Albistea entzun

Aieteko konferentziaren 10. urteurrena. Elkarrizketa. Veronique Dudouet. Berghof fundazioko aholkulari nagusia

«Presoek egiteko bat dute elkarbizitzaren eraikuntzan»

Dudouetek uste du euskal prozesua «berritzailea» eta «inklusiboa» izan dela, aldebakarrekoa ez ezik: «Egon da elkarrizketa bat; euskal elkarrizketa bat». Itxaropenez egiten die so azken aitzinamenduei.
IDOIA ZABALETA / FOKU Tamaina handiagoan ikusi

Maddi Ane Txoperena Iribarren -

2021eko urriak 16 - Donostia

Euskal Herriko prozesuaren «irakaspenez» mintzatu zen atzo Veronique Dudouet (Caen, Frantzia, 1977) Aieteko Konferentziaren hamargarren urteurreneko jardunaldietan. Afganistanen eta Etiopian dago lanean orain Berghof fundazioa, eta hango gatazketarako baliagarri izan daiteke hemen ikasitakoa, haren ustez.

Eusko Jaurlaritzako ordezkariekin batu zineten asteazkenean. Mintzatu zineten haiekin?

Bai, eta azaldu ziguten nola ikusten dituzten gauzak: bereziki presoen arloan egin diren aitzinamenduak, urriaren 1ean eskumena deszentralizatu zenetik. Aitzinamendu handi gisa zuten.

Eta nola ikusi duzu zuk?

Poztu nau ikusteak presoen estatusean aitzinamenduak egon direla, beti izan baita prozesuko punturik zailenetako bat. Ez zenez irtenbide negoziaturik egon, zoritxarrez ezin izan zen presoen egoera modu baketsu eta aldebikoan konpondu. Baina alderdi politikoek eta instituzioek baizik moldatu ezin duten afera bat da, eta positiboki harritua nintzen jakiteaz euskal autoritateak boterea duela orain euskal presoen zoria erabakitzeko, baita irteera eta gizarteratze sozial eta profesional bat prestatzeko ere. Zeren eta, niretzat, punturik garrantzitsuenetako bat baita gatazkaren protagonistek, partikularki presoek, egiteko bat dutela elkarbizitzaren eraikuntzan. Ez soilik berradiskidetze terminoetan; baita maila sozial eta politikoan ere. Lortu behar da haiei leku hori ematea eztabaidan, gizartean.

BERRIAk elkarrizketatu zintuen azken aldirako (2017ko iraila), ETAk utziak zituen armak, baina bere burua desegina ez. Nola ikusi dituzu azken urteok?

Nazioartean DDR [desarmatzea, desmobilizazioa eta gizarteratzea] deitzen dugunaren bigarren urratsa da desmobilizazioarena, eta oso ongi dago desarmetik urtebetera gertatu izana. Aldebakartasunez egin zen, desarmea bezala, eta nazioarteko erakundeak hor izateak era eman zuen, bertze behin, nazioarteko bake eraikuntza komunitateari egiteko bat emateko, erabakiaren lekuko izanda: estatus formalagoa eman zion horrek.

Kontent nintzen, gainera, ETAren adierazpenak [2018ko apirilaren 8koak] barne hartzen zuelako biktimentzako mezu bat. Egindako kalteen aitortza zegoen, borroka armatuaren indarkeriaren biktimekikoa, oso garrantzitsua. Ez da aski, baina lehendabiziko urrats garrantzitsu bat da, eta sinbolikoki azkarra.

Zergatik ez da aski?

Adierazpenak ez zituelako borroka armatuaren biktima guztiak kontuan hartzen: ezberdintasun bat egin zuten biktima zibil eta instituzionalen artean. Eta gauza bat da adierazpena, baina gero elkarrizketa lan oso bat dago alde guztietako biktimen artean. Denbora behar da horretarako.

ETAren maiatzaren 3ko azken adierazpenaren ondotik, Kanbon ekitaldi bat egin zen.

Garrantzitsua izan zen Aieteko eragileak berriz egotea, erakusteko kontsentsu zabala dagoela Euskal Herrian —batez ere Iparraldean—, gizarte zibilean oro har, baina baita eragile politikoen eta tokiko instituzioen artean ere. Eragile horien guzien aitortza bat izan zen, egindako urratsena. Garrantzitsua zen orduan, eta gaur egun oraindik ere bai, Aiete sustatu zuten eragileak hemen egotea, norabide berean aitzina.

Berghof fundazioa Aieteko konferentziaren antolatzaileen artean zen. Zergatik?

Bageneramatzan bizpahiru urte Euskal Herriko eragile batzuk xumeki laguntzen: ezker abertzalearen barnean gatazkaren aterabide negoziatu bat bilatzen ari ziren eragileak, eta euskal gizarte zibilean espazio bat bilatzen ere bai. Garrantzitsua zen memento horren lekuko izatea.

Bake prozesu negoziatu baterako bi saiakera egonak ziren jadanik, ez zirenak bururaino iritsi, eta bazegoen sentipena nazioarteko lekukoen beharra zutela euren buruari ahalbidetzeko gauzak aitzinaraztea. Ezker abertzalean eta ETAn bazegoen erabaki bat lehen urratsa egiteko jarduera armatuaren etetearen adierazpen batekin; esperantza zen horri jarraituko ziola Madrilek egindako elkarrizketarako proposamen batek, eta erabaki hori martxan jartzeko memento indartsu bat behar zen. Aietek, halaber, euskal gatazkaren estatusa igotzea ahalbidetu zuen, nazioarteko eragileek izaera politikoa aitortu baitzioten, Espainiako eta Frantziako gobernuak behartzeko izaera politiko hori onartzera, utz ziezaieten sinetsarazteari izaera terrorista eta kriminal soileko gatazka bat zela.

Gobernuek ez zuten erantzun.

Ez, zoritxarrez.

Kontrakoa espero zenuten?

Uste dut baietz. Baina Aieteren ondoren izandako [Espainiako] hauteskundeek eta eskuinaren garaipenak erabat aldatu zuten egoera. Hori ez balitz gertatu...

Aldatuko litzateke?

Ezkerrak segitu izan balu, negoziazioa errealista zatekeen. Bai.

Nola bizi izan zenuten blokeoa?

Eragile politiko, sozial eta klandestinoek egindako keinuek ez zuten erantzunik; frustragarria zen, baina, halere, beti harritu nau euren burua gainbehera ez erortzen uzteko borondateak, aitzina egiteko pistak atzemateak. Beti deskribatu izan dugu hau aldebakarreko prozesu gisa, baina nik ez dut horrela bizi izan. Eragileek elkarrizketaren grabitate zentroa aldatu zuten: 'Ez badago keinurik Madrilen eta Parisen partetik, geure buruarekin eztabaidatuko dugu, gure indar politikoekin, hautetsiekin, elkarteekin...'. Egon da elkarrizketa bat; euskal elkarrizketa bat.

Irakaspenez mintzatu zinen atzo. Zein dira?

Alde batetik, izaera berritzailea. Normalean, bake prozesuetan ondorioena bukaeran etorri ohi da: behin arazo politikoak konponduta. Hemen ez zen auzi politikoari buruzko negoziaziorik egon, baina eragileek lortu zuten ondorioei buruzko atala aitzinaraztea. Bi alor horiek bereiztea lortu izana oso interesgarria da. Bertzalde, izaera zinez inklusiboa, maila ezberdinetan. ETAren barnean, adibidez, egin zuten eginahala presoengana joateko, iheslariengana, kide guztiengana, segurtatzeko lidergoari jarraituko ziotela estrategia aldatzeko erabakian. Eta hala izan da: gaur egun ia ezinezko iruditzen zait disidentziak sortzea, ez behintzat arlo militarrean. Azkenik, ahalbidetu izana euskal gizarteari ez soilik ikusle eta lekuko izatea, baizik eta egiteko erabakigarri bat izatea, baita parte hartze operatiboan ere, Bakegileen kasuan bezala.

Zer falta da egiteko?

Presoen auzian segitu behar da aitzina, partikularki Frantzian. Negoziatzaileen estatusean ere bai. Josu Urrutikoetxearen aurka dagoen prozedura zentzugabekeria bat da: estrategia aldaketa sustatzeko halako arriskuak hartu dituen pertsona bat zigortua izatea. Auzi horren arrazoietako bat da ETA oraindik talde terroristen zerrendan dagoela, eta horrek ere ez du zentzurik, ja ez baita existitzen. Berradiskidetzearen arloan ere gauza asko daude egiteko, eta iraganaren kontakizunean ere bai. Euskal Herriaren estatusaren gaia ere ebatzi gabe dago, baina orain ezker abertzaleak badu plataforma politiko demokratiko bat kontu horiez eztabaidatzeko.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Durangoko Jesuiten eliza, bonbardatu zuten egunean. ©GEREDIAGA ELKARTEA

Memoriak galdu zituen paperak

Jone Arruabarrena

Durangoko bonbardaketaren ondoren, 84 hildako sartu zituzten bi hobi komunetan. Handik egun batzuetara, lurperatuen zerrenda desagertu zen. Hildakoen senideen bila dabiltza orain.

Anjel Lekuona —eserita—, 1940 inguruan, hiru kiderekin. ©ANTON GANDARIAS

Naziek erretako osabaren errautsak

Javi West Larrañaga

Anjel Lekuonaren bideari segitu dio iloba batek; 36ko gerrako jazarpenetik ihesi, Espainiako errepublikaren alde aritu zen Katalunian, eta nazien aurka Frantzian. Haren errautsak Pragan azaldu dira, hilerri batean.
Asier Guridiren askatasuna eskatzek 2013an egindako elkarretaratze at ©Marisol Ramirez / Foku

Asier Guridik baieztatu du errefuxiatu estatusa lortu duela

Berria

Venezuelan dagoen euskal iheslariak gose greba abiatu zuela jakinarazi zuen abenduaren 3an, eta Caracasko Espainiako kontsulatuaren aitzinean plantatu zen.

Zazpi alkateak, gaur goizeko agerraldian. ©EH BILDU

EH Bilduko alkateek txosten bat eskatuko dute Ingurumen Administrazioko Legeak udalen eskumenetan izango duen eraginaz

Jone Arruabarrena

EAJ eta PSEri leporatu diete «demokraziaren kontrako erasoa» dela legeari egin nahi dioten aldaketa, eta udalen eskumenak urratzea dakarrela. Hamabost eguneko epean txostena aurkezteko galdegin diote EUDELi.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.