Albistea entzun

Zentsurak kulturgintzan izandako eragina aztertuko dute Donostian

EHUko MHLI ikerketa taldeak 'Zentsura eta literatura: memoria eztabaidatuak' kongresua antolatu du ekainaren 21 eta 22rako. Erakusketa bat ere izango da, jardunaldien osagarri
Alex Gurrutxaga, Lourdes Otaegi, Mari Jose Olaziregi eta Ismael Manterola MHLI ikertaldeko kideak; talde horrek antolatu du kongresua.
Alex Gurrutxaga, Lourdes Otaegi, Mari Jose Olaziregi eta Ismael Manterola MHLI ikertaldeko kideak; talde horrek antolatu du kongresua. JON URBE / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Ainhoa Sarasola -

2018ko maiatzak 31 - Donostia

Soka luzea da zentsurarena, gaur eguneraino luzatzen dena. Hizpide izaten jarraitzen du egunotan, baina iraganetik datorren praktika da. Hala ere, akademiak gutxi ikertu izan duela uste du EHUko Memoria Historikoa Literatura Iberiarretan ikertaldeak (MHLI). Horregatik, auzia aztertzeko kongresua antolatu du, Zentsura eta literatura: memoria eztabaidatuak izenburupean. Donostiako Miramar jauregian izango dira jardunaldiak, ekainaren 21ean eta 22an, eta hamaika adituk hartuko dute hitza bi egunez. Ardatz nagusia literatura izango bada ere, beste kultur adierazpideetan zentsurak izandako ondorioei ere helduko diete. Halaber, Joan Mari Torrealdai omenduko dute, antolatzaileen iritziz, hark ikertu baitu sakonen zentsuraren eragina euskal kulturgintzan.

Mari Jose Olaziregi eta Lourdes Otaegi dira kongresuaren zuzendari akademikoak, biak MHLI taldeko kideak. Olaziregik zentsuraren definizio «xume bat, pragmatikoek ematen dutena» azaldu du: «Zentsuratu egiten da arrazoi ideologikoengatik norbaitek beste bati zerbait adieraztea zernahi modutan oztopatzen duenean. Beraz, zentsurak ideologiarekin du zerikusia, eta boterea duenak zentsuratzen du». Beste hainbat adituk zentsura estrukturalaz hitz egiten dutela gehitu du, askoz ere sotilagoa dena eta gizartearen beste arlo askotan ere badagoena. «Guk kongresuan frankismo garaiko zentsurari helduko diogu batez ere, baina baita frankismo ostekoari; saiatuko gara bere itzala antzematen eta zer estrategia baliatzen dituen adierazten». Kongresuak egun «puri-purian» dagoen gai baten inguruan egin diren ikerketa akademikoak agertu nahi ditu, Olaziregiren hitzetan.

Topaketen lehen eguna «Iberiar penintsulako naziotasunetako kulturetako zentsura» aztertzeari eskainiko diote; hau da, katalanez, galegoz, gazteleraz nahiz euskaraz sortzen duten esparruetako kasuak izango dituzte hizpide Euskal Herriko zein nazioarteko 25 ikerlarik. Berta Muñoz Caliz Madrilgo Unibertsitate Autonomoko aditua izango da lehena hitza hartzen, eta zentsuraren ikerketa akademikoak egun zertan diren azalduko du. Halaber, beste hainbat adituk zentsura jasan duten «hiru egile funtsezkoren» lana aztertuko dute: Max Aub izango du mintzagai Valentziako Unibertsitateko Joan Oleza Simok; Federico Garcia Lorca La Platako Unibertsitateko Raquel Macciucik; eta Alfonso Sastre Tourseko Unibertsitateko Paula Martinez-Michelek. Frankismo garaiko eta osteko urteetako zentsuraren askotariko aurpegiak izango dituzte hizpide, halaber, Xose Manuel Dasilvak, Xavier Plak, Xelo Candel Vilak, Lourdes Otaegik, Javier Lluch-Pratsek eta Francisco Jose Lopez Alonsok.

Joan Mari Torrealdari omenaldia eginez hasiko dute bigarren eguna. Euskal liburugintzaren eta zentsura frankistaren inguruan egin dituen ikerketen garrantzia aitortu nahi dute horrela. «Euskal literatur sistemaren deskripzioan dihardu azken ia 40 urte hauetan, berau ezagutzeko lan funtsezkoak diren ikerlanak eskaini dizkigularik», Otaegiren hitzetan. Horien artean, Euskal idazleak gaur (1977) nahiz Euskal kultura gaur (1997) liburu «oinarrizkoak» aipatu zituen. Torrealdairen bigarren ikergai nagusia «euskarari mendeetatik hona datorkion erasoaren gaia» izan da, Otaegiren esanetan. «Hirugarren ildo bat du bere ikerketak, bere ibilbide akademikoan garapen handiena izan duena: euskal kulturak bizi izandako zentsurari buruzko lana. Arlo horretan, guretzat, bera da aditu nagusia». Torrealdairen beraren solasaldiarekin hasiko da eguna, zeina Andres Urrutia euskaltzainburuak aurkeztuko duen.

Haren ondoren hitza hartuko duten zazpi adituek «nolabaiteko omenaldia eta jarraipena» egingo diote Torrealdairen lanari, Otaegiren esanetan. Euskal kulturgintza eta zentsura izango dituzte denek aztergai: Ismael Manterolak Zentsura artean izeneko hitzaldia emango du; Mikel Aierbek Zentsuraren irakurketak izenekoa; Idoia Geren?uk frankismo garaiko euskal antzerkiari erreparatuko dio; Amaia Elizaldek Jon Miranderen kasua aztertuko du; Ben?at Sarasolak Orixeren Euskaldunak; Miren Ibarluzeak itzulpengintzaz eta zentsuraz hitz egingo du; eta Ana Gandarak, azkenik, Zentsura eta errealitate sinbolikoa izeneko hitzartzea egingo du.

Mekanismoak, ondorioak

Jardunaldien osagarri, Koldo Mitxelena Kulturuneak erakusketa bat hartuko du. Ekainaren 20an zabalduko dute, kongresua hasteko bezperan, eta uztailaren 21 arte egongo da ikusgai, liburutegiaren lehen solairuan. Ismael Manterola eta Alex Gurrutxaga taldekideek egin dituzte komisario lanak; Debekatuak baina ez ahaztuak jarri diote izena, adierazteko bertako adibideak zentsuratuak bai, baina ikertuak ere badirela, Gurrutxagaren hitzetan. Zentsura instituzionalaren mekanismoen eta euskal kulturgintzan izandako eraginaren argazki orokor bat egiten du erakusketak, azalpen teoriko eta historikoak eta askotariko lekukotzak bilduz.

Manterolak azaldu du panelen eta bitrinen bidez banatuko dituztela edukiak; gehienak dokumentalak izango dira. Aurkezpen orokor batekin hasi, eta zentsuraren xede eta tresnak, kasu zehatzak eta sortzaileek hari ihes egiteko saiatutako bideak aztertuko ditu erakusketak, besteak beste.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' liburua aurkeztuko du 11:00etan. ©Jon Urbe / Foku

Lertxundi, Anari, Pasadena eta pasa ez dena kontatzen, azkenaurreko saioan

Berria

Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' lana aurkeztuko du, eta Pasadena taldeak 'Izpiak' disko laburra.

Jon Ander Urresti —sariaren txartelari eusten—, gaurko ekitaldian, epaimahaikideekin eta babesleekin batera. ©Marisol Ramirez / Foku

Jon Ander Urresti aktorearen 'Eucalyptus' proiektuak irabazi du sormen beka

Andoni Imaz

Eukaliptotik abiatuta, «lurren eta bizitzen kudeaketari» buruzko lan bat sortuko du Urrestik, antzerkia eta dantza uztartuz. Beka 15.000 eurokoa da, eta datorren urteko azokan aurkeztu beharko du emaitza.

Gaztetxo talde bat, atzo goizean, Durangoko Azokako ateak irekitzeko zain. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Galdera olde bat ateei bultzaka

Andoni Imaz

Ehunka gazte izan dira Durangoko Azokako Ikasle Goizean, eta haiek ekarri dituzte azokaren itzulerako lehen pilaketak. Kontzertuetan eta tailerretan ere parte hartu dute gazteek
Ikasleak, atzo, Landako gunean. ©Marisol Ramirez / Foku

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Hitzen, ekintzen eta errimen eztanda. Herri bat BERRIAren kulturaren plazan. Baliatu udazkenean BERRIAlagun egiteko eskaintza.