Albistea entzun

'Hamalau heriotzena', jatorrizkoan bezalaxe

1826an argitaratutako bertsopaperaren kopia bat aurkitu dute Modesto eta Bertol Arrietak
Arrieta aita-semeek aurkitutako dokumentua.
Arrieta aita-semeek aurkitutako dokumentua. MODESTO ARRIETA-BERTOL ARRIETA

Juan Luis Zabala -

2014ko abuztuak 8

Hamalau heriotzena sorta ezagunaren jatorrizko bertsopaperaren kopia bat aurkitu dute Modesto eta Bertol Arrieta aita-seme zarauztarrek Euskaltzaindiaren Azkue Bibliotekan, egiten ari den ikerketa baterako lanean ari zirela. 1826an Tolosako (Gipuzkoa) «D. Juan Manuel la Lamaren Moldeteguian» inprimatua zen jatorrizko bertsopapera, orrietako baten barrenean irakur daitekeenez. «Ezagutzen ditugun garai horretako bertsopaper gehienak (guztiak ez badira) gabon kantak dira, eta, horregatik, aurkikuntza garrantzitsua dela uste dugu», adierazi dute ikerlariek.

Bertso sorta oso ezaguna da Hamalau heriotzena. Jose Larrañaga izeneko Mendaroko (Gipuzkoa) semeak egindako hilketa lazgarriak ditu kontagai, lehen pertsonan. Jesus Maria Leizaolak 1808-1814 en la poesía popular vasca liburuan 1965ean egindako argitalpena zen orain artean ezagutzen zen idatzizko bertsio zaharrena; orduko ortografia garaira egokituta eta izenak ezkutatuta eman zuen argitara Leizaolak. Gero, 1983an, Joseba Lakarrak, Koldo Bigurik eta Blanca Urgellek jaso zuten aldaera hori Euskal baladak: antologia eta azterketa liburuan.

Julen Lekuonak kantatu eta grabatu egin zituen bertsoak, Xabier Lete eta Antton Valverderekin batera kaleratutako Bertso zaharrak diskoan (Herri Gogoa-Edigsa, 1974). Geroago, Morau kantariak egin zuen bere bertsioa, Amodio domestikoa diskoan (Gaztelupeko Hotsak, 2000).

Bonapartek jasotakoa

Baina bertsopaper horren jatorrizko kopiarik ez da egundo argitaratu, Modesto eta Bertol Arrietaren ustez bederen. «Bertsopaper hori Louis Lucien Bonaparte printzeak jaso eta Londresen zeukan liburutegi pertsonalean gordeta egon zen, haren alargunak Chicagoko Newberry Libraryri saldu arte (1900. urte inguruan)», azaldu dute. «Gero, 1980. urte inguruan, Euskaltzaindiaren liburutegiak Bonapartek jasotako bertsopaperez osatutako mikrofilm bat erosi zuen, ikertzaile guztien eskuragarri egon zedin. Kontsultak errazteko, bertsopaper horien kopiak egin zituen paperean. Guri horien kopia bat iritsi zaigu». Ikerlanean jarraitzeko, informazio osagarria izan dezaketen guztiei laguntzeko deia zabaldu diete Arrieta aita-semeek.

Sareko BERRIAzalea:

Udazkenean, BERRIAlagun egiteko pausoa eman dezazun, eskaintza bat egin nahi dizu BERRIAk. Herri baten kulturaren plaza da BERRIA. Kultur egitasmo, dinamika eta ekitaldi anitzen erakustoki. Euskal kulturaren inguruko informazioaren plaza handia. Azaroan eta abenduan, Euskaraldiak, Bertsolari Txapelketa Nagusiak eta Durangoko azokak hartuko dituzte, besteak beste, BERRIAren orrietako asko, paperean eta webgunean.

Albiste asko irakurriko dituzu, segur aski webgune honetan bertan. Eta eskari bat egin nahi dizugu: har ezazu konpromisoa irakurtzen duzunarekin. Irakurleen babes ekonomikoa funtsezkoa da BERRIAren etorkizuna ziurtatzeko.

Albiste gehiago

Kepa Junkera, erdian, gaur Bilboko Arte Ederren museoan egindako liburuaren aurkezpenean ©Aritz Loiola/ Foku

Kepa Junkerak bere obra osoa berrikusten duen arte liburua kaleratu du

Iñigo Astiz

Musikariaren diskografia osoa errepasatzen du Berpiztu lanak, eta, gainera, 40 artistak propio sortutako obra bana eta Junkerak sortutako kanta guztien partiturak ere badakartza. Musikariak berak parte hartu du argitalpenaren aurkezpenean.

 ©Joanes Etxebarria

«Anitz egin da hitz berrien asmatzeko, baina zahar anitz galdu ditugu»

Joanes Etxebarria - Ipar Euskal Herriko Hitza

Liburu edo pastoraletan, historia landu du bereziki, olerkiekin batean. Idazlan luzeak gehiago ez egitea deliberatu du. Uste du aitzinatu dela euskararen alorrean, baina lan asko dela egiteko.

<em>Maus</em> liburuko lau bineta. ©ASTIBERRI

Saguen txilioak holokaustoan

Uxue Rey Gorraiz

Gurasoek holokausto nazian bizitakoetan oinarrituta sortu zuen Art Spiegelmanek 'Maus' komikia. Pulitzer saria irabazi zuen 1992an. Euskarara ekarri dute berriki.

Soinu txikia XIX. mendearen amaieran hedatu zen Euskal Herrian. ©BERRIA

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...