa izan behar duela, baina ELAk eta LABek epe erdira begiratu behar dute, eta jabetu lan merkatuan badaudela jorratu beharreko beste gai batzuk.
Negoziazio kolektiboan txertaturiko gutxieneko soldata batekin, kanpoan uzten dituzu lan hitzarmenik gabekoak, prekarioenak; esaterako, etxeko langileak.
Bai, baina lan hitzarmenik gabeko langileei buruz hitz egitean arazo nagusia ez da gutxieneko soldata izan ala ez; hitzarmena izan dezatela lortu behar da. Hitzarmenak, gutxieneko soldata batez gain, gutxieneko baldintza batzuk emateko aukera ematen dizu. Baina lehen esan dizut, gutxieneko soldataren igoerak Euskadiko langileen %3ri eragiten die, eta %90 hitzarmen baten babesean daude. Ez dut uste Euskadiko lan merkatuaren benetako arazo bat denik.
Eta nola askatu daiteke auziaren korapiloa?
Guk eskuduntza izan arte, modu bakarra sindikatuak eta enpresariek negoziatzea da. Baina bi aldeek gurutzatu ezin diren marra gorriak badituzte, ezinezkoa da negoziatzea.
«Ondo bidean, ez dugu bi zifrako langabezia tasarik ikusiko berriz; orain, enpleguaren kalitateari erreparatu behar zaio. Patronalari esan behar zaio enpleguaren kalitatea hobetu dezala»
Bertsio talka bat egon da auzian. Sindikatuek diote gutxieneko soldata propioa lortzeko aski dela Espainiako Langileen Estatutua aldatzea; Jaurlaritzak, berriz, esan du Espainiako Konstituzioa aldatu behar dela. Nola da posible hori argi ez egotea?
Guk txosten juridiko bat eskatu genuen, eta ondorioztatu genuen sindikatuek eskaera egiteko modua ez zela zuzena, eta horregatik ez zuela tokirik gure legedian. Aurrekoan esan nion EH Bilduri legebiltzarrean sindikatuen herri ekinaldi legegilea ez zela aurrera egiteko formula egokia eta ganberan harturiko erabakia demokratikoa zela. Gainera, egungo egoera politikoa ikusita. Madrilen Langileen Estatutua aldatzen saiatzea irreala da, ia ezinezkoa. Lan ministroa bera, Sumar alderdikoa, aurka dago. Ez duzu gehiengo horiek izateko aukera politikorik. Horregatik diot bide hori ez doala inora.
Jaurlaritzaren ikerketa baten arabera, gutxieneko soldata gordinak 1.268 eta 1.385 euro artekoa izan beharko luke. Horiek 1.001 eta 1.150 euro garbi dira. Horrekin bizi al daiteke Euskal Herrian?
Tarte horrek islatzen du Euskadiko bizitza kostuaren eta Espainiakoaren arteko aldea %7 eta %11 tartean dagoela. Kopuru horietako handiena, 2026ra egokituz gero, 1.450 euroan dago, 1.500etik oso gertu. Hori litzateke negoziazio kolektiboko gutxieneko soldata, baina zenbatek kobratzen dute hori Euskadin? Ia inork ez. Lan hitzarmen guztiak hortik gora adostuta daude; maila bakar batean ere ez da gutxieneko soldata ezartzen.
Absentismoaz asko hitz egiten da azkenaldian, eta bi iritzi daude: benetako arazoa ala patronalaren kanpaina?
Nik patronalari esaten diot absentismoaz hainbeste hitz egitea ez dela ona herriaren egoera ekonomikoarentzat. Arazo bat dago, baina ni ez nago absentismoaz hitz egiteko prest. Absentismoa da norbait nahita lanera ez joatea, eta herri honetan inork ez dio lanera joateari uko egiten modu boluntarioan. Gertatzen bada, izango da mediku batek uste duelako langile hori ez dagoela lan egiteko baldintza egokietan. Lan hitzarmenetan adosturiko baimenak albo batera utzita, eskubideak direlako, aldi baterako lan ezintasunen gure batezbestekoa ez da Espainiako erkide autonomo askotakoa baino handiagoa. Orain, ikusi behar da nolakoa den gure lan mundua: jende asko dugu industrian, adinean gora doazen langile asko ditugu… eta, gero, ikusten ari gara arrisku psikosozialen ondorio diren bajak ugaritzen ari direla: lan karga, estresa… halakoek eragina dute. Arreta ezin da absentismoan jarri bakarrik, eta guk gure alea jarriko dugu hala izan ez dadin. Aurten ikerketa sakon bat egingo dugu lanerako ezintasunen inguruan.
Beraz, patronalaren kanpaina?
Ez, ez dut uste hala denik. Alde bakoitzak egokiak iruditzen zaizkion postulatuak defendatzen ditu. Ulertzen dut patronalari interesa dakiokeela horren inguruan hitz egitea, lanerako ezintasun horiek pairatzen dituelako bere enpresetan. Baina arrazoi objektibo bat badago… Aurrekari arriskutsua irudituko litzaidake ezintasun bat aitortu duen mediku baten aurka egitea.
Sindikatuek salatu dute absentismoaren aitzakian lan hitzarmen batzuetako negoziazioetan auzitan jarri dituztela lehen baja egunetako osagarriak.
Atzerapausoa litzateke duela urte batzuk planteatzen ez genituen egoera batzuk planteatzea. Hanka sartze bat da.
«Patronalari esaten diot absentismoari buruz hainbeste hitz egitea ez dela ona euskal ekonomiarentzat»
Sei hilabete dira atzerritarrentzako lan baimenen eskuduntza lortu zuela Jaurlaritzak. Zer balantze egiten duzu?
Oso positiboa. 11.000 espediente kudeatu ditugu. Ikusten dugu enpresek eskulan falta dutela, hutsune hori langile atzerritarrekin bete behar dutela, eta tramite hori arindu dugu. Horrez gain, ikusi dugu langile atzerritar askori sektore horietako lan hitzarmenekin bat ez zetozen kontratuak eskaintzen zitzaizkiola, eta horiek atzera bota ditugu.
Erregularizaturiko hiru langiletik bat etxeko langilea zen. Sektorean erregulaziorik gabeko putzu sakon bat al dago?
Bai, noski. Inork ez du horren zalantzarik. Eta ikusten ari gara erregularizazio eskaeren bolumen handiena etxeko langileen sektoretik datorrela. Horrek esan nahi du lehen guztiak egoera irregularrean zeudela, eta orain lortzen ari gara horiek egoera erregular batera igarotzea, beren eskubideekin.
Eta non dago lan ikuskaritza?
Lan ikuskaritza sartzen da norbaitek egoera hori salatzen duenean. Guk ez dakigu zer etxetan dagoen modu irregularrean diharduen langileren bat, norbaitek ez badu salatzen. Ezin gara ateak jotzen ibili. Ikerketak egin ditzakegu datuek esan digutelako non egon daitezkeen egoera horretan. Existitzen zela genekien hori, eta askotan ikertu duguna, orain modu boluntarioago batean azaleratu da erregulazioekin.
Giro politikoan ere badago zer argitua. Estatus politikoaren inguruko negoziazioetan, badirudi aldebiko harremanean dagoela gako nagusia. PSE-EE prest dago gaur egungo harreman eredua gaindituko lukeen kontzertu politiko bat onartzeko?
Hamar urte daramatzagu gaiarekin. PSEk beti esan du estatutu berri bat nahi duela, autogobernu handiagoa ekarriko duena eta, noski, Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko harremana hobetuko duena. Hori bai, mundu guztiak daki zeintzuk diren gure mugak. Orain, iritsi garen lekura iritsita, negoziazio horien sekretua errespetatu behar da: emaitza zein den zehazteko, noraino iritsi gaitezkeen, eta ea akordiorik egongo den. Azken fasean gaude.
Transferentziei dagokienez, Imanol Pradalesek aurreko astean esan zuen bere pazientzia «mugara» eramaten ari dela Madril. Alderdi sozialista «lasaitasuna» eskatzen ari da. Zein dira mahai gainean dauden zailtasunak?
2018tik, Pedro Sanchez Espainiako presidente denetik, 23 transferentzia iritsi dira Euskadira, eta esana du estatutua gauzatzeko konpromisoa duela. Haren konpromisoa, beraz, ezin da auzitan jarri. Transferentzien auzian, askotan arazo teknikoak dira politikoak baino gehiago. Politikoak erraz konpontzen dira; teknikoak, berriz, zailagoak dira.
Aireportuena gauzatuko da?
Aireportuena ondo bideratuta dago nolabaiteko bitariko kudeaketa bat lortzeko. Katalunian duten akordioaren antzekoa da, baina Euskadiko berezitasunetara egokitua. Nik uste dut egin egingo dela akordioa. Dena den, hurrengo bileran auzi gehiagori buruz hitz egingo da.
«Esaten da euskara judizializatuta dagoela eta haren aurkako akordio maltzur bat daukatela epaileek, eta ez da horrela. Eskakizun batzuen aurkako epairik egon bada, gaur egungo legera egokitzen ez zirelako egon da»
EAJren eta PSEren artean talkak ikusten ari gara —AHTaren lotunea, Pasaiako portua, Ayesa...—. EAJren eta PSEren arteko gobernuetan arrakalak daude?
Bi alderdi ezberdin gara. Gobernu akordiotik kanpo dauden auzietan ados ez egoteko askatasuna dugu. Bat ez etortze horiek osasungarriak izan daitezke; inork ez luke harritu beharko. Garrantzitsuena da gobernu akordioa betetzen ari dela eta hura dela legegintzaldiaren ardatz. Hortik kanpo daude euskara, estatusa, AHTaren ibilbidea… Baina gai horietan guztietan ere elkarrizketaren alde egiten dugu.
Talketako bat euskara da. Langile publiko batek euskaraz ez jakiteko eskubidea al du?
Nik beste modu batera planteatuko nuke. Guk duela urte eta erdi adostu genuen EAJrekin hizkuntza eskaeren azken araua. EH Bilduk legebiltzarrean gauza bat proposatzen duenean eta EAJk beste bat, bada, hor frikzio bat gertatzen da ez gaudelako ados, ez batarekin, ezta bestearekin ere. Tarteko akordio bat lortzeko lanean ari gara. Guk elebitasun eraginkor bat defendatzen dugu, eta uste dugu inori ez zaiola ukatzen euskarazko arta administrazio publikoan. Oreka bat mantendu behar dugu; EAJrekin hitzartuta geneukan orekak eztanda egin du, eta, nire ustez, ez da ona euskal gizartearentzat.
Euskara eskakizunak indargabetzen dituzten epai asko iristen ari dira. Atzerapauso baten beldur zara?
Esaten da euskara judizializatuta dagoela eta euskararen aurkako akordio maltzur bat daukatela epaileek, eta ez da horrela. Eskakizun batzuen aurkako epairik egon bada, gaur egungo legera egokitzen ez zirelako egon da. Hobetu dezakegula? PSE hitz egiteko prest dago.
Lehendakariorde bati euskaraz ondo egin ahal izatea exijitu beharko litzaioke? Noizko elkarrizketa hau euskaraz?
Nik uste dut ez litzaiokeela exijitu edo inposatu beharko. Nahiko nuke etorkizunean elkarrizketa euskaraz egin ahal izatea. Niretzat, hau bezalako eremu formal batean, zaila da elkarrizketa euskaraz eman ahal izatea. Agian beste erregistro batean, kalekoagoan, euskara gaztelaniarekin nahastuz normalago egingo nuke.
