Albistea entzun

Berrogei urte herria eraikitzen

Sahararrek urteak daramatzate bidegabekeria pairatzen eta munduaren indiferentziari aurre egiten, erbestean, Tindufeko lur mortuan eta lur okupatuetan. Fronte Polisarioak 40 urte bete zituen atzo.

Amagoia Mujika -

2013ko maiatzak 11

Sahara espainiarra edo 53. probintzia deitzen zioten espainiarrek beren hegemonia gotortuta zeukaten eremuari. Han sortu zen Fronte Polisarioa, 1973ko maiatzaren 10ean, bertako sahararren talde nazionalistek bultzatua. Gaur ere saharar guztiak biltzen dituen erakunde politikoa da, eta haren esku dago SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoko lur askatuetako eta Tindufeko antolaketa osoa.

Sahararrentzat egun pozgarria da atzoko urteurrena, herri gisara munduko mapan kokatu zituen erakundea sortu baitzen. Hazi egin dira berarekin, hezi; kultura eta nortasuna indartu dituzte sahararrek Fronte Polisarioaren bidez, heziketa eta osasuna doakoa ezarri dute kanpalekuetan, eta antolaketa eraginkorra dute. Desfile militarrak egin zituzten Tindufen atzo, Aaiun hiri okupatuaren izena hartzen duen kanpalekuan. Eta Mohamed Abdelaziz Fronte Polisarioko idazkari nagusiak mezu itxaropentsua egin zuen bertaratu ziren nazioarteko ordezkarien aurrean. «Arrisku hurbilak» badituztela onartu arren, «garaipena inoiz baino hurbilago» ikusten duela esan zuen.

Burujabetza, ordea, sufrimendu handiz lortzea kostatzen ari zaien ametsa da oraindik. Bonbardaketetatik ihesi basamortura joan ziren milaka sahararren exodoa etsigarria da askotan; Marokoren pean bizi direnen egunerokoa, bortitza. Erbestean eta lur okupatuan, familiak banatuta daude. Tindufen Fronte Polisarioak banatzen duen nazioarteko laguntzari esker bizi dira, besterik ez baitie ematen lur idorrak. Inoiz beste parajerik ezagutu ez duten gazteak dauzka basamortuak, aurreko bizitzaren memoriarik gabe ezerezaren erdian zer egiten duten askotan galdetzen dutenak. Lur okupatuetan, berriz, Marokok errepresio gogorra ezartzen du, eta nazioarteak utzi egiten dio.

Franco hilzorian zela, 1975eko azaroaren 14an sinatu zituzten Hirukoaren Akordioak Mauritaniak, Marokok eta Espainiak, eta mendebaldeko sahararren administrazioa Afrikako bi herrialdeon esku geratu zen. Praktikan Espainiaren probintzia Marokori eman zion. Hurrengo egunean Marokoko aire armadak sahararrak bonbardatu zituen, eta herritarrek itzulerarik gabeko ihesa hasi zuten. Martxa Berdea iritsi zen gero, Franco hil zen egunean, eta milaka zibilen kolonizazioa: okupazio militarra hasi eta Marokoko funtzionarioek administrazioa hartu zuten. 1976ko otsailaren 27an sortu zuten SEAD Saharako Errepublika Arabiar Demokratikoa, azken funtzionario espainiarrak atera ziren egun berean. Milaka sahararrek alde egiten jarraitu zuten, basamortuan 200 kilometro eginez, Aljeriako mugara, Tindufera. Sahara Askatzeko Herri Armadak, Fronte Polisarioak gidatuta, okupatzaileen kontra borrokan jarraitu zuen 1979 arte, Mauritaniarekin bakea sinatu zuen arte. Ordura arte gerrillen gerra zena gerra irekia bilakatu zen Marokoren kontra.

Gerrak hamabost urte baino gehiago iraun zuen, 1991n su-etenari heldu zioten arte. Bake prozesuari heltzea hitzartu zuten Nazio Batuen Erakundearen babesean, eta helburua autodeterminazio eskubideari buruzko erreferenduma egitea zen, 1992ko urtarrilaren 15ean. Gaur arte.

Hainbat garai igaro dituzte sahararrek ordutik. Errolda izan zen aitzakia lehenik. Rabatek lur okupatuetako marokoarrak sartu nahi zituen. Biztanle guztiek botoa eman zezaten aztertzekotan geratu zen Fronte Polisarioa, baina urrats hori egin zuenean, Marokok ez zuen onartu. 2007an NBEk elkarrizketa zuzenak proposatu zituen, baina saio antzuak izan dira. 80 herrialde baino gehiago dira, era berean, SEAD ofizialki onartzen dutenak, baina interes ekonomikoek eta politikoek gainetik egoten jarraitzen dute.

Agdaim Izik kanpalekuan egin zutena egiten dute oraindik, eta azken ika-mikan berriz ere Maroko atera da irabazten. Nazio Batuen Erakundearen misioak ez du ikertuko Mendebaldeko Saharan giza eskubideak errespetatzen diren ala ez, AEBek aurkeztutako proiektua bertan behera gelditu ostean. Susan Rice enbaxadoreak idatzi zuen zirriborroa, eta NBEn aurkeztu. Bertan, Minurso misioaren berritzea planteatzen zen, soldaduek giza eskubideen betetzea gainbegira zezaten, bai Saharan, bai Tindufeko errefuxiatu kanpamentuetan. Segurtasun Kontseiluan aurkeztu aurretik, baina, atzera egin zuten AEBek. Zer ospatu badute sahararrek, hala ere; eta zer borrokatu ere bai.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

NATOko kideek gerra hegazkinak eta ontziak bidali dituzte Europa ekialdera

NATOko kideek gerra hegazkinak eta ontziak bidali dituzte Europa ekialdera

Arantza Elizegi Egilegor

Ukrainako enbaxadak husten hasi dira AEBak eta Erresuma Batua. Brusela prest dago Errusiari zigor ekonomikoak ezartzeko, gerra piztuz gero

Burkina Fasoko presidente Roch Kabore, hitzaldi bat ematen, Unescoren 75. urteurrenean, Parisen. ©JULIEN DE ROSA / EFE

Burkina Fasoko militarrek diote boterea hartu eta junta bat osatu dutela

Mikel O. Iribar

Kabore presidentea kargugabetu eta parlamentua desegin dutela esan dute matxinoek. Segurtasun arrazoiak aipatu dituzte kolpea emateko

Kurduak beren etxeetatik ihes egiten, Al-Hasakahn, ostiralean. ©A.MARDNLI / EFE

Etxeratze agindua ezarri dute Rojavako probintzia batean

Berria

Agintari kurduen ustez, Turkiako Gobernua dago Estatu Islamikoak azken egunetan egindako erasoen atzean
Joseph Ratzinger, 2020ko ekainean, Almemanian eginiko bisita batean. ©PHILIPP GUELLAND / EFE

Benedikto aita santu emerituak aitortu du okerreko informazioa eman ziela ikertzaileei

Edu lartzanguren

Municheko apezpiku zela sexu abusuen inguruko kasu bati buruzko bilera batean ez zuela parte hartu esan zuen Joseph Ratzingerrek, baina frogatu egin dute han egon zela.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.