Noiz sortua: 2015-06-05 00:30:00

ATZEKOZ AURRERA. Jon Garmendia, 'Txuria'. Idazlea

«Deserria ez da urruntasuna bere soilean»

Deserrian pasatutako hamar urteetan idatzi dituen poemekin ikuskizuna osatu du Garmendiak; zalantzak, hutsuneak eta pozak biltzen dituen bidaia baten kontakizuna da.
ISABELLE MIQUELESTORENA

Nagore Rodriguez -

2015eko ekainak 5
Herri bihurtu zaidan deserrian olerki eta kantu emanaldia estreinatuko dute bihar Hendaian (Lapurdi). Jon Garmendia Txuria-k (Hernani, 1972) deserrian egondako hamar urteetan idatzi dituen poemak biltzen ditu ikuskizunak. Hogei urte baino gehiago daramatza musikaren munduan, abestiak idazten. Taula gainera igoko da orain, baina ez da bakarrik egongo: Xabi Solano, Keu Agirretxe, Ortzi Oihartzabal eta Xabi Azkarate musikariak eta Eider Eibar marrazkilaria izango ditu lagun.

Deserriaren eta herriaren artean sentitu al zara hamar urteotan?

Ez dakit bien artean egotea posible ote den, bien artean dagoena distantzia baita, eta, niretzat, distantzia da egon nahi duzun tokian ez egotea; distantzia da sorlekura ez itzultzea, eta ikustea nola doan denbora aurrera, denak segitzen baitu bere bidean, zuk salbu, oroitzapenekin bizi zarelako. Horregatik uste dut batzuetan herrian egon naizela, ondo joan zaidanean; eta beste batzuetan, deserrian, zalantza eta kezkaz betea egon naizenean, adibidez.

Nola hartzen duzu deserrian egon eta Euskal Herrian egotea?

Deserria ez da urruntasuna bere soilean; adibidez, derrigorturik bizi behar baduzu zure ondoko herrian, nahitaez edukiko dituzu minak, hausturak... eta baita debekuak ere. Bestalde, kolonizazio basatia egon da Euskal Herriko ekialdean; ukaezina da Frantziaren nagusitza politiko eta kulturala ni bizi naizen tokian, Lapurdiko kostan; hemen biziki zaila da euskaldun gisa bizitzea. Problema da ni eta ni bezalako anitz administrazioak ez gaituela kontsideratzen lur honetako, haientzat espainiarrak garela eta hala izango garela bizitza guztian.

Noiz sentitu zenuen deserria herri bihurtu zitzaizula?

«Atzo zer egin nuen» ordez «gaur zer egin behar dut» pentsatuz esnatu nintzenean.

Zer da zuretzat erbestea?

«Amak besoetan hartzen ninduela oroitzea, eta berriro ez nauela hartuko jakitea» idatzi izan dut. Hemen iragana oroitzen dut etengabe; nire buruan baino ez dauden errealitateak bizi ditut nolabait, eta badirudi aurreko bizitza hura zoragarria zela, eta, seguruenik, ez zen. Baina, egun, oroitzapen onekin baino ez naiz bizi; hori amaren besoetan egotea da, babestua, goxo, ederki; eta bat-batean ez dut hori: badakit ez dudala berriro halakorik izango, ez naizela egonen nire burua dagoen tokian, amak —pisuaren pisuz— ezin nauela berriro besoetan hartu, ez eta babestu ere, eta gainera datorkidanaren mende nagoela.

Artista askok aipatu izan dute deserria. Zer eskaini dio deserriak zure sorkuntza lanari?

Gaia ez da berria. Gainera, gaia unibertsala da. Euskal Herrian asko idatzi da atzera begirako kontakizunari buruz, zenbakiei buruz, zenbat iheslari eta halako, baina biziki gutxi horiek izan duten hausturaz, minaz; sentimenduekin gauzak kontatzea ahantzi zaigu, nolabait. Badirudi etsipenak eta minak ez direla kontatu behar. Uste dut ez dela ezer pasatzen sentimenduei bide eginik; nik negar asko egin dut, eta ni izaten segitzen dut, nire alaitasun eta amets berekin; ahula bai, baina ez negarra gordeta izanen nintzatekeen baino ahulago.

Deserriaren hutsunea eta mina betetzen lagundu al dizu poesiak?

Zati ttipi batean, agian, baina nire mina jendeak bete du. Mundua ezezagunez betea dago, ezagutzera iritsi gabeko lagunez, eta, haietako batzuk ezagutzera iritsi naizelarik, lagun eder bilakatu zaizkit.

Deserriratuaren begirada, hala ere, beti dago sorterrira begira.

Beharbada, sorterria berekin eraman duelako, eta etengabe behatu beharra sortu diolako harenganako halako maitasuna sentitzeak. Sorterritik urrun, badago zurea bilakatzen duzun herri bat; nik hala sentitu dut.

Hamar urte hauetan idatzitako poemekin osatu duzu zure bidaiaren ikuskizuna. Askoren bidaia izan al daiteke?

Nire sentimendu intimo batzuk izanik, niretik du gehiena, baina ez dut zalantzarik anitzen isla direla kontakizun gisa. Maitasunari maitasun deitzen diogu mundutar guztiok, eta bakoitzak bere maneran bizi du, baina izen bera du denontzat.

Oholtza gainera igotzeko, lagungarri izango zaizu Xabier Solano ondoan izatea?

Hogei urteko sorkuntza harremana ospatu dugu. Ospatu diot, harekin lan egitea festa bat izan baita. Bihotz erraldoi bat du taupaka Xabik, gardena baita, eta artea borborka du; artista da, handia.

Twitter, bloga... baina oraindik eskuz idazten dituzu abestiak...

Hala ohitu naiz ttipidanik, eskuarekin ukitu behar dut orria, sentitu, ene pentsamenduak han pausatzeko manera errazena zait; eta pentsamendua ez badator, marrazkitxoekin betetzen dut orrialdea; hori ezin dut ordenagailuan egin. Twitter eta bloga nire gauzatxoak garbira pasatzeko bidea dira.

Albiste gehiago

Martxoaren 30ean eguneratua, 14:00etan. ©BERRIA

Koronabirusaren azken datuak

Berria

Euskal Herrian 8.225 gaixok eman dute positibo koronabirusaren proba eginda, administrazioen arabera. 400 hil dira. COVID-19 gaitza izandako 1.807 pertsonari eman diete alta. Grafikoak, albiste barruan.

Lantegiak itxita, Basaurin. ©Marisol Ramirez / Foku

Kutsatzeko kezka dute Araba, Bizkai eta Gipuzkoako biztanleen bi herenek

Berria

Espainiako Gobernuak atzo onartutako dekretua indarrean da, eta funtsezkoak ez diren jardueretan aritzen diren langileek etxean geratu beharko dute gaurtik aurrera. Urkullu ez dator bat neurri horrekin, ezta patronala ere. Txibitek, Europara begira, Sanchez babestu du, eta onartu du egoera «oso konplexua» dela, baina hobe litzatekeela jarduera ekonomikoa ez geratzea eta erabaki hori malgutzea.

Sidenor enpresako langileak jarduera eteteko eskatzen, aurreko astean. ©MARISOL RAMIREZ / FOKU

Jaurlaritzak letra txikiari heldu nahi dio gutxieneko jarduera bati eusteko

Xabier Martin

Madrilen azalpen gehiagoren zain dago, baimena nahi duelako enpresei isunik jar ez diezaieten

Ospitale bateko larrialdietako sarrera ©Jon Urbe / Foku

Koronabirusa zuten 400 pertsona hil dira Euskal Herrian, eta 8.225 pertsona kutsatu

Irati Urdalleta Lete

50 pertsona hil dira atzotik, eta 452 pertsona gehiagori atzeman diete birusa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna
Nagore Rodriguez

Informazio osagarria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Irakurtzen ari zaren edukia libre ematen jarraitu nahi dugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, zure eskubidea. Sareko irakurlea bazara, konprometitu zaitez irakurtzen ari zarenarekin. Geroa zugan.

Izan zaitez BERRIAlaguna