Albistea entzun

Koronabirusa. Jonathan Caro. Erizain geriatra eta EHUko irakaslea

«Ematen du adinekoak hirugarren mailako pertsonak direla»

Segurtasun neurri zorrotzak ekarri ditu pandemiak, eta are zorrotzagoak izan dira pertsona zaurgarrienentzat. «Eguneroko bizitzari» eusten saiatu diren arren, giroa «tristatu» egin da, adibidez, zahar etxeetan.
BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Andoni Rekondo Izagirre -

2020ko irailak 13

Pandemiaren eragina gogor jasan dute zahar etxeetako egoiliarrek eta langileek. Jonathan Caro (Santurtzi, Bizkaia, 1981) erizaina da Santurtziko zahar etxe batean, eta irakaslea EHU Euskal Herriko Unibertsitatean. Izurria «gogor eta luze» doala esan du. Ez zaio «ona» iruditzen alor askotan izan den kudeaketa.

Hilabeteak pasatu dira pandemia hasi zenetik. Nolakoa da gaur egun zaharren egoera?

Nire egoitzan ez da positiborik egon, baina martxotik neurri zorrotzak dauzkagu indarrean. Bisitak murriztu behar izan ditugu, eta familiarekin erlazio hotzagoa eduki dute adinekoek azken hilabeteetan. Gu saiatu gara egoitzako eguneroko bizitza ez gehiegi aldatzen. Hala ere, giroa askoz ere tristeagoa dela nabaritzen da.

Bisitetan ezarri dituzten mugek asko eragiten dute, ezta?

Izugarrizko eragina dute. Kognitiboki ondo dauden egoiliarrei bereziki zaila egiten zaie. Pertsona horien jarrera ohikoa maskara kentzea edo senideengana hurbiltzea izaten da, eta, ezin dutenez hori egin, asko frustratzen dira. Askotan esaten digute: «Zertarako joango naiz? Ez naiz ezertaz enteratzen!». Momentu horiek oso tristeak dira. Familia batzuek eskutitzak erabiltzen dituzte errazago komunikatzeko.

Bideo bidezko bisitek funtzionatu dute?

Guztiz eraginkorrak izan dira. Gure egoitzan zuzendaritzak esan baino lehen hasi ginen horrelako bisitak antolatzen, eta sorpresa ikaragarria izan zen. Uste genuen adinekoek ez zutela ulertuko zer egiten ari ziren, baina oso erraz barneratu dute. Bisita horiek oso lagungarriak izan dira egoiliarrentzat; langileentzat ere oso esperientzia aberasgarria izan dira.

Nolako ondorioak eragin ditu egoera honek adinekoengan?

Pixkanaka ohituz joan dira, baina hasieran oso gogorra egin zitzaien. Esaterako, eguneko ekintzetara oso jende gutxi etortzen zen, eta askok ez zuten ezer egiteko gogorik. Gainera, ikusi dugu osasun eskaerak ere handitu egin direla, eta horrek egoera psikologikoarekin lotura zuzena dauka.

Bakardadeak kalte handiak sortzen ditu?

Bakardadea nabaritu eta sufritu dute, baina, egia esan, asko harritu gaitu adinekoen erreakzioak: egoera azaldu genienean, gehienek oso ondo ulertu zuten. Pentsa, askok esan ziguten neurri egokiak hartu genituela. Senideek ere asko lagundu dute.

Zeren falta sumatzen dute?

Familia ikusi nahi dutela errepikatzen dute gehien. Badaude kalearen falta sumatzen dutenak ere, baina gehienek kontaktu fisikoaren eta gertutasunaren falta sumatzen dute.

Zeintzuk dira zahar etxeetako beldurrak?

Langileok dugun beldur handiena birusa egoitzan sartzea da. Gurean ez da positiborik egon, baina badakigu erraz sar daitekeela, eta zahar etxeetan sartzen denean oso bortitza dela. Egoiliarrek, esaten digutenez, antzeko beldurra dute, baina beste ikuspuntu batetik bizi dute egoera. Familia gehiago ez ikusteak edo agurtu gabe geratzeak asko arduratzen ditu.

Azken egunetan, positiboak berriro areagotu dira zahar etxeetan. Beldurra ere handitu da?

Guk hasieratik ezarritako neurriak mantendu ditugu, eta egoera ez da askorik aldatu. Hala ere, eragina nabaritu dugu, emozionalki batez ere. Egoera hobetzen ari zela ematen zuen, eta okerrera egiten hasi denean guztiok urduritu eta kezkatu gara. Egoiliarrak ere arduratuago daude: ez daude mundutik kanpo, eta konturatzen dira egoera okertzen ari dela.

Egoitzetako bigarren itxialdia gogorragoa izan da?

Gogorra bezain luzea egiten ari zaigu. Egoera hobetzen ari zen, baina atzerapausoak eman behar izan ditugu. Egoiliarren jarrera eredugarria izaten ari da, baina kolpe gogorra izan da.

Fisikoki ere eragiten die egoerak?

Gure egoitzan ez da gehiegi nabaritu, ohiko bizitzari eusten saiatu garelako. Hala ere, konfinamendu zorrotzagoa egon den tokietan ondorioak handiagoak izan dira; esaterako, gelatik atera ezin izan dutenentzat. Gainera, sindrome geriatrikoen kasuan, batak bestea pizten du: kate moduko bat sortzen da, eta kasu batzuetan heriotza ere eragiten du.

Nola uztar daitezke segurtasun neurriak adinekoen autonomiarekin?

Hori da zailena. Autonomiaren ordez, askatasuna esango nuke. Badirudi ez direla gizaki askeak, eta erakundeen eta gobernuen menpe daudela. Neurri horiek haien askatasunaren aurka doaz. Oso zaila da oreka hori mantentzea, baina neurriek malguak izan behar dutela iruditzen zait.

Zer egin behar da sortutako eragin horri buelta emateko?

Hori ezin du inork jakin. Egoera normalera itzultzen den heinean hasiko dira hobekuntzak egoitzetan. Beldur handia dago, baina neurriak lasaitu behar direla iruditzen zait. Gizartean aplikatutako neurriak aldatuz joan dira, baina egoitzetan zorroztasuna mantendu dute. Hori ez da guztiz bidezkoa. Ematen du adinekoak hirugarren mailako pertsonak direla. Ez da egoera erraza, baina neurriak arintzeko prozesu logiko bat garatu behar da.

Nolakoa izan da orain arteko kudeaketa?

Kanpotik egindako kudeaketa ez da ona izan. Formakuntza gutxi eskaini dute, eta neurriak hartu ahal izateko zailtasunak eduki ditugu. Erizainok ohituagoak gaude halako neurrietara, baina inork ez digu galdetu laguntzarik behar dugun. Soilik baliabide batzuk bidali dizkigute, eta, gutxi izateaz gain, berandu iritsi dira. Azkenean, gure kabuz egin behar izan dugu ia dena. Protokoloa ere oso orokorra izan da, eta egoitza bakoitzak moldatu behar izan du bere errealitatera.

Zer ikasi duzue hilabeteotan?

Sentitu dugu azkenak garela edozein baliabide eskuratzeko garaian; ez digute eman merezi dugun tratua. Bestalde, adineko jendeak eta haien senideek eduki duten jarrera nabarmenduko nuke: hasieratik izan da eredugarria, eta haiekin harremanak estutzeko balio izan digu. Ezkutuan zeuden sentimenduak azaleratu ditu egoera honek.

Erietxeen antza duten zahar etxeen ereduak nagusitzeko arriskuaz ohartarazi dute hainbat eragilek. Zer iritzi duzu?

Egoitza bat ezin da izan erietxe bat. Osasun alorra zainduko duten profesionalak egon behar dira, hor ez dago inolako zalantzarik. Baina argi geratu behar da gauza ezberdinak direla. Eredua aldatu beharra dago, eta ez pandemiaren eraginagatik: aurretik datorren kontu bat da. Eredua zaharkitua geratu da: egoitza oso medikalizatuak dira, eta egoiliarrek ez dute askatasunik. Eredu berriak garatu behar dira zahar etxeetan, adinekoen azken urteetako bizitza proiektua garatzeko aukera ematen dutenak. Egoitza moldatu behar da pertsonetara, eta ez alderantziz.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Egunkarietako zuzendariak Pablo Gonzalezen eskubideen alde

Egunkarietako zuzendariak Pablo Gonzalezen eskubideen alde

Berria

Berria, Correo, Deia, Diario Vasco, Diario Noticias de Alava, Diario Noticias de Gipuzkoa, Diario Noticias de Navarra eta Gara egunkarietako zuzendarien agiri bateratua

Gazte bat iturri batean, udan izan diren bero boladetako batean, Berlinen. ©CLEMENS BILAN / EFE

KLIMA LARRIALDIAREN OSASUN LARRITASUNAK

Arantxa Iraola - Jone Arruabarrena

Klima aldaketaren ondoriozko arazoek zuzenean eragiten dute gizakien osasunean ere, eta, horregatik, gero eta premiazkoagoa izango da politikak eta proposamenak egitea ondorio horiei aurre egiteko eta aurrea hartzen ahalegintzeko; osasunaren ikuspegi zabal eta osoa behar da auziari neurria hartzeko.
 ©IÑIGO SIERRA FOTO ISO 100 - BC3

«Egiten den politika orotan lehenetsi behar da osasuna»

A. Iraola

BC3 Klima Aldaketa Ikergai zentroan ari da Chiabai; klima larrialdiarekin batera osasun arloan datozen erronkei erantzute aldera, 'osasun bakarra' deituriko ikuskera ardatz hartuta, giza osasunaren ikuspegi gero eta osoago bat behar dela dio.
Jendearen itzala, uda honetan Iruñean egindako argazki batean. ©JESUS DIGES / EFE

Kezkaren zuztarrak ahantzi gabe

Oihana Teyseyre - Jone Arruabarrena- Arantxa Iraola

Buruko osasuneko ondorioei begira ere aztertu behar da klima aldaketa, sortzen dituen arazoen neurriarengatik eta eragiten dituen duda handiengatik, baina kausak aintzakotzat hartuta beti.

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...