Albistea entzun

Koronabirusa. Aiora Zabala. Ingurumen eta Politika Ekonomiako irakaslea

«Aukera ezin hobea dugu politika sortzaileak abiatzeko»

Zabalaren ustez, COVID-19aren izurriak agerian utzi du beharrezkoak direla ekonomia «erresilientea» eta trantsizio ekologikoa. 'COVID-19 osteko EH manifestua' eguneratu dute, gizartean eztabaida sustatzeko.
MASAKI NOGUCHI Tamaina handiagoan ikusi

Edurne Begiristain -

2021eko otsailak 2 - Gasteiz

Joan den maiatzean, mundu osoa koronabirusaren izurriaren lehen olatuak irentsita zegoenean, Euskal Herriko komunitate zientifikoak COVID-19 osteko Euskal Herriko ekonomia ekologikoaren alde manifestua kaleratu zuen. Krisiak agerian utzitako arrakalez eta gabeziez jabetuta, norabide aldaketa baten beharra aldarrikatu zuten adierazpen hartan. Zortzi hilabete igaro dira, eta, izurriak bidean utzitako irakaspenak aintzat harturik, gogoeta hura eguneratzea erabaki dute. Manifestua sustatu duten akademikoetako bat da Aiora Zabala (Irun, Gipuzkoa, 1982), eta argi dauka iritsia dela gizartea eta ekonomia «berreraikitzeko» garaia.

Zer aldatu da maiatzean manifestua atera zenutenetik?

Gauza asko ikasteko eta ikusteko aukera izan dugu: badakigu ekonomia berreraikitzeko zein behar ditugun, krisi honek zer-nolako tamaina duen eta izan dezakeen, aire kutsadurak gure osasuna hondatzen duela, eta birus batek gure ahuldadeak azaleratu dituela. Maiatzeko manifestuan jaso genituen bost puntu horiek zabaldu, hilabete hauetan jaso ditugun irakaspenak mahai gainean jarri, eta eztabaida bultzatzea da gure asmoa. Orain oso ataka inportantea dugu: ekonomia gelditu egin da, gauzak abiadura handiz aldatuz doaz, eta gizartea eta ekonomia berreraikitzeko oso garai garrantzitsuan gaude.

Zergatik?

Bigarren gogoeta hau une garrantzitsu batean dator, Europak esleitutako funtsak bideratzeko eztabaida pil-pilean dagoelako. Erabakiak hilabete gutxitan hartuko dira, eta diru kopuruak berealdikoak izango dira. Aukera ezin hobea dugu politika sortzaileak martxan jartzeko. Beraz, gizartearen parte hartzea bizitu nahiko genuke; besteak beste, ongizatea eta naturarekiko harreman hobea dakartzaten egitasmoei lehentasuna eman diezaiegun. Oso garrantzitsua iruditzen zaigu gizarteak funts horiek eta berreraikuntza plan horiek ezagutzea eta bere iritzia ematea. Gobernuek aurkeztu dituzten planak oso zabalak dira, eta gizarteak proposamen horien inguruko gogoeta egin behar du: dirua inbertitzeko modurik egokiena ote da? Ongizatea gehien hobetuko duten politikak al dira? Zer gehiago egin dezakegu?

Manifestuan diozue COVID-19aren olatuek erakutsi dutela sektore ekonomiko erresiliente bat behar dela. Zer esan nahi duzue?

Ekologiatik datorren kontzeptua ekonomiara aplikatuz gero, esan nahi du sistema batek kanpotik datozen eta espero ez diren shock batzuei aurre egiteko gaitasuna duela, eta bere funtsezko ezaugarriei eusten diela. Gaur egun ekonomia barne produktu gordinean, kapitalean eta aberastasunean oinarrituta dago, eta, sarritan, ez du gaitasunik kanpotik datozen aldaketei egokitzeko. Horregatik diogu ekonomia erresiliente bat behar dugula, hazkundean oinarritzen denetik harago doana.

COVID-19aren izurriak erakutsi du gizakiaren eta naturaren arteko harremana orekatzen ez badugu ongizatea gal daitekeela. Egungo eredu ekonomikoari zapata ekologikoak janzteko garaia da?

Gizartearen eta naturaren arteko harremana birpentsatu behar dugu, hobetu behar badugu. Ekosistema naturalarekiko harremana nahiko suntsitzailea da, eta birusa nondik etorri den ikusi besterik ez dago. Naturarekiko harremana halakoa delarik, shock gehiago etor al daitezke? Klima aldaketa gauza ziurra da, baina beste birus batzuk etor daitezke. Naturarekiko harremana hobetu beharra daukagu, ezinbestean.

Trantsizio ekologikorako urratsak egitea proposatzen duzue: besteak beste, zerga sistema berdea sustatzea.

Fiskalitatea ingurumenaren errespetuan oinarritu beharko litzateke. Fiskalitate berdea ezartzeko modu asko daude: horietako bat da, adibidez, CO2 isurketak sortzen dituzten produktuen gainean zergak ezartzea. Fiskalitate berdea eremu askotan zabaldu daiteke: adibidez, enplegua sustatzeko diru laguntza eta neurri fiskaletan lanpostu berdeak lehenets daitezke, edota transferentzia fiskal ekologikoak ezar daitezke.

Mugikortasun iraunkor baterako pausoak proposatu dituzue, eta hurbileko garraioaren aldeko inbertsioak lehenestea ere iradoki duzue. AHTaren gisako proiektuak albo batera uztearen aldekoak zarete?

Argi dago Euskal Herriak mugikortasunarekin lotutako arazo bat duela, eta konponbidea bilatzeko dauden aukerak eta horiek martxan jartzeko baliabideak mahai gainean jarri behar direla. Inbertitu nahi dugu azpiegitura handi batean ala tokian tokiko proiektuetan? Zer inbertsiok hobetuko du gehien gizartearen ongizatea? Galdera horiei erantzun behar zaie. Enfasi handia jarri da azpiegitura handietan, eta, akaso, garapen ekonomikoa eta hazkundea ekarriko dituzte, baina gizartearen zati baten beharrak alboratu egingo dituzte. Jende askok mugikortasun arazo handiak ditu egunero, eta horiek ez dira horrela konponduko. Eztabaida horri heldu behar zaio Europako funtsak aztertzen ditugunean. Eztabaida horretan berebiziko garrantzia ematen zaie berrikuntzari eta teknologiari, baina, tokian tokiko beharrak aztertuz gero, gaur egun dagoen arazo handi bat da jendea ibilgailuaren menpeko bizi dela, eta teknologia berrietan inbertitzeak ez ditu arazo horiek konponduko.

Krisi «multipolar batean» bizi garela diozue, eta ataka historiko batean gaudela. Eredua aldatzeko abagunea da?

Garai honek aukera ezin hobea eskaintzen digu behar ditugun aldaketak eragiteko. Orain ez badugu aldaketarik gauzatzen, klima aldaketari aurre egitea askoz zailagoa izango da. Pandemiarekin mugimendu oso politak eta aspaldi ikusi gabekoak sortu dira gizartean, elkartasun sareak adibidez, eta hori guztia erabili behar dugu aldaketa eragiteko.

Maiatzean kaleratu zenuten manifestuak bide oparoa egin zuen: bat egin zuten ia 800 ikertzailek eta zientzialarik, 200 eragilek eta milaka norbanakok. Eztabaida gizartean zabaltzeko, zer aukera ikusten duzu?

Oso positiboa da Euskal Herrian hainbeste jende egotea ideia progresistak bultzatzeko prest, kolore guztietakoak, gainera. Zientzialarien artean ohikoa da beste eremuetako zientzialariekin elkarlanean aritzea, baina manifestu honek jaso duen babesarekin ikusi duguna da gizartearen sektore zabal batek ere eztabaida honekin bat egin dezakeela. Guk manifestuan jasotako ekarpenak inspirazio iturri gisa erabiltzea nahi dugu, gizarteak norabide honekin egiten badu, aldaketak susta daitezkeelako. Trantsizio sozioekologikoa ez da gobernuek bakarrik egin dezaketen gauza bat: denon artean egin behar dugun zerbait da.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Steilasen agerraldia, atzo goizean, Bilbon. ©OSKAR MATXIN EDESA / FOKU

Steilasek «hezkuntza sistema publiko-pribatua» amaitzeko eskatu du

Irati Urdalleta Lete

Sindikatuak 'Euskal eskola publikoaren etorkizunean lanean' izeneko jardunaldiak egingo ditu hilaren 28an, Donostian
Martin Ugalderi buruzko erakusketaren irudi bat, artxibokoa. ©Aritz Loiola, FOKU

Martin Ugalderen inguruko hitzaldi sortaren bigarrena izanen dute gaur

Berria

Iñaki Uriak Martin Ugalde eta Egunkaria hitzaldia emanen du gaur, 19:00etan hasita. BERRIAren webgunean izanen da ikusgai, streaming bidez.

Iñigo Urkullu —erdian—, Beatriz Artolazabalen eta Maria Jauregiren artean, atzoko ekitaldian. ©ARITZ LOIOLA / FOKU

Urkulluk esan du ETA «hanka sartzea» izan zela, «hasieratik amaieraraino»

Gotzon Hermosilla Joxerra Senar

«Memoria zintzoa» aldarrikatu du ETAren biktimak gogoratzeko ekitaldian. Txibitek positibotzat jo du ezker abertzaleak «eragindako mina aitortu izana»

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.