Albistea entzun

Euskal eleberrigintza beltzaren sustatzailea oroimenean

Gotzon Garateren nobela beltzei buruz mintzatuko da gaur Miel A. Elustondo, Baztanen, 'Beltz guztiak ez dira bele' solasaldian. «'Show' beltza» izango dela ziurtatu du
JON HERNAEZ / ARGAZKI PRESS Tamaina handiagoan ikusi

Ander Perez Zala -

2017ko urtarrilak 18

Gotzon Garate idazlearen nobela beltzak hartu, eta haien belztasunaz arituko dira gaur Beltz guztiak ez dira bele solasaldian, 19:00etatik aurrera. Baztango Anizko elkartean finkatu dute hitzordua. «Show beltza» izango da, Miel A. Elustondo hizlariak BERRIAri adierazi dionez.

Garateren oroimenez egindako hitzaldia izango da, Hilbeltza Beltza jardunaldien barnean: «Hasteko, haren bizitza eta obraren berri emanen dugu, bideo eta musika zenbait ere baliaturik. Beroketa hori eginik, ur handiagoetara eginen dugu, eta detektibe nobela eta nobela beltza bereiziko ditugu. Txantxa eta jolas ariko gara, beltz, aski adiskidetsu, ez akademiko», ziurtatu du Elustondok.

2008an hil zen Garate Bilbon, Deustuko Unibertsitateko jesuiten egoitzan, 74 urte zituela. Euskal literaturan eta linguistikan pisu handia izan zuen, eta euskal kulturak erregimen frankistarengandik jasan zuen errepresioaren lekuko izan zen. Elustondoren arabera, abertzale eta euskaltzale «porrokatua» izan zen: «Zalantzarik ez horretan. Euskaldunagoa nahiko zukeen jesuiten lana Deustuko Unibertsitatean, behin eta berriz esan zuenez. Euskal Herriaren aldekoa zen, zazpi lurraldeen eta hizkuntzaren aldekoa. Jainkoa eta familia zituen bi zutarririk behinenak, ez zituen uztekoak». 21 urterekin hasi zen euskaraz idazten eta, 1967an, Euskal Herria bisitatzeari ekin zion. Emaitza emankorra lortu zuen: 17.000 esapide bildu zituen, gerora Erdarakadak eta Atsotitzak obren oinarri izango zirenak. «Estilo arina, jostaria, zuzena zuen. Zazpi euskal herrietako baserrietan jasotako solasak baliatu nahi izan zituen bere nobeletan».

Euskal literaturan Garateren garrantziaz ohartarazi du Elustondok: «Euskarak baturanzkoan egin zuen sasoian ez zen leitzeko aunitzik, eta ez pentsa euskaraz leitzen ere abilak ginenik. Hortakotz, Gotzon Garateren nobelak aski material baliagarriak izan genituen geure buruak euskaraz janzteko eta trebatzeko, euskararen hitz diferenteak ikasteko, eta abar. Entretenitzen gintuen aldi berean. Gotzon Garateren lanek, bertzalde, aski euskara egokiaren berme ziren, euskara batua asentatua ez zen sasoian. Horrek, zalantzarik gabe, haren lanak leitzera eraman zituen irakurle anitz, eta, haien eskutik, ikasle anitz ere haiek leitzera jarri ziren. Erran nahi dut, jende frankok leitu zituela Gotzon Garateren nobelak, milaka irakurle izan zituen».

2005ean, Durangoko Azokak Argizaiola saria eman zion idazleari, «euskararen sustapena egiteagatik, eta haren ikerketa lanengatik». Besteak beste, Marxismoari buruzko gogoetak ere egin zituen, eta euskal eleberrigintza polizialaren sustatzailetzat dute. Euskaltzaindiaren Eleberrigintza saria jaso zuen 1981ean, Izurri Berria liburuagatik.

Idazlea ezagutzeko aukera izan zuen Elustondok, 1981ean: «Argitaratuak zituen lehenbiziko nobelak, Esku leuna eta Elizondoko eskutitzak, gogo onez leituak nituen. 1981eko Errege egunez, arratsaldean, Azpeitiko kalean behera ikusi genuen. Atzetik joan gintzaizkion, agurtu genuen, eta Odria auzoko Odriozolatxo baserrian zegoela esan zigun, baserritarren euskara aberatsetik edaten, esaera zaharrak eta denetariko hitzak biltzen. Ondoko egun batean Odriozolatxora egin genion bisita eta, harrezkero, eta hil zen arte, bostetan baino gehiagotan izan ginen elkarrekin, Bilboko Kafe Antzokian bazkaltzen, hedabideetarako elkarrizketak egiten, eta abar».

Gotzon Garate, oroimenera

Gonbidapena helarazi die irakurleei: «Ipuin bat kontatuko dugu, beltzean beltz, eta Aniz herrian gaindi itzulia ere eginen dugu, hotz ederrean. Eta, oroz gain, Gotzon Garate ekarriko dugu oroimenera, leituko dugu hau eta hura, haren gainean erranak gainbegiratuko ditugu belztasunaren froga bila, ohi denez. Polizia eleberria eta nobela beltza bereiziko ditugu, eta Gotzon Garate, nobela beltza eta Baztango zenbait irakurle finen asmo eder bezain beltz Hilbeltza Beltza ohoratuko ditugu, zein bere aldetik. Han izanen naiz ni pozik».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Denis Martinez eta Olaia Valle dantzariak, Barakaldo antzokian, <em>Esna</em> obraren entsegu batean. ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

'Esna' ikuskizuna ondu dute Marie de Jongh eta Doos konpainiek

Olatz Enzunza Mallona

Dantza eta antzerkia uztartuko dituen ikuskizun bat ondu dute elkarlanean Marie de Jongh eta Doos konpainiek: 'Esna'. Joko esperimentu gisa definitu dute. Bihar izango da estreinaldia.

 ©Mailo Oiarzabal

Pasio baten fruituak

Mailo Oiarzabal - Gipuzkoako Hitza

Urteetan jasotako eta gordetako bertso grabazioak transkribatzea erabaki zuen Xabier Unanuek duela ia hogei urte. 42.000 bertso baino gehiagoko bilduma osatu, eta Zestoako liburutegiari utzi dio.

Soledad Sevilla erakusketaren aurkezpenean, atzo, <em>Gatza</em> oihalaren aurrean. ©MAIALEN ANDRES / FOKU

Soledad Sevillaren 'Nire paisaia propioa' ikusgai dago Kubo Kutxan

Naroa Torralba Rodriguez

Soledad Sevilla artistaren 'Nire paisaia propioa' ikusgai dago Kubo Kutxan. Ibilbide baten proposamena da. Berak aukeratu ditu obrak eta kokapena

<em>Ketariatik mundura</em> pastoralaren bost partaideak. ©BERRIA

Elkanoren bidaia, pastoral «ttipi» batean, bihar, Iruñean

Uxue Rey Gorraiz

'Ketariatik mundura' «nanopastorala» eginen dute bihar iluntzean Iruñean. Hiru aktore eta bi musikari ariko dira, ordu eta erdiz. Mixel Etxekoparrek idatzi du obra

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.