1983ko Ondarroa, nobela beltz baten jokaleku bihurtuta

Joanes Urkixok 'Orratza eta kaltea' thrillerra argitaratu berri du, Elkar argitaletxearekin. Heroinak erabat erasandako herri baten testuinguruan, herritarren arteko istorioak harilkatu ditu idazleak
Urkixok joan den asteanaurkeztu zuen bere lan berria, Donostian.
Urkixok joan den asteanaurkeztu zuen bere lan berria, Donostian. J.C.RUIZ / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Amagoia Gurrutxaga Uranga -

2020ko urriak 17

Adin guztietako irakurleentzat eta ia genero guztietan idatzitakoa da Joanes Urkixo (Bilbo, 1955), lau hamarkada luzeko ibilbidean: helduentzako poesia, nobelak eta ipuinak argitaratu izan ditu; haur eta gazteentzakoak ere bai. Profesionalki, baina, gidoigile izan da batez ere. Lasa eta Zabala (2014) filmaren gidoia berak idatzia da, esaterako. Oraintxe estreinatu duten Hil kanpaiak filmaren gidoigileetako bat ere bada. Orratza eta kaltea (Elkar) izenburuarekin plazaratu berri duen nobelak berak ere gidoi bat izan du abiaburu. Lasa eta Zabala filmarena idazten bukatu berritan idatzi zuen, baina ezin izan zuen ekoitzi. «Hala, gidoia nobelara aldatzea erabaki nuen».

Aldaketa horretan, 1983ko Ondarroan (Bizkaia) «heroina urteetan» kokatutako thriller bat sortu zuen. «Nobela thriller bat da, bai, baina asko du ere sail beltzetik eta sail beltzean hain sarritan sartzen den dramatik». Badago intriga, badaude hilketak, badago hiltzaile bat, «baina hori ez da nobelako gako nagusia».

Testuingurua bada nobelako gakoetako bat: «Ondarroa izan zen, beste hainbatekin batera, Euskal Herri barruan heroinak gogorren jotako herrietako bat. Hor kokatuta dago trama». Herriko txokoak eta biztanleak elkarrizketatu zituen Urkixok trama horren eraikuntzarako; tartean, heroina urte haietatik bizirik ateratzea lortu zuen emakume bat, zeharo hunkitu zuena.

Idazleak berak ere ezagutu zuen garai hartako Ondarroa, neurri batean, bertan zituen lagunei esker. Heroinaren erasana ez zuen gertu-gertutik ezagutu, hala ere, eta «intelektualki» ekin zion gaiari, nobelaren abiaburua izan den gidoia idazterakoan. «Nik ez nuen dramatikoki bizi izan garai hura, baina ni partidu politiko batean egon nintzen eta han ezagutu nituen heroinazaleak; eta beste partidu bat erabat sarraskitu zuen droga horrek. Modu intelektualean, bagenekien zer gertatzen ari zen. Hortaz, modu intelektual batean egin dut hurbilpena, hasieran. Gero, jendearekin eseri naizenean, erabat hunkitu naute». Hala eraldatu zuen kontakizuna, duela lau hamarkadako egoera soziala azaltzen saiatuz, tirabira politikoez eta heroinaz haratago.

Pertsonaia nagusia

Protagonista nagusia eraikitzeko ere, garai hartan zinegotzi izandako bat izan zuen gogoan: «Troskista zen zinegotzi hura. Nobelan esaten da ezkertiarra dela, eta ez dela ezker abertzalekoa. Garai hartan dialektika nahiko gordina zen haien artean, izan ere». Hala abiatzen da Mikel protagonista nobelan, hauteskundeen osteko zinegotzi lanetan. Gai sozialen ardura egokitzen zaio, nahi ez duen arren, eta zuzenean ikusten du heroina herria arlo guztietatik ari dela jotzen. «Saiatzen da heroina herrira sartzeko iturri nagusia zein den ikusten, iturri hori ixteko».

Pertsonaia nagusiaren asmo «naif» horretan oinarritu du trama Urkixok. Badira beste hari batzuk ere, baina. Bada maitasunezko istorio posible bat, heroinaren menpeko batek eta Mikelek topo egiten dutenean.

Bada Guardia Zibila ere, jakina, hasieratik, eragile rola jokatuz: «Eurek sortzen dute arazoa, baina horrek ez du esan nahi guardia zibilei buruzko liburua denik. Herritarren arteko istorio bat da, eta guardia zibilek gozokia eta makila ematen dizkiote aukeran jendeari». Diru piloa irabaztea da gozokia; proposamena ez onartzean gerta dakiekeena da makila. Bada gozokia aukeratzen duenik. Siano arrain saltzailea, esaterako, droga saltzaile izatera pasatzen dena. Ondarroan «benetan existitutako» pertsona bat izan du Urkixok pertsonaia hori eraikitzerakoan. «Hura trafikatzaile nagusi bat izan zen Ondarroan, kanpotik ekarri eta herrian banatzen zuelako droga. Mehatxuak jaso zituen, eta alde egin zuen. Handik urte gutxira, taberna bat ireki zuen, Gipuzkoako kostaldeko herri batean, eta goiz batean han hil zuten, taberna ireki berri zuela».

Hori guztia, garai hartako musika gogora ekarriz. Lehenik eta behin, liburuaren izenburuan arrastoa utzi duen kanta bati erreferentzia eginez: Neil Youngen The Needle and the Damage Done (Orratza eta egindako kaltea). «Nire kuttuna da kanta hori, eta badu zeregina tramaren barruan, eta baita azpitestuan ere». Ez da nobelan agertzen den kantu bakarra, inolaz ere.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Albiste gehiago

Sean Connery, Berlinen, 2005. urtean ©MARCUS BRANDT/POOL / EFE

Sean Connery aktorea hil da

Iñigo Astiz

Zinemako lehen James Bond izateak egin zuen famatu, baina hamaika filmetan hartu du parte bere ibilbidean, eta sari garrantzitsu sorta bat jasota hil da 90 urterekin 

Develaireren erakusketa, Nafarroako Museoan. ©Iñigo Uriz / Foku

Itxialdian %67 murriztu zen Nafarroako kultur enpresen fakturazioa

Ane Eslava

Nafarroako Kultura Zuzendaritza Nagusiak bi txosten aurkeztu ditu, konfinamenduak kultur arloan izan duen eraginari buruz

Michel Tabachnik suitzarrak zuzendu zuen Euskadiko Orkestra herenegun. ©TIPEZ
Idoia Garzes idazlea, bere helduentzako lehen eleberria, <em>Mendiko gaitza</em>, eskuetan duela. ©ANDONI CANELLADA / FOKU

Mendiko gaitza: fisikoa ez ezik, soziala ere bai

Amaia Igartua Aristondo

Idoia Garzesen 'Mendiko gaitza' liburuko protagonista desagerpen batekin lotuko du mendian aurkitutako txartel batek. Helduentzako lehen eleberria du, eta proiektuarekin Zubikarai beka jaso zuen iaz

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna