«Greba orokor batek hiru astez gelditzen du sindikatua, ia osorik. Ahalegin handia da, baina ilusioz bizi dugu», aitortu du Mitxel Lakuntzak (Iruñea, 1976), ELAren Bilboko egoitzan duen bulegoan. Idazkari nagusi izan arren, zuzendaritzako beste edozein kide bezala egokitu zaizkion lantegietako bileretara joan da greba orokorraren premia azaltzera. Baikor dago martxoaren 17ra begira.
Greba al zen bide bakarra?
Bai, zalantzarik gabe. Aurretik ate guztiak itxi dizkigutelako. Nola iritsi gara hona? Guk bi aukera legal planteatu genituen: bat, Confebaskekin; eta bi, plano politikoa aktibatzea, [Eusko] Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan. Zer gertatu da? Patronalak behin eta berriz esan digu ez duela gurekin eseri nahi; eta parlamentuetan, Nafarroakoan ez ziguten utzi herri ekimen legegilea aurkezten, eta EAEkoan gehiengo batek zapuztu egin zuen. Patronalak ez badu gurekin hitz egin nahi, eta parlamentuetan ez badute aintzat hartzen gure eskaera, zer bide geratzen zaigu? Hau.
Greba honek gauza handi bat du: oso erraz ulertzen da aldarrikapena. Oso zehatza da, eskuduntza bat eskatzen da, eta zenbaki bat, 1.500 euroko erreferentzia. Guk zera nahi dugu: politikan eragin eta patronalari presio egin. Aste honetan, EH Bilduk sartu du mozio bat [Eusko] Legebiltzarrean, Nafarroako Parlamentuan EH Bilduk eta Geroa Baik sartuko dute lege proposamena, herri ekimenarekin eskatzen genuena eskatzeko: lege bat, pronuntziamendu bat Madrili eskatzeko Langileen Estatutuko 27. artikulua aldatzeko. Nafarroan Geroa Baik egin du alde, hor EAJ sartuta dago. Arabako ahaldun nagusiak ere esan du hemen ezin dela bizi 1.200 eurorekin eta hori konpondu egin behar dela. Baina bera interpelatuta dago. Grebak ekarri du politikara eta gizartera eztabaida hau.
Greba deialdiak zer erantzun izango duela uste duzu? Azterketa bat al da sindikatuentzat?
Erronka bat bezala bizi dugu, ilusio handiz. Oso exijentea da, eta gure egunerokoa aldatzen du. Sindikatu batek duen tresnarik handiena da, eraldatzeko. Horrelako ekimenek ilusio militante bat sortzen dute mundua aldatu nahi dutenen artean.
Zer-nolako jarraipena espero duzu? Bada girorik?
Giroa sortu egiten da; organizazio eta langile klase baten adierazle da. Albiste ona da herri honetan greba orokor bat antolatu dezakegula. Are gehiago testuinguru honetan: badirudi ezkerra atzeraka doala mundu osoan, ultraeskuina harrotuta, bekaizkeria nagusi... Bada, hemen ez. Euskal sindikalismoak lidergoa hartu du, eta gizartea polarizatu nahi du horrelako zerbaiten alde. UGTk eta CCOOk diotenak ez du ez hanka ez buru; euskal langileriak ez du ulertzen. Badakitelako Espainiako lan baldintzak okerragoak direla; hemen jendeak ez ditu nahi Espainiako lan baldintzak.
Greba honek bi zutabe nagusi ditu: batetik, prekaritatearen aurkako neurri zehatzak planteatzen ditu; eta bestetik, burujabetzak duen gabezia bat konpondu asmo du. Inposaketa bat dago, eta haren aurkako borroka bat da. Ze argudio dute CCOOk, UGTk eta PSOEk deszentralizazio hori ez onartzeko? Esaten digute: «Hau kontu identitarioa da». Zein? Batzuk langileak baino lehenago espainolak direla. CCOOk eta UGTk monopolio bat mantendu nahi dute Madrilen. Uniformizatzeko, baina ez goraka, beheraka baizik.
Aste horretan jaiegun bat egoteak eragina izan dezake?
Harrigarria egiten zait hori entzutea; jendeak ez dit halakorik aipatu. Guretzat, egin dugun prestaketa eta lanketa da erabakigarriena.
«Albiste oso ona da Euskal Herrian greba orokor bat artikulatu izana, are gehiago testuinguru honetan, ezkerra mundu guztian atzeraka doala dirudien honetan»
Confebask: «Gutxieneko soldata negoziatzeko prest gaude, betiere Elkarrizketa Sozialeko Mahaian bada eta beste gai batzuekin batera».
Aitzakia bat da; gurekin eseri nahi ez dutela esateko modu bat da. Mahai antzu batera deitzea. Mahai horrek ibilbide bat izango balu, tira, baina ez dute akordio bakar bat ere atera hortik. Leitzarango autobidean, galgak galtzen dituzten kamioientzako balaztatze bide batzuk daude; bada, mahai hori bide horietako bat da: hemen norbait gelditu nahi baduzu, hor sartzen duzu.
Mikel Torres: «Gutxieneko soldatak langileen %3ri eragiten die; ez da nahikoa arrazoi greba orokor batera deitzeko».
Hori ez du berak bakarrik esaten; Ansola EAJkoak ere esaten du. Guk esaten duguna da hain zuzen ere horregatik goazela grebara; lan munduan eragina izango duen erreferentzia bat eskatzen dugu guk. Badakigu 1.500 euroko erreferentzia jartzen badugu 167.000 langileri eragingo liekeela, %16 ingururi. Horrek agerian uzten du Espainiatik inposatzen den gutxieneko soldataren erreferentzia horrek ez duela balio Euskal Herrirako.
Bi heren, emakumeak.
Hori da: greba honek kolektiborik prekarioenak jartzen ditu erdian. Espainian, esaterako, inoiz ez da egin gutxieneko soldataren inguruko greba bat. Zergatik egiten dugu? Sindikatu batzuek kolektibo horiek erdian jartzen ditugulako: emakumeak, migranteak, gazteak... Horiei esan nahi diegu borrokaren bitartez hobetu daitekeela.
Partida non jokatzen da, eremu sindikalean ala politikoan?
Dena politikoa da. Guk sindikalismotik eremu politiko eta instituzionalean eragin nahi dugu. Greba hasia da gauza batzuk aldatzen. Alderdi batzuen diskurtso aldaketak, EAJrena barne, erakusten du badagoela presio soziala. Zentzuak erakusten du herri honetan ezin dela bizi halako soldatekin, eta deszentralizazio horrek onurak ekartzen dituela.
Jaurlaritzaren jarrerak harritu al zaitu? Beste zerbait espero al zenuen?
Harritu baino gehiago, ez zen beharrezkoa egin dutena egitea. Herri ekimen legegileaz ari naiz. Politikaren ikuskera murritza eta antidemokratikoa da. Greba ez egiteko esaten digute, eta, ekimen politikoak martxan jartzen dizkigutenean, ateak ixten dizkigute. Orduan, zein da modua? Zein da haien ustez sindikatu baten rola? Joan Elkarrizketa Sozialeko Mahaira ez aurrera ez atzera egitera eta aspertzera. Bazuten esatea «ez gaude ados, baina bide emango diogu eztabaidari». Baina eztabaida bera ukatzea ere... Zer da hori? Hemen EAJk du zailen bere jarrera azaltzen, autogobernuaren aurka joatea baita. Eta Nafarroan gauza bera: Txibitek ere ez gaitu hartu. Ez dago eskubiderik Txibitek egin duena onartzeko. %40tik gorako ordezkaritza dugu Nafarroan, eta esaten digu gurekin ez duela egon nahi.
«Elkarrizketa Sozialeko Mahaia balaztarik gabeko kamioientzat dauden segurtasun bideak bezalakoa da. Norbait edo zerbait ez aurrera ez atzera gelditzea nahi baduzu, hor sartzen duzu»
Eta Yolanda Diaz Espainiako Lan ministroarengandik? Ez zizuen bilera eman.
Gure egoitzara etorri zen bere garaian. Prozesu honetan, Madrilgo eragileei begira, okerren gelditzen ari dena bera da. Bera izan da gurekin bildu nahi izan ez duen bakarra, eta badakigu ez zela agenda kontua izan. Besteak beste, izan daiteke CCOOren eraginarengatik.
Madrilen zertan da auzia?
Gauza inportanteena hori da, nire ustez. Albistea da inork ez digula ezetzik esan; han, partida hau jokatzen ari da oraindik. Bilerak izan ditugu kongresuko alderdi guztiekin. Bat publikoa izan zen, eta egon dira beste batzuk. Gehiengo bat dago gobernuan, PSOE eta Sumar, eta gero besteak daude: ERC, Junts... Junts eskakizun honen alde dago. Podemos, Sumar eta PSOErekin lan egin behar izan dugu argi uzteko gure asmoa zein den. Erabiltzen ari diren argudioak ez baitira sendoak, eta gezurra dira. UGTk, CCOOk eta Mikel Torresek [Eusko Jaurlaritzako Lan eta Ekonomia sailburua] diotenean gure proposamena insolidarioa dela, hori gezurra da. Gure proposamenak gutxieneko soldataren deszentralizazio bat eskatzen du, eta klausula bat ezartzea dioena hori ezin dela behera jaitsi. Gainera, zuk Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata igotzen baduzu, errazago igoko da Espainian. Bidea erakusten die.
Baikorra zara, gero.
Bai, partida bizirik dago, jokatzen ari da. Bilera amaitzean, parlamentari bat etorri eta zera esan zigun: «Aspaldi ez genuela horrelako bilera bat egiten, hemen ez baikara gai gehiengoak osatzeko. Hori lortu duzue». Eta egia da, han zeuden denak. Orain, lege horrekin aurrera egitea da kontua. Eta, laster, Madrilen ekimen batzuk egongo dira honi bide emateko.
«UGTk, CCOOk eta Mikel Torresek diotenean gure proposamena insolidarioa dela, hori gezurra da. Hego Euskal Herrian gutxieneko soldata igotzen bada, errazago igoko da Espainian»
Orduan, zein da arazoa?
Inork ez digu ezetz esan, baina denek ez digute baietz esan. Ez da gauza bera. Prozesu horretan gaude, eta joko politikoa ikusi behar da. Guk elementu bat sartu dugu, baina lan araudiko elementu ezberdinak egon daitezke eztabaida mahaian.
Bada argudio judizial talka bat ere: Jaurlaritzak esana du Espainiako Konstituzioa aldatu behar dela; zuek, berriz, argudiatu duzue aski dela Langileen Estatutuaren artikulu bat aldatzea. Nork du arrazoi?
Jaurlaritzak ez du azpimarra berezirik jarri hor, badakielako hori ez dela hala. Zergatik egin genuen herri ekimen legegilea? Legezkoa delako. Hori gero gehitu duten argudio bat da. Guk parean Madrilgo alderdi guztiak ditugu, eta badakite zeri buruz ari garen: Langileen Estatutuko 27. artikuluaz. Oso sinplea da planteatzen duguna; esaldi bat aldatzea da: eskuduntza hori erkidego autonomoen esku uztea, kito. Alemanian gertatzen den bezala: Alemanian ez du estatu federalak ezartzen gutxieneko soldata, lander bakoitzak baizik. Hori asmatuta dago.
ELA eta LAB oso urrun zeudela zirudienean, greba orokorrera deitu duzue elkarrekin. Gertuago al zaudete orain?
Albiste ona da, eta esango nuke gure egiturazko desadostasunak ez direla aldatu. Negoziazio kolektiboan ditugun desadostasunei erreparatuz gero, aise ikusten da hori. Baina bi sindikatuok ibilbide bat egin dugu, eta geure buruari esan diogu: «Ez gara gai akordio integral bat lortzeko, baina kudeatu ditzagun ditugun adostasunak».
Martxoaren 8a da gaur.
Hilabete honetan gainditu dugu 50.000 emakume afiliatuen langa; lehen aldia da. %48 inguru dira. Sektore feminizatuetan dugun estrategiarekin oso lotuta dago. 2014an prozesu feminista bati bide eman genion, eta oraindik bide horretan gaude, bide batzuk ez baitira sekula bukatzen. Antolakuntza aldatu genuen, organo batzuetan parekidetasuna ezartzetik harago doana. Feminismoaren bidetik aldatu da sindikalismoa ikusteko gure bidea. Guk orain, negoziazio kolektiboa prestatzen dugunean, beti dugu ikuspuntu feminista. Ikasi dugu emakumeen beharrak ezberdinak direla eta kontuan hartu behar ditugula negoziazio kolektiboa bideratzeko. Eta emaitzetan ikusten da; soldata igoera handienak sektore feminizatuetan lortzen ditugu: merkataritza, soziosanitarioa, garbiketa... Egia da marra beherago zegoela, baina %30eko igoerak lortu izan ditugu. Dena den, gu erakunde feminista bat garela esatea handiustea litzateke; umilagoa eta errealistagoa da esatea bidean gaudela eta oraindik gelditzen zaigula zer ibilia.
«Tubos Reunidosen zorra aipatzean, dena eskatzen zaio SEPIri; eta BBVAri zer? Hura bazkide eta zordun da, eta 2008an diru asko jaso zuen enpresarengandik»
Absentismoa, benetako arazoa ala patronalaren kanpaina?
Absentismoa da inolako arrazoirik gabe lanera ez joatea, eta hori hemen ez da gertatzen. Badirudi herri honetan egunero milaka langile nahita ez direla lanera joaten. CENek onartu du ez dela absentismoaz hitz egin behar, ohiko bajei buruz baizik. Gu ohiko bajei buruz hitz egiteko prest gaude. Nafarroako Lan Osasunaren Institutuak ohiko bajak aztertu zituen, eta %40 baino gehiagoren jatorria lana zela ondorioztatu zuen. Patronalak, bere markoekin, baja osagarriak kendu nahi ditu lan hitzarmenetatik. Kentzen hasita, absentismo hitza bere hiztegitik kendu beharko luke.
Tubos Reunidosen kaleratzeak eragotzi daitezke?
Nik azpimarra beste toki batean jarriko nuke. Zorrari buruz ari naiz. 2008an, 170 milioi euro banatu zituzten akziodunen artean. Horien artean zegoen BBVA, orain akziodun pribatu handienetakoa dena, eta zorduna era berean. Ba, agian, hitz egin beharko da BBVArekin eta ahalegina hari eskatu, ala dena eskatuko diogu SEPIri? Hemen arazoa ez dute langileek sortu. Azter dezagun kudeaketa, ken dezagun espedientea, eta eragotz dezagun altzairutegia ixtea. Guk argi dugu: ez gara sartuko kaleratzeak negoziatzera, eta muturrera eramango dugu enpleguen defentsa.
