BESTE BATASUNA. Autogobernu bidean, hamar urte

Eskoziako eta Galesko legebiltzarretako lehen bozak duela hamar urte egin ziren, 'devolution' prozesua gauzatzean

2009ko maiatzaren 30a
00:00
Entzun
Eskoziak eta Gales herriak hamar urteko autogobernu bidea ospatzen ari dira maiatz honetan. Tony Blair Erresuma Batuko lehen ministro laboristak abian jarritako devolution prozesua gauzatzen hasita, bi herrialde horietako boto-emaileek euren biltzar berezietako kideak hautatu zituzten, 1999. urteko maiatzaren 6an egindako hauteskundeetan. Hori izan zen, bai Eskozian, bai Galesen, bi urte lehen, zehazki 1997. urteko irailaren 11n eta 18an antolatu ziren herri bozketen hurrengo urratsa.

Londresek, alabaina, ez dizkie autogobernu maila berdinak paratu Eskoziari eta Galesi; oso nabaria da hori eskualde bakoitzeko biltzarrek dauzkaten eskuduntzei erreparatuta. Eskoziako Parlamentuak legeak egiteko eskumenak dauzka, eta Galesko Batzar Nazionalak, berriz, Erresuma Batuko legeen egokitzapena eta araudi bereziak sortzea besterik ezin du egin.

Ezberdintasun hori eskualde batek eta besteak dituen autogobernu eskuduntzetan nabarmentzen da. Eskoziako Parlamentuak honako alorretan dauzka eskuduntza osoak: ekonomiaren garapena eta merkataritzan; nekazaritza eta arrantzan; garraio eta portuetan; ingurumenean; osasunean; hezkuntzan, ama-eskolatik unibertsitateraino; segurtasun eta sorospen zerbitzuetan; justizian; hirigintzan; kirola eta kulturan; eta turismoan. Eskoziako diputatuek zerga sistemaren zati bat finkatzeko eskumena daukate ere, eta egokitzen ahal ditu, halaber, tokiko beste kolektibitate publikoen antolaketak.

Galesko Batzar Nazionalak, berriz, Westminsterko Parlamentu britainiarrak onartzen dituen legeen tokiko egokitzapen bat besterik ez dezake egin. Eskuduntzak, beraz, askoz ere urriagoak dira. Osasuna eta gizarte zerbitzu gaiak; hezkuntza; garraioak eta ingurumena gaiak baino ez ditu kudeatzen. Segurtasun eta Justizia arloan, Gales Londresen menpe dago. Era berean, ez du inolako eskuduntzarik zerga sistema alorrean, eta tokiko beste kolektibitate publikoen ibileran eragiteko ere ez du legezko ahalik Galesek.

Eskoziak eta Galesek, beraz, autonomia handia badute ere, oso egoera ezberdinetan daude bata eta bestea.

1999ko erreferendumak

Eskoziako eta Galesko Legebiltzarren eraketa 1997ko irailean egin ziren erreferendumen ondorioak dira. Bi eskualdeetako herritarrei egitura horien sorrerari baiezkoa edo ezezkoa emateko eskatu zieten galdeketan. Bi kasuetan baiezkoa gailendu bazen ere, emaitzak aski ezberdinak izan ziren. Eskozian 1997ko irailaren 11an egin zen herri bozketan, boto-emaileen %73,4k baiezkoa eman zioten devolution prozesuari. Horrela, gehiengo zabalez onartu zuten 1707. urteko Batasunerako Itunaren ondorioz desagertu egin zen Eskoziako Parlamentua berriro eratzea.

Galesen, berriz, autogobernua eratzeko proposamenak babes nabarmen txikiagoa jaso zuen; izan ere, irailaren 18an egin zen herri bozketan, boto-emaileen %50,3k baino ez zioten baiezkoa eman devolution prozesuari. Parte-hartzea bera ere aski ahula izan zen, erroldatutako hautesleen erdia baino ez baitzen joan bozkalekuetara. Hargatik, ozta-ozta izan bazen ere, galesek ontzat hartu zuten eskualde biltzarraren sorrera.

Erreferendumetan baiezkoak irabazi ostean, devolution prozesuaren hurrengo urratsa Eskoziako Parlamentuaren eta Galesko Batzarraren eraketak izan ziren. Edinburgoko biltzarrean 129 kide egongo zirela finkatu zen, eta Cardiffekoan, berriz, 60. Eskoziako Parlamentuak, hasieratik, aginte erabaki hartzaile bat antolatu zuen. Galesko Batzarrak ez zuen horrelakorik egin, eta arlo jakinetan ardura zuten batzordeen esku utzi zuen botere eragilea. Gerorago, haatik, hamar kidez osatutako aginte erabakitzaile bat eratu egin da Galesen, Eskoziako modu berean.

Independentistak indartsu

Eskozian zein Galesen aginte autonomoak eratzea ez da Londresen nahikunde soilaren emaitza izan. Bi eskualde horietan, burujabetasunaren aldeko indar politikoen eraginaren ondorioa ere izan dela argi dago. Hamar urtean, gainera, independentziaren aldeko SNP Eskoziako Alderdi Nazionala lehen indar politikoa bilakatu da Edinburgoko Parlamentuan, eta Plaid Cymru alderdia bigarren lekuan da Cardiffeko Batzarrean.

2007ko maiatzaren 3an izan ziren hauteskundeetan, SNPk 47 biltzarkide lortu zituen, hots, Alderdi Laboristak baino bat gehiago. Torry Alderdi kontserbadorea hirugarren sailkatu zen, hamazazpi biltzarkiderekin, eta lehen aldiz aurrea hartu zien liberal demokratei, horiek hamasei hautetsi erdietsi zituztelarik. SNPk gora egitea oso handia eta azkarra izan da, 2003ko maiatzaren 1ean egin ziren aurreko bozekin alderatuta, hogei hautetsi gehiago lortu baititu. 1999ko maiatzaren 6an izandako lehen bozketetan, berriz, 35 jarleku lortu zituen SNPk.

Galesko Batzarreko bigarren indar politikoa bihurtu zen, berriz, Plaid Cymru, 2007ko maiatzaren 3ko bozetan. Cardiffeko Batzarreko 60 jarlekuetatik hamabost eskuratu zituen. Eskualdeko lehen indar politikoa alderdi kontserbadorea da.

Burujabetasunaren aldeko indar politikoen eragina nabaritzen da zelta herri nortasuna garatzeko ekimenetan. Hala, Eskoziako Parlamentuak, 2004ko irailetik, hizkuntza ofizialaren estatusa emana dio gaelikoari. Gales herrian, hizkuntza zeltaren aldeko politika garatuenetako bat da.



Legebiltzar autonomo baten beharra aztertzen ari dira Ingalaterran

Eskozia eta Galesen parean egoera ezkorragoan dela salatu du aspalditik Ingalaterrak. Erresuma Batuko Komunen Ganberako Justizia Batzordea, horren haritik, han ere autonomia eskuduntzak izateko aukerak aztertzen aritu da; baina ondorioztatu du ez duela irtenbide erraza. Alan Beith Batzordeko presidentearen hitzetan, agerian gelditu da beste behin devolution prozesua amaitu gabe dagoela Ingalaterran: Ā«Erresuma Batuko herritarren %84 bizi dira Ingalaterran; baina berari dagozkion auzietan diputatu guztiek dute zeresana; eta ez da berdina gertatzen Eskozian eta Galesen; eurek bakarrik erabakitzen dute euren auzien inguruanĀ».
Iruzkinak
Ez dago iruzkinik

Ordenatu
0/500
Interesgarria izango zaizu
Nabarmenduak
Orain, aldi berria dator. Zure aldia. 2025erako 3.000 babesle berri behar ditugu iragana eta geroa orainaldian kontatzeko.